Kulturë
Ksenofon M. Dilo: Mbresa që nuk mund t'i tretë harresa
E enjte, 11.02.2010, 10:57 PM
Jemi djemt ‘e SHQIPERISE.”.. Kënga zagorite
MBRESA QE NUK MUND T'I TRETE HARRESA
Nga Ksenofon M. Dilo
Zagorie-emër që në kohëra ka marrë kuptimin:”s’ka shoqe”. E rrallë !Ç ‘do pjesë ja bën tjetrën xheloze..Kamera e sakte e korifeut popull,na i jep para syve me një përfytyrim të gjërë dinjitetin e madh të kësaj krahine : “Midis maleve të larta Ku
shqiponja bën fole Shtrihet një krahinë e tërë Me emërin
Z A G O RIE… “ Krahinë
me një kurjozitet qytetar. Njerëzit
ndikohen nga etja për dituri. Muze i
vertetë i punëve intelektuale. Flet
dhe sot jeta dhe vepra e bijve të saj,burrave patriotë të shquar si PETRO
ZHEJI. Flasin
deri dhe enciklopedi të huaja për bij
të kësaj krahine….. Njerëzit këtu
kryelartë po,jo mbinjerëz...Sjellja e tyre percaktuar né kuptimin e saj më të
thellë,né çastet vendimtare të jetës.Pema e zakoneve ,shquan nga rregulli e veprime të urta , të mënçura dhe disiplinë korrekte
|
Një ide kyçe ekzistonte nër zagoritët , që
kanë né shpirt e né zëmër dashurinë për ATDHEUN
dhe, i besojnë ZOTIT dhe punës sé tyre: “M i r ë s i a Nj e r ë z o r e.”
Ngushëllim
,respektimi i saj!.
Ky ishtë emerues i përbashket në jetën z a g o r i t e ,ku dhe ngrica e bora janë gati te vdesin para dinjtetit z a g
o r i t !
Jetojnë
me krenarinë: “Nen hijen e Zagorisë
Jemi bijt e SHQIPERISE”..
…………
………
Vështro
nga të gjitha anët…kjo është ZAGORIA.Eshtë pamje që, të bën ta ëndërrosh..Të krijon një
ndiesi paqeje edhe pse lumi,me ujin e tij të kulluar si ergjënd i derdhur, i përmbush
detyrën e një zhurmimi … jep idenë si kur po zien ..! Masa të mëdha
(uji)rrotullohen mbi njera-tjetrën sa mund të mendosh..dhe notari më i zoti,vështirë
se i qëndron dot mbi sipërfaqe..Afrohesh ,..nuk ke ç’e do urën né
se , duron të ftohtin e këtij uji !..
… .Gjithë
pejsazhet janë madhështore! Ngjan,sikur të jesh duke parë një pamje
romantike.. një park madhështor me shumëllojshmëri lulesh fantastike, me këtë
bukuri origjinale –“mbetesh pa gojë”!Një
hijeshi marramëndese,që nga malet
e lartë me atë radhoj shkëmbenj të
ashpër e të murrm në Bisej ,Rapavicë, Kreher..ku zogjtë aq të bukur kanë bërë foletë né shkembenjtë e thepisur e, deri
te lulja më e vogël të
ndriçuar nga rrezet e Diellit , mbushur nga magjia e kësaj natyre ,
shtojnë pasionin e mjaftushëm për të
ngopur oreksin e turistëve..
Këtu, sa
ngrohtesia e rrezeve të diellit korrikut,ngroh dhe zemra e zagoritit , “Njeriut
që bashkohet me malet”
Kapja
e dramacitetit të pejsazhit, përbën dhe
sfidën e piktorit.
..
..Shiko
këta Male ,shkëmbënjtë thyejnë
madhështinë me të çarat e tyre,për rreth me ballë të mbuluar dhe në
pranverë me dëborë! .Sa më lart t’u
ngjitesh ,aq më tepër të vjen fuqi dhe
një kenaqesi e re! ..
