Speciale » Basha
Sabile Basha: Zija Shemsiu - Armatimin e kemi futur për të iu shporrur nga trojet tona, derisa të bashkohen në një Shqipëri Etnike
E diele, 21.01.2024, 08:54 PM
T'I KUJTOJMË ATDHETARËT TANË:
ZIJA
SHEMSIU- ARMATIMIN E KEMI FUTUR PËR TË IU SHPORRUR JUVE NGA TROJET TONA, DERI
SA TË BASHKOHEN NË NJË SHQIPËRI ETNIKE
(1950-
e mbytën më 1 maj 1985)
Nga
Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha
Në
kohën kur, marrëdhëniet në mes Jugosllavisë dhe shteteve të llagerit socialist
kishin arritur kulmin e vlimit, dhe pritej se Jugosllavinë do ta gllabërojë
Bashkimi Sovjetik, e Kosova e mbarsur me padrejtësi të shumta mezi po çapitej
kah mesi i vitit 1950, në fshatin Përlepnicë të Gjilanit, më 1 korrik 1950, u
lind Zija Shemsiu që në vitet e mëvonshme për Serbin do të jetë personi më i
rrezikshëm. Zijaja ishte fëmija i tret i Hasan e Lutfije Shemsiut (nga gjashtë
fëmijë që kishte kjo familje). Ai u lind në një familje atdhetare dhe bujare,
ku të parët e saj kishin marr pjesë në luftëra të ndryshme për çlirimin e
atdheut. Bile, edhe Shtabi i Mulla Idriz Gjilanit, para se të bënte sulmin në
Gjilan, më 23 dhjetor 1944, kishte qenë i vendosur në shtëpinë e Zenel
Shemsiut, gjyshi i Zija Shemsiut. Si fëmijë Shemsiu ishte dallua nga moshataret
me zgjuarsinë dhe çapkënllëqet që kishte bërë në lagje. Ishte tej mase i
edukuar dhe kishte shumë shokë. Ishte i dashur për të gjithë, por nga natyra
ishte shumë i drejt dhe padrejtësitë i luftonte në çdo mënyrë. Në moshën 7
vjeçare fillon mësimin fillor në fshat dhe i përfundon me sukses të
shkëlqyeshëm. Mësuesin e donte shumë, andaj ishte e natyrshme që ai të
vazhdonte shkollën Normale në Gjilan. Në Normale, ai u takua dhe u shoqërua me
nxënës atdhetar, dhe me ta krijoi miqësi. Ishte i pandarë me Fatmir Salihun,
Irfan Shaqirin e me shumë të tjerë. Me ta shoqërohej dhe ndodhte shpesh gjerë
në orët e hershme të mëngjesit të debatonin për situatën e rëndë politike në
Kosovë dhe për padrejtësitë e shumta që i bëheshin popullit shqiptar. Ata e thoshin
haptas se për këtë robëri dhe shtypje të pushtetit jugosllav ekziston një
zgjidhje, por për të realizuar atë duhet punuar shumë dhe duhet luftuar. Bënin
plane të ndryshme, dhe punonin fortë për të. Më vonë filloi të shoqërohej me
Rexhep Malën, Isa Kastratin e me shumë të tjerë.
Për
organizimin e demonstratave në Gjilan, Grupi politik e kishte caktuar me detyrë
Asllan Kastratin. Ai me 10 nëntor 1968, udhëton për Gjilan dhe takohet me
Rexhep Malën, Fatmir Salihun dhe Irfan Shaqirin. Që nga ajo ditë, në mes
studentëve që kishin marr përsipër që të organizonin demonstrata, ata u takonin
çdo ditë, dhe në shtëpi të ndryshme. Por, kur lindi nevoja se duhet të shkruhen
parullat, ata siguruan një bunker, që gjendej në afërsi të shtëpisë së Fatmir
Salihut. Edhe Zija Shemsiu nuk qëndroi duarkryqë, më 1968, u fut në bërthamën
politike që në nëntorin e vitit 1968 do të kulmojn me demonstrata gjithë
popullore në Gjilan dhe gjithandej në Kosovë. Ai do të jetë ndër të parët që me
parulla ndër duar do të shpërthej rrethimin që e kishin vu pushtetarët e
Gjilanit për ti izoluar pjesëmarrësit.
