Mendime
Skender Jashari: Arsyet e bombardimit të Jugosllavisë nga NATO
E hene, 10.05.2021, 11:43 AM
Arsyet e bombardimit të Jugosllavisë nga NATO
Nga
Skender Jashari
Në përgjithësi është trajtuar nga burime të ndryshme dhe
arsye të ndryshme janë theksuar, disa herë edhe kontradiktore a të kundërta mes
burimeve të ndryshme. E rëndësishme është që Shqipëtarët, SHBA-ja dhe NATO-ja,
kanë bindjen e njejtë për arsyet e ndërhyrjes. Madje më së miri e dëshmojnë
protestat e demostratat e shumta në vende të ndryshme të botës që organizuan
Shqipëtarët, për të kërkuar reagimin ndërkombëtar, reagimin e NATO-s dhe të
SHBA-së, por edhe të vendeve të tjera Euro-perëndimore.
Arsyet e intervenimit të SHBA-së, prej nga bëri që të
intervenoj edhe NATO, ishin:
Agresioni serb në Kosovë që kërcënonte drejtëpërdrejt paqen
në Ballkan dhe stabilitetin në Europën jug-lindore;
Represioni serb në Kosovë që krijoi krizë humanitare në
përmasa marramendëse; dhe Sjelljet e Millosheviqit, drejtëpërdrejt sfiduan
kredibilitetin e NATO-s.[1]
Agresioni serb në Kosovë që kërcënonte drejtëpërdrejt paqen
në Ballkan dhe stabilitetin në Europën jug-lindore.
Ballkani, në vazhdimësi ka qenë nyje dhe fushëbetejë
konfliktesh të fuqive rajonale dhe superfuqive. Prandaj palët në konfliktet
ballkanike, në vazhdimësi kanë shfrytëzuar mbështetjen e Fuqive të mëdha, e
njejta u pa edhe në konfliktet e viteve të 90, të shekullit të shkuar.
Në vitet 1990 në ish-Jugosllavi dhe në tërësi në Ballkan
ishte dekada që shënon rrijten e nacionalizmit dhe konfrontimeve të armatosura,
e paralelisht me të vërehej ngritja e Millosheviqit, i cili mes viteve
1992-1995 nxiti luftëra në Slloveni, Kroaci dhe Bosnje. Nga pas Luftës së II
Botërore në Europë, nuk kishte pasur ndonjë rast që të kryhej agresion dhe këtë
tashmë e bënte Serbia. Kishte shumë ankesa për dështimin e NATO-s, që të
ndërmerrte ndonjë veprim për stabilizim të këtij rajoni.[2] Duke qenë se në
Bosnje dhe Hercegovinë, reagimi i ngathtë, bëri që të eskalonte edhe më shumë situata dhe të kishte
krime të rënda të kryera nga serbët, e që Serbia në këtë rast kishte një
mbështetje nga surogatët e saj në këtë vend.
Për potencialitetin e rrezikut të situatës në Kosovës, ishte
e njohur për shumë dekada. Me ngritjen e Millosheviqit në fundvitet 1980-ta, i mori
autonominë dhe implementoi një sëri masash represive duke i përjashtuar
shqipëtarët nga çdo pozitë udhëheqëse.[3] Nga ana tjetër,
duke pasur parasysh raportet shqipëtaro-amerikane dhe gjetjen e SHBA-së në
rastet më të vështira të Kombit Shqipëtar, gjatë shekullit të fundit, popullata
Shqipëtare kishte drejtuar sytë e zemrën kah ky vend, si i vetmi vend që mund
të zgjidhte problemin e Kosovës.