..Majat
e tyre rrinë të patundura .Ruajnë
ZAGORINE! ….Shqiponjat aq krenare ngrihen lart né qiell ,vështrojnë… Shkëmbënj
të moçëm atje lart.. si “shpella e madhe”,shpella e Romeut,Radhojt e Biseit,Rapavices,Radhojt
e Krëhërit etj.thua se ,kane vëne veshin e dëgjojnë..
Pa një krenari nuk i zë dot në gojë ….
..Janë
male të ashpër këta! Spërkatur me gjak
shqiptari të ndershëm dhe burrëror , rrjedhur për mbrojtjen e Fesë, Nderit ,Memedheut..Këtu
kanë mundur ti thonë NDAL! hordhive turke burrat e këtyre fshatrave ,që e kanë emrin
ZAGORI. …
Nga këto
male, që kanë marrë emrin e burrave, kane
zbritur patriotë: burra si MIHAL HARITO,që
është nisur për né Lidhjen ePrizrenit.CAJUPI,që
me penën e tij do ngrinte peshë zemren shqiptare :..”Ja te vdesim ,ja të rrojmë
për ATDHE” ;te tillë e ushqeu gurra
patriotike,qe në vogëli te tij…Tregojnë ,i Ati ,patrioti Harito Cako,në
Selanik sa dëgjoi të flitej shqip brenda
asaj shtëpie që kish lëshuar me qira,jo vetem si mori qirane po i fali dhe shtepine qiramarresit,për
kenaqesine qe ndjeu.. .PETRO
HARITO -,deputet që Mbreti e pati në të djathtë të tij , këto male e muarr
në mbrojtje nga dora vrastare
shoveniste greke.JORGJ CAKUA pjesmarres në luften e
Vlores më 1920( ku, dy djem
sheperjote nga Duka dëshmuan trimeri të rrallë në krye të atyre
betejave ) “Merr flakë dhe zalli kur
luftojnë djemtë e kurveleshit”-thoshte ky ish këshilltar i sulltanit dhe pastaj këshilltar
i Mbretit ZOG. ARISTIDH RUCI ,mbështetës i fortë i Ismail Qemalit në aktin e
pamvaresise,udheheqes nga kryesoret në luftën e Vlores më 1920-të,antar i
komitetit qarkor i Ballit Kombëtar për
Vlorën..
Gjuhetari dhe patrioti i shquar ,AI,që” hidhte vallen e shqiptarizmit në gojën
e ujkut”,duke filluar me
çkisherimin,burgimin,,denimn me vdekje - kthyer në esilim, ILIA DILO SHEPERI” qe,si te rrallë rilindas me vetedije zgjodhi qysh në
rininë e Tij rrugën më të vështirë dhe më të rrezikeshme por,më të ndritur,duke
kerkuar të punojë brënda Shqipërisë për shqiptarizmin dhe jo jashte saj(si ju
afrua nga patriotë) pra u vu ballë për
ballë me armiqtë e kombit dhe te shqiptarizmiës.
Hyn në njerëzit më të mëdhej të kombit tonë,të atyre që kanë një emër të
përbashket me shkronja të mëdha RILINDASIT
tanë të papërsëritshëm.Ishte nga ikonat e arësimit kombëtar”Jemi dhe
na,mesuesit e parë të kësaj Shqipërie-thote me një modesti,që shquajti gjithë jetën e Tij-shpirt nga shpirt
i mëmëdheut,asht nga asht e tij” Fjalimet brillande te tij me ato mendime te
kristalta patriotike duhet te zenë vend
në ç’do liber antollogji te shkollave tona,por… themeli’ e DILO-ve të Sheperit është sh q i p t a r i
z m i – dhe serbo-komunistët kanë goditur e godasin familjet e mëdha
shqiptare, traditën e shqiptarizmit rrënjosur në to.