Më
vonë, për angazhimin, organizimin dhe pjesëmarrjen në demonstrata, hetuesit e
udbashët filluan të gjurmojnë organizatorët dhe pjesëmarrësit. Shumë veta u
arrestuan e shumë nga ata u dënuan. Por, politika jugosllave si gjithmonë ishte
e kujdesshme me një qëllim të caktuar, që në opinionin ndërkombëtar nuk donte
të zgjonte kureshtjen ngase ajo vazhdimisht thoshte se punën me forcat
burokratike e kishte përfunduar më 1966.
Personat
që i arrestoi, nuk i dënuan edhe shumë, ngase planet e okupatorit ishin më
shumë se perfide. Ata pas një kohe një e nga një i akuzoi për veprimtari të
tjera ilegale dhe në këtë mënyrë iu shqiptoi dënime të mëdha burgu.
Shemsiu
edhe pse ishte regjistrua në fakultet, qe i detyruar që ti ndërpresë studimet
ngase bisedat e shpeshta informative, torturat dhe maltretimet e mëdha që iu
bënë Shemsiut në hetuesi, ai u detyrua
që të largohet nga Perlepnica, dhe të marri rrugën e mërgimit.
Në
fillim të viteve të shtatëdhjeta, Zijah Shemsiu kalon kufirin dhe vendoset në
Zvicër. Ai e dinte se atje vepronin shumë atdhetar andaj edhe iu bashkohej
atyre. Shemsiu edhe më herët njihej me Kadri Zekën dhe një takim me të ishte i
mirëseardhur. Nga ajo ditë ishin shokë të pandarë derisa nuk i ndau vdekja
tragjike e tyre. Te Kadriu gjeti vëllain e mikun e ngushtë i cili e ndihmoi në
shumë aspekte të jetës së re në mërgim. Ai s bashku me Kadriun u angazhuan në
organizimin e mërgimtarëve për të reaguar në momente të duhura. Angazhimi më i
madh i tyre vije në shprehje gjatë periudhës kohore 1981-1983, kur në shumë vende të Evropës si në Bernë,
Gjenevë, organizuan tubime të mëdha me mërgimtarët, për të kërkuar të drejtat kombëtare në ish Jugosllavi. Zijah Shemsiu
ishte i dalluar si një personalitet me virtyte të larta kombëtare. Andaj edhe e
zgjedhin anëtar të Komitetit drejtues të organizatës së LRSSHJ ku në përbërje
ishte edhe Hasan Mala, Xhafer Shatri, Saime Isufi, Kadri Abdullahu e tj.
Kosova
mezi kishte ecur në vitin 1981, Zija Shemsiu me shok po bënin përgatitje
marramendëse për fillimin e demonstratave
po të atij viti. Kërkesa për Kosovën Republikë ishte e mirë por ai donte
edhe më shumë, donte që bashkimi kombëtar të bëhej njëherë e përgjithmonë. Ai ishte në rrjedha
të organizatave ilegale patriotike dhe angazhohej në to, por me formimin e e
organizatës “Lëvizja për Republikën Socialiste Shqiptare në Jugosllavi”, ai u
bë anëtar i saj. Organizata ilegale “LRSSHJ” u formua me 14 gusht 1982. Kjo
organizatë u formua nga organizatorët e mëparshëm të organizatave të ndryshme
ilegale që vepronin jashtë vendit (në Perëndim). Ky bashkim u arrit pas një
pune dhe aktiviteti të dendur të ilegales. Kjo organizatë ka udhëheqjen
qendrore, pjesë të së cilës gjenden në vend dhe në Perëndim. Emrin që e mban
tani kjo organizatë, është emri i saj i tretë me radhë. Në fillim e kishte
emrin “Zëri i Kosovës”, më vonë, me bashkimin e organizatës “Zëri i Kosovës” me
organizatën “Fronti i Kuq” u shndërrua në “Frontin e Kuq Popullor” dhe tani në
organizatën ilegale “LRSSHJ”. Udhëheqës i kësaj organizate ishte caktuar
ilegalisti i njohur i organizatës “Grupi Revolucionar”, Xhafer Shatri, që
kishte ikur nga burgu dhe ishte vendosur në Zvicër. Organizata kishte edhe
organin e vet “Zëri i Kosovës”. Gjatë hetuesisë, organet kompetente më 1983
zbuluan në Kosovë shtatë grupe ilegale, që vepronin sipas platformës së
“LRSSHJ”-së. Parulla kryesore e organizatës ishte “Kosova-Republikë në kuadrin
e Jugosllavisë”, prapa së cilës qëndronte kërkesa për bashkim kombëtar me shtetin
amë - Shqipërinë. Në bazë të disa të dhënave, kësaj organizate okupuesi ia
kishte frikën, sepse ishte një organizatë e organizuar mirë dhe bashkëpunonte
ngushtë me organizata të tjera simotra që vepronin në Gjermani, në Zvicër, në
Belgjikë, në Francë, në Danimarkë, në Suedi dhe në Austri. Më 1983 kjo
organizatë organizoi demonstrata antijugosllave para Parlamentit Evropian në
Strazburg, në Nju-Jork, në Frankfurt, dhe në Bruksel me rastin e Ditës së
Republikës. Ku në të gjitha këto merrte
pjesë edhe Zija Shemsiu.