Në dhjetor 1992, në Krishtlindje, George Bush, paralajmëroi
Millosheviqin që “SHBA-të do t’i përgjigjen në rast se Serbia nxit dhunë në
Kosovë”.[4]
Konfliktet në ish-jugosllavi, i filluar në Slloveni, i
vazhduar në Kroaci dhe pastaj në Bosnje dhe Hercegovinë, tregojnë më së miri,
faktin që ato përhapeshin prej një vendi në vendin tjetër. Madje situata ishte
edhe më delikate për sa i përket Shqipëtarëve, të cilët jemi të shpërndarë në
disa shtete. Kjo e bënte situatën edhe më eksplozive, sepse as Shqipëtarët në
Maqedoni, as në Luginë të Preshevës dhe as në Mal të zi nuk ishin të kënaqur me
statusin e tyre. Mobilizimi dhe aktivizimi i gjithë Shqipëtarëve si në Ballkan
ashtu edhe në mbarë botën, rreth zgjidhjes së çështjes së Kosovës, është
tregues që Serbia nxiti konflikt me Shqipëtarët dhe jovetëm me Kosovën.
Prandaj thellimi i konfliktit në Kosovë, pamëdyshje ishte e
sigurtë që mund të përhapej dhe rrezikohej paqja dhe stabiliteti në Ballkan por
dhe në Europën Jug-lindore, e që paraqiste kërcënim serioz për:
Minimin e procesittë Paqes së Dejtonit për
Bosnjën;
Ri-ndezja e kaosit në Shqipëri( që mund
të përfshihej në konflikt);
Destabilizimi i Maqedonisë, ku Shqipëtarët
paraqisnin minoritetin e madh, që mund të copëtonte këtë vend, e për rrjedhojë
pastaj edhe Greqia dhe Bullgaria do përfshiheshin kundër Maqedonisë;
Rritja e rivalitetit dhe tensioneve
greko-turke, që të dy aleat të NATO-s( prej nga mund të fillonte shpërbërja e
kësaj organizate).[5]
Represioni serb në Kosovë që krijoi
krizë humanitare në përmasa marramendëse.
Dhuna serbe ishte bërë sistematike, gjë
që u detyru faktori ndërkombëtar të reagonte
edhe në frontin diplomatik dhe ushtarak.[6]Në tetor 1998, nën presionin ushtarak të NATO-s Millosheviqi ishte detyruar
që të përmbahej nga represioni, të zvogëlonte forcat në Kosovë dhe të fillonte
negociatat .[7] E në marrëveshjen e njejtë parashihej edhe vendosja e vëzhguesëve
ndërkombëtar të paarmatosur të OSBE-së dhe misionit verifikues ajror të NATO-s.[8] Por përkundër këtyre, Serbia shkeli marrëveshjet ndërkombëtare duke
rifilluar shpejt dhunën në Kosovë.[9]
Veçanarisht njihet masakra e Reçakut, e kryer nga forcat
serbe më 15 janar 1999, e cila i dha jehonë të madhe ndërkombëtare dhe imponoi
komunitetin ndërkombëtar të angazhohet. Grupi i Kontaktit të Ministrave u taku
në Londër më 29 janar 1999, ku kërkoi nga palët të përmbaheshin dhe të fillonin
procesin e dialogut.[10] Me dështimin e Rambujesë me 19 mars bisedimet ishin suspenduar, derisa
misioni i verifikues i OSBE-së në Kosovë, ishte tërhequr shkaku i
obstruksioneve të Serbisë, e që Millosheviqi kishte finalizuar planin e dëbimit
dhe nënshtrimit total të Shqipëtarëve të Kosovës.[11] Veç një ditë pas tërheqjes së vëzhguesëve të OSBE-së nga Kosova, forcat
serbe kishin filluar ofensivën masive që shpërnguli mijëra shqipëtar, duke i
djegur edhe vendbanimet e tyre, në përmbushje të “Planit Patkoi”.[12]
Përmes kësaj Millosheviqi synonte që me mënyra brutale
t’i jepte fund krizës, duke dëbuar dhe spastruar etnikisht Shqipëtarët dhe
kështu duke tentuar të copëtojë aleancën e NATO-s, e që ajo së bashku me
aleatët të tjerë i’u kundërpërgjigjën kësaj krize, duke parandalu urinë dhe
duke siguru përfundimisht kthimin e Shqipëtarëve në shtëpitë e veta.[13]
Sjelljet e Millosheviqit, drejtëpërdrejt sfiduan kredibilitetin
e NATO-s.