JANI
DILO-Një misionar i bashkimit të trojeve shqiptare. Strateg i luftës, burrë i
pushkës dhe i penës,timonier i mire në një kohe te keqe, komandant i betejave kunder fashisteve, kunder gjermaneve në Barmash,Strugë-Qafë
thanë, etj., etj. Atje ku shkelte këmba e këtij antikomunisti të vendosur ,ato
vënde ishuj lirie...Njeri që i bënte
veprimet e tij ,duke i menduar mirë sa,dhe armikun e bënte mik!” Ju
komunistet- tregojnë që u thosh- kini zgjedhur një rend që është i deshtuar,dhe pa
perspektivë se,mbështeteni te injoranca”
Autoritet
i i imponushëm . I paperseritshem !Nuk kish rëndësi për Të në se rrezikonte jetën,ecte
drejt qëllimit ky prijës i madhërishëm. . Komunistet donin ta paraqisnin
kriminel po,nuk harritën dot ta përzienin vajin me ujin.. Ish një figurë shumë njerëzore,edhe
në momentet më të rrezikuara dinte të
bente humor. Një luan i ri ky, në një ambient ku shpella e luaneve ka nxjerrë
gjthnjë luanë,po,luan i matur.Vështrimi i tij ish hedhur në horizonte të
reja, nxitëte të menduarit e të
vepruarit për LIRI e DEMOKRACI sa,dhe
sot ka që thonë vjen Demokracia e vertetë kur te degjojme te flitet e ngrihet
JANI DILO. Nderoi SHQIPERINE me cilësitë e gdhendura prej trimi,burri të mënçur
që tregoi në luftë e në punë tere jetën
e tij,sa harriti né miqesi me personalitete te politikës se elites boterore.”Do
bejmë diçka dhe për Shqipërinë”-i kish
thene ,ai ,qe e uronte dhe per
ditlindjen Janin - presidenti XHON KENEDI-
tregonte i vallai i Tij Dr. ORESTE DILO…Ne këto male ka shkelur këmba e trimit të maleve PANO XHAMBALLO që kurrë nuk lejoi të njollosej emri SHEPER.. sa
mori vesh qe Male Dilo-s i qe zënë prit nga njesiti me 4 veta te shpella e dyfekut vate vete atje dhe i shkuli
nga pozicioni “do tu zhduk me kuç e me maç po qe se kryeni
veprim te tillë .Malit kemi dale jo për
të vrare shqiptaret –“ –u foli rrepte…Po
ashtu , burrerisht,nuk firmosi dhe djali i mençur i kesaj Zagorie THEMO VASI
vrasje né këtë krahine.. se,ne sistemin e pallogjikshëm serbo-enverist
ekzistonte llogjika e mohimit te vlerave nga që,ndjeheshin të rrezikuar prej
tyre.E tillë ish ajo llogjikë!!
“Mehmet,Mehmet
– tha Nasho Idrizi,(anetar i vatres) atje, te hajati kishes né Sheper. pasi vuri
dhe një pale syze te tjera-ku M. Shehu mblodhi burrat sa dollën prej kishe, ti mobilizonte né brigaten e pare
-këtu i thonë Sheper dhe nuk je as né Kurvelesh apo Mireditë që thonë :”koke
lashe ,koke mora”,sheperjoti po nuk pa ne degë te arres 100 kokrra nuk e hedh
gurin. Ata,qe janë bindur si Pano
Xhamballo me shoke janë né krye si ti.Te tjeret
duhet te binden. Ne, nuk dime se për ke e përse luftoni ! Do gabosh
rende që dhe një sheperjot te marrish me
forcë se,sa te kapërceni qafën e Dhembelit, ai do iki ,e ,do të marri pas dhe
100 te tjerë”
Miqesia e
sheperjotit nuk ngjan aspak me një shoqëri kaste….Sa u dha, kryetari këshillit
te Sheperit,Qirjako XHamballo, né shtëpinë
DILO ,te salla , thote: “Ata …,qe jane caktuar e do vinë te ju sot për darkë, do provokojnë që,
te vrasin xha Dilo-n I thoni BABAIT të
mos u dali fare .Njeri nga ata,ai nga
Vlora,i rrezikshem.”Né galerinë e bëmave të urrejtjes mugoshjane kasta e kuqe të ballafaqon me përmasa ligësie
të pashoqe,të paparashikuara dhe imagjinuara..