Gjatë
kësaj periudhe Zija Shemsiu veç që kryente shumë punë propagandistike me
mërgimtarët shqiptar, ai u angazhua që të sillte armatim nga atje për trimat e
lirisë. Zija Shemsiu ishte organizator i blerjes dhe transportit të armëve nga
Perëndimi në Kosovë. Më 9 tetor të vitit 1983, kur Zija Shemsiu dhe
bashkëpunëtori i tij Sami Kurteshi nga Gjilani u arrestuan në afërsi të
Beogradit, te këta dy veprimtarë u gjet armatim kryesisht i destinuar për
kryerjen e aksioneve diversante, të cilat janë veprimet e para luftarake
parapërgatitore për kryengritje të përgjithshme në vendet e pushtuara.
Më
24 maj 1984, në Gjykatën e Qarkut në Beograd, dolën para trupit gjykues, të
përbërë nga gjykatësja Natalija Jankoviq, kryetare e trupit gjykues, Dobrivoje
Gerasimoviq, anëtar dhe gjyqtarët porotë Velisha Çelikoviq, Sretka Marin dhe
Vasilija Ristiq, anëtarë, u mbajt proces gjyqësor kundër të akuzuarve: Zijah
Shemsiu e Sami Kurteshi, për shkak të veprave penale nga neni 114 dhe 136,
alineja 1 të LP-së të RSFJ-së, Fetah Shemsiu, Hasan Shemsiu, Shaban Shemsiu dhe
Taip Zeka, për shkak të veprave penale nga neni 114 dhe 136 alineja 2 të LP-së
të RSFJ-së. Pas përfundimit të aktgjykimit ka shpallur këtë aktvendim.
Sipas
aktvendimit K. nr. 171/84, trupi gjykues dënon:
1.
Zijah Shemsiu (1950), Përlepnicë (Gjilan), punëtor - 13 vjet burg
2.
Sami Kurteshi (1960), Gjilan, student - 9 vjet burg
3.
Fetah Shemsiu (1958), Përlepnicë (Gjilan), punëtor - 5 vjet burg
4.
Hasan Shemsiu (1958), Përlepnicë (Gjilan), bujk - 4 vjet burg
5.
Shaban Shemsiu (1947), Përlepnicë (Gjilan), profesor - 4 vjet burg
6.
Taip Zeka (1944), Kamenicë e Kosovës, kontrollor - 5 vjet burg
Në
aktgjykim thuhet se të akuzuarit “gjatë periudhës nga maji i vitit 1981 e deri
më 10 tetor 1983 në shumë vende të Evropës Perëndimore dhe në Jugosllavi kanë
kryer vepra kundër shtetit dhe kundër organeve të pushtetit për ndryshimin
kundër kushtetues të rregullimit federativ të RSFJ-së".
Zijah
Shemsiu dhe Sami Kurteshi akuzohen se janë dalluar në veprimtarinë
antishtetërore me paraqitje dhe me pjesëmarrje në demonstratat e organizuara
kundër Jugosllavisë, kanë bërë betimin dhe janë bërë anëtarë të organizatës
ilegale “Lëvizja për Republikën Socialiste të Shqiptarëve në Jugosllavi”, në
gusht të vitit 1982 në Billin të Zvicrës, qëllimi i së cilës ishte krijimi i
Republikës Socialiste në kuadrin e Jugosllavisë. Më vonë janë zgjedhur në
Këshillin Drejtues të Organizatës dhe vazhdimisht kanë punuar për qëllimin e
organizatës, duke hyrë ilegalisht në vend, duke futur armë, municion, eksploziv
dhe aparate e materiale me përmbajtje kundër shtetit. Me këtë rast kanë
përfshirë edhe anëtarë të tjerë në organizatë dhe nëpërmjet tyre kanë
shpërndarë dhe kanë fshehur armë e materiale.