NATOfestonte
50 vjetorin e themelimittësaj, derisa Serbia, hapur e sfidonte duke
shkelurmarrëveshjet e nënshkruaranëtetor 1998, përvëzhguesit e
OSBE-sëqëmonitoroheshinnga NATO.[14]Përpjekja
e funditdiplomatikeishtemë 21 mars, kurambasadorii SHBA-sëRiçardHolbruk, në
Beograd e paralajmëroiMillosheviqin, porqëBeogradimë 22 mars e
vazhdoirepresionin, e qëKëshilliAtlantikuttëVeriut, autorizoisekretaringjeneral
Solana tëvendoskonsultimet me aleatëtpëroperacioneajrore. Më 23 mars
HolbruklargohetngaBeogradi, pa marrëveshje me Millosheviqin.[15]Derisa
Serbia nëvazhdimësirritishkeljen e marrëveshjeve, e
qënukmbetirrugëtjetërposqëtëruantekredibilitetin e saj SHBA dhe NATO-ja,
qëtëkundërpërgjegjeshin.[16]
Balansimiipërgjegjessë
NATO-s, ndajkonfliktittëKosovës, ishteedheruajtja e mbështetjespozitivedherelacionevebashkëpunuese
me Rusinë e cilafuqimishtkundërshtonteruajtja e
mbështetjespozitivedherelacionevebashkëpunuese me Rusinë e
cilafuqimishtkundërshtonteçdoveprimushtaraktë NATO-s, kundërJugosllavisë.[17]
Skender
Jashari ishiburgosurpolitiknga EULEX, për rastet e
sulmevekundërpolicisëdhexhandarmërisë sëSerbisënë Dobrosinkomuna e
Bujanocit. Master drejtimijuridiko-penal dhestudimejoformaleushtarake.
[1] U.S. Policy and NATO Military Operations in Kosovo: Hearings Before the Committee on Armed United States one hundred sixth Congress, First Session, February 25; Aprill 15; July 1, 20; October 14, 21; November 3, 1999; By United States. Congress. Senate. Committee on Armed Services, United States, faqe 329.
[3] Po aty.
[4] Po aty,faqe 1-2.
[5]U.S. Policy and NATO Military Operations in Kosovo: Hearings Before the Committee on Armed United States one hundred sixth Congress, First Session, February 25; Aprill 15; July 1, 20; October 14, 21; November 3, 1999; By United States. Congress. Senate. Committee on Armed Services, United States, faqe 329.
[7]Report to Congress Kosovo Operation Allied Force after-action report, faqe 2.
[8]https://www.un.org/press/en/1998/19981024.sc6588.html; https://reliefweb.int/report/serbia/osce-deploys-kosovo-verification-mission.
[9]https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/F62789D9FCC56FB3C1256C1700303E3B-thekosovoreport.htm .
[10]Report to Congress Kosovo Operation Allied Force after-action report, faqe 2.
[11] Po aty.
[12] Po atyfaqe 3.
[13]https://csis-website-prod.s3.amazonaws.com/s3fs-public/legacy_files/files/media/csis/pubs/kosovolessons-full.pdf,
faqe 14.
[14]U.S. Policy and NATO Military Operations in Kosovo: Hearings Before the Committee on Armed United States one hundred sixth Congress, First Session, February 25; Aprill 15; July 1, 20; October 14, 21; November 3, 1999; By United States. Congress. Senate. Committee on Armed Services, United States, faqe 329.
[15]Report to Congress Kosovo Operation Allied Force after-action report, faqe 3.
[16] Po aty, faqe 4.
[17] Po aty.