Por,xha Dilua nuk degjoi…-përplasjes këtu e
mira me të keqen. :Shqiptarizmi me antishqiptarizmin , Demokracia me
Tromokracinë ..me demonkracinë - dolli
nga biblioteka e hyri né oden e miqve.. pikërisht
ky i fundit mbas provokimit me atë flamur draper e çekan qe beri-.. nxorri revolen ..- Shkrehe –I tha xha DILUA -te mbahesh mënd qe , ke vrarë një plak….”Në
vatanin tonë ka hije te valoje flamuri-foli me zë akoma më të lartë- shqiptar
. Ky që bëre ti, ka vend tjeter ..”
Dhe, ç’ndodhi ? jo vetem që e futi
pistoletën mysafiri ne kllef por,harriti e aprovonte mendimet e Xha. Dilo-s..Te
nesermen tere respekt largohen nga shtepia….” I pyetur xha Dilua ,kush do vijë në krye… ,tregonin u përgjegj : Sejfulla Maleshova nuk e besoj, duan… një
që ,ti thone ysh gomar nepër shtepi,si them une te besh ti “;ta lërë vëndin
pa histori!..
Burrat zagorit
nuk flasin për trimëri, atë e kanë ne gjak dhe e tregon kur duhet.Grate-po!
“Vajzë zagorite je
Shoqe për mbi
vete s’ke” .. thotë kënga zagorite.
Né këto male ku,” thëllëzat shkojnë ngadale”,
shquan kurajua (e“Dorre-ve” si i quajnë fqinja,shkuloret ,grate sheperjote) aq sa.. dhe ALI PASHE TEPELENA
i tërbuar né Sheper nga humori i zi ndaj tij ,-urdheroi me inat djegëjen e
shtepise sé gruas Calo-s(edhe pse né këto anë shpëtuar koka e tij nga
burri nderanjotDed.GJONI) .Veç ,kur
flaka e
zjarrit dolli ne kulm te çatisë asaj
shtepie dhe, e zonja
qete-qetë zgjatur duart e po ngrohej pa ja bere syri terr ! i dha krenare përgjigjen: ”Ngrohem,pasha né punën time!” ..Me teper se shtepinë –
deshi Nderin ..
Habiti guximi i saj… ALINE sa,urdheroi
“Ti ngrihet përseri shtepia dhe,më e mire nga ç’ e kish ,kësaj burrëreshe
! guret te sillen nga Derviçanie… “ dhe kështu u bë.
Shembuj zagoriteje dinjitoze ka plot …I
mbylli derën e Wc-sé,2 policeve qe u
sugjerojë vetë të kontrollonin dhe
atje..për te” gjetur “grurin e fshehur, Tilo e Leshaje ! e i la brenda saj.!.
pse si i thote dhe kenga sheperjote për Të ish,që ”S’i trëmbej syri kurrë/ Ish si trim,ish si burrë/.” ..”Aksidentalisht
“,shkeli mbi bombë!”- i thanë topovites Mariana Dilo,për djalin që i vranë né
kufi -dhe, mes sigurimsash filloi Mëma ligjën,me fjalë të prera plot tension për
birin e saj:
”Harillo o korba Unë
Vete
e shkele apo ta vunë”…
…
C’do shpjegim i panevojshëm për atë që ka ndodhur. Né pluralizmin ,vetem kur dy prej bandes kuqo harritën të hynin nga muri
mbrapa … munden ti merrnin sepaten ….u- futën né shtëpin e labes
se vertete “ Sovrane si te DILO-s,këmbëngulëse
si Zagoritet”,që nuk ua ndau mallkimin ajo MEME deri sa
dha frymen e fundit… sadisteve ,qe zili do ti kishin jo vetëm të paret e tyre qe theren né Hormovë po, edhe Shekspiri
”Edhe guret e lëndinave kane skicim
statujash mbi vete”( A.Sh. për Sheperin) Zbret njeriu nga Dhembeli edhe atje, né selishta të
Sheperit,kujton Shkurtin e Dudanje të
arestuarin në kohe te turqisë shoqeruar
për Përmet.. , ketu.. te ky gur..përplasi hekurat qe i mbanin lidhur duart dhe shkelmi
i tij qorrollisi njerin shoqerues , tjetrin e
trullosi me grusht - e ky mal e mbajti të lirë në gjirin e tij. .