Zijah
Shemsiu, së bashku me Salih Bashën, kanë kaluar katër herë ilegalisht kufirin
midis Jugosllavisë dhe Italisë te vendi i quajtur Kozina në Slloveni dhe në
Kosovë kanë sjellë: 2 pistoleta, 2 toki-voki, 2 pushkë “Vinçesterka”, mbi 600
fishekë kalibrash të ndryshëm, material për ilegalen, si: gazetën “Zëri i
Kosovës” (mbi 2.000 ekzemplarë) dhe 4o libra të autorëve të ndryshëm të botuar
në Tiranë. Herën e pestë është futur ilegalisht me Sami Kurteshin më 9.10.1983,
por gjatë rrugës organet e sigurimit i arrestojnë në Beograd. Këtë radhë me
vete kanë sjellë: 1 pushkë automatike, 2 pistoleta, një kilogram eksploziv
plastik, 12 detonatorë, 5 metra skopza me ndezje të ngadalshme të eksplozivit,
2 thika ushtarake, 625 fishekë kalibrash të ndryshëm dhe 1.700 ekzemplarë të
gazetës “Zëri i Kosovës”, organ i organizatës “LRSSHJ” dhe 19 libra të tjerë,
të botuar në Shqipëri.
Fetah
Shemsiu, Hasan Shabani dhe Zekë Kadriu, me ndikimin e Zijah Shemsiut dhe duke u
shpjeguar se atdheu është në rrezik dhe se populli ka nevojë për ta, janë
anëtarësuar në radhët e organizatës “LRSSHJ” dhe me përgjegjësi të plotë kanë
pranuar detyrat e saj. Veprimtaria e këtyre tre anëtarëve, kryesisht ishte e
orientuar në ruajtjen dhe fshehjen e materialit që e sillnin ata nga jashtë. Së
pari e paketonin dhe e fshihnin në varreza, e më vonë e shpërndanin sipas
nevojës.
Zijah
Shemsiu gjatë veprimtarisë së vet ilegale ka qenë shumë aktiv dhe ka luajtur
një rol të rëndësishëm në angazhimin sa më të madh të anëtarëve të rinj në
organizatë. Para trupit gjykues nuk ka mohuar asgjë, por së bashku me Sami
Kurteshin kanë thënë se “Armatimin e kemi futur për të iu shporrur juve nga
trojet tona, deri sa të bashkohen të gjitha trojet shqiptare”, dhe se nuk
pendohen për veprat e kryera, porse do të luftojnë edhe më tej për realizimin e
qëllimeve të organizatës së cilës i takojnë.
Gjatë
qëndrimit në burgun hetues të Beogradit, torturat ndaj Shemsiut ishin më se të
tmerrshme. Pas shqiptimit të dënimit prej 13 vjetësh burg të rëndë, e dërgojnë
në Burgun Qendror të Beogradit “CZ“. Në burg takon edhe shumë shokë të tjerë që
ishin dënuar me vite marramendëse burgu. U takua me Hydajet Hysenin, Bajram
Kosumin, Ali Lajçin, Gani Gocin e shumë të tjerë.
Gjatë
qëndrimit me shokët në këtë burg, lindi edhe ideja që të shkruanin fillimisht
një letër -protestë nga të burgosurit politik shqiptar: Hydajet Hyseni i dënuar
me 15 vjet burg, Zijah Shemsiu, me 13
vjet burg, Bajram Kosumi, 15 vjet burg, Ali Lajçi, 15 vjet burg dhe Gani Koci i
cili ishte i dënuar po ashtu me 15 vjet burg. Fillimisht, ky shkrim u pagëzua
me emrin “Letër Kryesisë së RSFJ-së”, që u shkrua në burgun famëkeq “CZ” (Burgu
Qendror) të Beogradit, në prag të katër vjetorit të demonstratave gjithë popullore të Kosovës, më 1981. E më
vonë u botua si broshurë “Ngjarjet në
Kosovë nuk janë kundërrevolucion”, e cila u botua në vitin 1986, nga biblioteka
“Liria”, e organizatës “MLK”, dhe ka 146
faqe. Kjo “Letrën...” nga vet përmbajtja e vërejmë se atë e kishin përgatitur
gjatë, duke hedhur për çdo ditë nga diçka në të, duke shtuar e hequr me
korrektësi çdo gjë që ishte e rëndësishme për historinë dhe për momentin. Për
ta përfunduar diku në ditët e para të marsit të vitit 1985, kur edhe iu dorëzua
organeve kompetente të Burgut Qendror të Beogradit. Më saktë, letra u dorëzua
me 8 mars po të njëjtit vit, ndoshta kjo datë edhe nuk ishte ashtu krejt e
rastësishme, ngase përputhej edhe me përvjetorin e katërt të nismës së
demonstratave studentore të vitit 1981.
Dhe
jo rastësisht, pas dorëzimit të letrës nga ana e të burgosurve politik organeve
kompetente, në burg dhe në kreun e saj, u ngrit një “alarm”, ku përsëri i tërë mllefi u shpreh te të
burgosurit politik shqiptar, dhe menjëherë pas dorëzimit të saj, të burgosurit
politik që ishin nënshkrues të letrës u shpërndan në burgje të ndryshme anë e
kënd ish-Jugosllavisë. Dy nga të nënshkruarit u transferuan në Nish, një në
Zajeçar, një në Pozharevc, ndërsa Zija Shemsiun
e ndaluan në Burgun Qendror të Beogradit. Dhe e tërë kjo, nuk ishte
aspak befasuese për të burgosurit ngase një gjë të tillë edhe e kishin pritur.
Ndërsa, me të burgosurin politik Zijan, gardianët e burgut me gjasë kishin edhe
disa hesape të pa kryera që iu kishin grumbulluar prejse kishte rënë në burg.
Ai me trimërinë dhe guximin e vet kaherë kishte tërhequr vëmendjen e gardianëve
dhe hetuesve serbë për qërim hesapesh me të. Edhe pse fizikisht e kishin
dërmuar, duhet thënë hapur se po mos të ishte guximi i tij prej një atdhetari
të devotshëm sot, nuk do të kishim as këtë broshurë “Letër...” (protestë), në duart
tona, që vjen si ushtimë për një kohë të rëndë që e përjetuam. Ai edhe nëpër
atë zjarr, edhe nëpër ata dryna e grila arriti që një kopje të kësaj letre,
nëpër mes të një burgosuri ta nxjerr jashtë dhe tua dërgoi shokëve të idealit.
Pas
dorëzimit të letrës, organeve hetuese të Burgut Qendror të Beogradit, thuajse
iu dha edhe një shkas edhe më i madh për të përdorur tërë arsenalin e dhunës që
kishin në dispozicion ata. Për një muaj e më tepër rresht nuk pushuan torturat
e metodat më shtazarake që u përdorën ndaj tyre. Mllefin më të madh pa dyshim e shprehen ndaj të
burgosurit politik- Zija Shemsiut, të riut nga Perlepnica e Gjilanit, i cili
ishte i dënuar me grupin që ilegalisht
kishte sjellë armë nga shtetet e Perëndimit për nevoja të ilegales në Kosovë.
Ndaj tij përdorën mjetet e metodat më
barbare, dhe më 1 maj të vitit 1985 e likuiduan fizikisht. Për vdekjen e tij,
arsyetimi ishte i thjesht, (si rëndom kur i mbytnin djemtë tan ) se kishte vdekur nga një sëmurje e rëndë në burg. Por,
e tërë kjo farsë nuk kaloi tek populli, se ata vetëm ishin të mësuar si i
vdisnin patriotët dhe se nga çfarë “sëmurje” vuanin. Me 4 maj, organet e burgut
të Beogradit ftuan familjaret që ta merrnin trupin e pajetë të atdhetarit Zija
Shemsiut. Por kur e sollën në fshat e hapen arkivolin dhe çfarë të shihnin,
Zijaja i tyre, ishte i prerë në fyte me një mjet të fortë, dhe kjo ishte
“sëmundja” nga e cila u mbytë heroi. Varrimi i Zijas me 5 maj 1985 ishte
madhështor në varrezat e fshatit Përlepnicë. Populli e qau dhe e lau me lot
trimin e tyre duke i thurur këngë e duke emërua rrugë e shkolla në nderim të
tij.
Vdekja
e atdhetarit Zija Shemsiut u hesht nga organet kompetente, nuk u njoftua
opinioni, siç bënte zakonisht në raste të tilla , edhe një arsye tjetër ishte
edhe më e madhe se Zija Shemsiut, ata i frikoheshin edhe kur ishte i vdekur.
Ndërsa,
ndaj të burgosurve të tjerë, që ishin hartues të “Letrës...”, masat ndëshkuese
u shtuan, dhe nuk ishin të rralla edhe ndëshkimet kur i qonin në qelit e ftohta
e të vetmuar të kalonin muaj të tërë.