Stërgjyshrit
tanë,na i kanë ruajtur e lënë Sheperin,këtë tokë SHQIPERIE,që mban eshtrat e njerëzve vdekur për të,”ku na duket balta më
e ëmbël se mjalta” që ta duam sa -dhe vetë jetën tonë. Kurrë s’do të harrojmë
porosinë e tyre ngado vemi e shkojmë .,” Amanatin s’e tret dheu. ” -ka thënë i pari.
Shtrihej hije rëndë (si thotë dhe kenga) “Sheperi kasaballi”- -me atë
kurorë pemësh frutore, në krye lisa aq
madhështorë né këmbë te Dhëmbelit.Admirohej në këtë muze natyror arkitektura e shtëpive
, harmonizuar me mjedisin për rreth. Mënçuria praktike,ndjenja e së bukurës te shtpitë
Cakaj,Haritej( terhiqnin vemendjen sidomos shtëpitë e Mihal Haritos nëNivan-shkollë ë parë shqipe fshehtas-ngritur
mbi shkembenj,mbi gurrë dhe porta me aq
vlera arkitektonike ,sa, të huaj merrnin fotografi këtë pamje aq dinjtoze ! .. …Në kohen e diktatures ..shkaterruan jo vetëm porten e mbetur me aq vlera..po,dhe shkembenjtë …u
duheshin hedhur në erë… Diskreditonin vepreat e pushtetit popullor!!!) Haxhiaj,Ruci,Dilo,
Dedudulaj(tavanin ndertuar, gdhendur me yje,me mjeshter nga Stambolli),Xhamballaj,
Papuli,Duka, Muzha, Duda, Camuraj, etj. etj.Dëshmonin këto shtëpi se,qe vënë në punë :
mëndja dhe zemra, kultura dhe dashuria për
MEMEDHENE,ruhej në to zgjuarsia e tërë atyre brezava.
Sa
force shprehese fshihej në këto ndertesa te këndeshme..në ato kulla .. Parafytyroheshin : jetonin njerez në to duke bërë punen e përditeshme…Të
mblidheshin në ato muhabete … Të vinin për të marrë një mendim te Xha,
Dilua(I.D. SH.),te xhaxho Aristidhi(A. Ruci),Jorgj Cakua,Cajupi,,Jani Dilo,etj.burra
të kombit tonë,dalë nga ky fshat ashtu si dhe burra te mënçur Kiço Haxhi Milo
Papuli,Qirjako Dilo,Leonidh Duda,Llukan Bici,,Levani ,Naço Capi, etj. etj, si dhe në Nderani intelektuali i shquar Sokrat
Dervishi,,në Nivan burrat e Haritenjve me Petro Hariton që ish dhe hija e
Zagorisë. Edhe tani të duket sikur në pezule të atyre portave do dalin ata burra të llogjikshëm , mbremane e do kuvëndojnë,ashtu si thote mënçuria
e popullore për patriotin Mihal Harito që kur u nda nga jeta pikëllimi arriti deri atje sa :
…”Moj neperka pipka,pika
H a s m i t i dolli f r i k
a
Moj neperka pulla,pulla
U shkretuan këto kulla…” (sheperjotja Api e Nashanje)
Cbëhej në Stamboll e dije..”
Edhe .. n’ato prita të portave né
Sheper ,Nivan…duket sikur bëjnë jehonë këngët labe që tingëllojnë si një
komunikatë ushtarake me informacionin né
dy rrjeshta :
“Moj harbi e larmë e brezit
Tund kollonat e Serezit..” Tundet vëndi...ashtu si né sulmin për marrjen e Janines që
filloi sa, mbritën 200 trima zagoritë që, u hodhën né frontin më të vështirë .
Dil pasha !
Një nga ne do rrojë më shumë
Dil
pasha! “…
Sheper ....
Të gjitha këto e të tjera si këto,janë
zhbirime të rëndesishme né jetën burrërore
zagorite ku qëndresa e tyre fisnike si durimi i m a l
i t . Paraardhesit nukna i lanë këtë vend jo si një histori të
vdekur po,si një trup të gjallë.Mjaft që sy të kesh të dallosh ndryshimet..
deri dhe rrugët e fshatit të drejta e të gjera…sa, dhe muret e arave mirëmbaheshin..
”Balli i fshatit Sheper mori
pamje europiane”
shkroi tërë gëzim poeti
Anastas Duka . Kokojka mal me lule…një arkitekturë e rrallë sé togu me vreshta
e pemë frutore…rrethuar me tërë ata lisa të mbjellë nga të zotët, (gjithë shërbimi
me një agrokulturë të lartë ,né vazhdimësi
përmirësimohej variacioni sidomos qërshia e zerdelia-shquajtën né madhësi e ëmbëlsi
po,dhe molla e dardha né përmiresim) formonin një park madhështor,apo “vetullat
e fshatit” si i quante ndokush..”Zëmra e saj “educata brumosur me shpirt
atdhetarie, që u dha femijve ILIA DILO
SHEPERI me te shoqen -Savë. Pikërisht kjo,nga gjërat që e bënë të
veçantë këtë Kokojkë përrallore ,që me gjithë persekutucionin e
familjes Dilo asnjeherë nuk u la si
“peshku né zall”.. “Djersa e ballit po,floriri i jetës,tyre”,për të treguar
se,dhe mes ketyre maleve mund të jetohej si
bota..në perëndim
Askush nuk mund ta imagjinojë
bukurinë e kësaj pamje,asnjëherë nuk qe parë né Zagori,vetëm duke krahasuar me
ndonjë gjë të parë né Europë…veçanërisht ambienti që rrethonte shtëpine e Ilia
Dilo Sheperit( e para u dogj né Sheper né operacionin e qërshorit ,sé bashku me
bibliotekë e 12-të volume të tij ne doreshkrim.Kjo e shpuri dhe né varr para
kohe..Atë që,”Botës né kohëra kritike / I
pa dhe luanë dhe kone/ ..po “fletët e
qerpikëve/ I mbajti si krahë
shqiponje”..) me biblioteken, ku
shkembente frymëmarrjen e tij me librat.
Bibliotekë e skeduar, nder me te
medhatë ë vëndit . Nje thesar intelektual, dokumentonte lashtësinë.
Vepra gjuhësore për gjuhësinë.Vepra shkencore për historinë..Me argomenta rrëzoheshin
falsifikimet e shovenisteve,që i kanë berë historisë.
Mjerimit
ju shtuan vuajtjet…
Të Dilo-t,”si
i lindi natyra dhe i poqi ATDHETARIZMI-shkruan
shkrimtari Agim Shehu- ajo familje iu ngrit Zagorisë si një lis me degë
të gjëra,të hijshme,njera me bukur se tetra”, persekuticioni ,që i ka filluar
me antishqiptarizmin osman e grekoman, vazhdoi
me persekutimin sllavo-komunist gjat luftës,ashpersuar ne vazhdimësi gjat
diktatures hoxhiane deri né çvarrim të
Ilia Dilo Sheperit, kulmuar né
plurarizem,me atentatin politik, nga urrejtja sadiste komuniste ndaj kësaj
familje të madhe…gjakosur pragu i shtëpisë… Persekutim ky, për SHQIPTARIZMIN dhe ATDHETARIZMIN e
kulluar !...
Kjo , pjesë e jetes reale… “Legjenda,terre e pabesira
Histori !
Historia legjendë.
Njeriu gur e guri njeri”(shkruan,Etien Dilo)
… Le të shpresojmë të marrim me vehte ca nga dituria,qetësia,
dashuria e kësaj jete të këtyre burrave,për ta përcjellë me ritme të shpejta atë
madhështi zagorite me bukurinë e shpirtit të tyre ,me mënçurinë(si Anthokli Kondi,Etien Dilo,Vasil Bici,Vangjel
Dilo,Leko Duda,Hile Pina etj.)si të ç’do shqiptar, që e thënë me fjalet e JANI
DILO-s “JEMI KRENARE ,QE JEMI LINDUR NE SHQIPERI.”
.Po,…Sheperi
i vjeter nuk jeton më !..Sheperi tani nuk është më Sheper! Ai dekor këmbë
Biseit,ajo mbulesë gjelberimi né Kokojkë,ato shtepira me një arkitekturë të
rrallë,ata lisa né Carrok,nuk formojnë më një pejsazh të lakmueshëm por , një
skenë drame ku përtej sfondit të zi mbretërojnë dhimbja e shkaterrimi..Në vënd
të kujtimeve –zhgënjime! Shkatërrime si né kohë të inkuzicionit. Gozhdë né zëmër
e ka këtë ç’do sheperjot… Dikur plot dashuri
,dëshirë për ta zbukuruar fshatin,ndjerë dy fish krenar : Njeri dhe Sheperjot.
Po tani,ç’do tu themi brezava të rij për këtë vënd të burrerisë,urtesisë,diturisë te Cajupit,Ilia Dilo Sheperit,Jani Dilo-s,Aristidh
Rucit,Pano Xhamballos etj.kur atje kanë mbetur … vetëm gjurmë të shëmtuara nga
e kaluara drithëruese që mbolli zinë dhe mjerimin?..
Indiferenca,kur vëndi heq çaste agonie ,a
nuk merr formën e një krimi e, aq më tepër
kur drejtesia vret Drejtësinë?!.. Ti o
deputet, që aprovove ligjin komunist të tokës
e ç’pronësove dhe fashatarin e mesem ,na e le Sheperin pa sheperjotë,humbe
zërin e Cajupit dhe të atdhetareve sheperjotë:
“Luftën që prish njerëzinë
Nuk do ta doja kurrë
Po të më prekin pak kufinë
Do të luftoja si burrë” …Mos
harroni ,o parlemantarë,për ju ka dhe gjyq historia.
Njeriu
– thonë né Sheper rrënjët i ka né
truallin e vet,edhe sikur të mendohet të
veçohet, kurrë s’e heq dot vulën e tij -..Po sa
gjëra na u zhdukën!... Ditë pas dite,vit pas viti ç’do gjë iu dorezua
shkaterrimit..Shtëpitë që pergjithësisht ishin
vila dy katëshe -u dogjën.U
kthyen né germadha , ngjajnë si dhëmballë të thyera ngjitur rrëzë Dhëmbelit né
atë Sheper që me çvendosje popullsie brënda vëndit…u shnderrua né një koloni të kuqe..
Një strategji sistematike u përdor për të
keqen e organizuar, né Sheperin ,që më tepër se nga Gjirokastra ,varej direkt
nga Tirana e kuqe… Shkaterruan zakonet,traditat … tregus i nje lufte pa qene né luftë. 16-të të burgosur politikë.Gjykimi komunist mori pushtetin:”Sado keq te sillesh
me armikun e klases ,përseri ke bere pak.” …Morali
i tyre i zakonëshem ky,i besimtareve të kishes sé kue!…Veç ,
“ Malet,mbeten MALE
edhe kur i zë me gurë
Kur i qëllojnë me top
Ata shkëlqejnë më shumë”..
(
shkruajti, Etjen Dilo)
… Vitet e
kooperatives ,beteja për jetën u bë dramatike..deshmi e guximit te hipokrizise komuniste.Mishi e
frutta u benë lluks i rrallë...Vdekja e njeriut-ushqim për kuqalashin..Jeta e
te deklasuarit vlen shume pak. Mbijetesa,një drame e pafund,”Mora pushkën dolla
malit
Të luftoja
për Atdhe
Ku ta dija unë i varfëri
Që
armiku ish me ne”( poeti K. S.) Vrasja
,mjet pushteti!..Në Sheper hyri
genocidi.. Qëndresa- mundësia e fundit e jeteses !Në se do të vinte
ndonjë-here për të vjellë,do ish , te degjoje
tonet e propagandes komuniste ..
Gjë më të pështirë nuk besoj te ketë!
E,se fundi
tani ç’do gjë dorëzuar shkatërrimit… Pluralizmi u pa si një aventurë komuniste
për Demokracinë.Kuqo-dopingët nxitojnë të gëzojnë maskarallëkun e
tyre,”epidemia” për demokraci i tmerron..
25 janari 1991 ditë e
mjeruar..ciklon.. i luftes burracakërie me familjaret e ILIA DILO SHEPERIT dhe
JANI DILO-s..Ajo që mbante hapur derën e
ILIA DILO SHEPERIT ,né shpirt madheshtinë e krenarisë Dilo,shtëpi shpitërore për
Zagorinë e më tej, dhe KRISHTIN né zemer,dolli me shpejtësi nga porta sikur u kthye nga bota e të vdekurve....ish
MEME.. qe u vra ,u masakrua! .. e, si pyet poeti - zagorit Jorgo Telo-“Na ndihmo o
ZOT ç’të themi ?!”..
Po,legjenda
e saj mbeti e përjeteshme.Legjendë,që u bë objekt ., simbol i vetë grave
zagorite, që kaluan ditet e vitet e
punes né kooperativë me kazme né dorë me nxenxën
e
reaksionares .Histori e
krimit la pas shume gjurmë…”Mos mor i
ngisni ato libra-u foli sadistëve..që po e masakronin ..e kërkonin dokumente,kujtime ..- se, jane te
të gjitheve” … Personazh kryesor legjendash u bë pas
vdekjes,kjo MEME e deklasuar,kjo shënjtore e pashpallur, që u dha njerëzve sa
qe gjallë aq shumë dashuri e përkushtim .Ishte instikti i mëmës né mbrojtje të
krijeses,që i kërkoi djalit të saj të largohej për ti shpëtuar sé keqes madhe që ja ndjeu zëmra se,do të ndodhte né këtë
prag ndryshimesh. Katilët të tërbuar pse gjetën vetëm Atë, e masakruan barbarisht. Ajo
edhe pse e kuptoj se po ndahesh nga kjo botë në mënyrën më çnjerëzore,shpirtërisht
e qetë që kish shpëtuar djalin ,nga kjo
masakër komuniste dhe kjo e trimëronte , e bënte të guximshme , ngjer sa dha
gamen e fundit të shpirtit nga acidi shiringe ….mallkonte ,e mallkonte!..Ngjarje ,që të
ngjall emocione te forta sa dhe e Dhoqinës
!.... ... Rruga e fatit i përmban te gjitha:pabesi, tradhëti,poshtersi,
sadizëm,lemeri… PADREJTESI!. Shteti komunist e masakroi e vrau KALIOPI
DILO-n .Drejtesia komuniste e rivrau me padrejtësinë e maskaradën e gjykimit:Rroftë vdekja. Poshtë të deklasuarit! Paradoks
drejtësie me firmë Alia !
Po, kur vrasësit
lihen të lirë
nuk mund të kuptohet si mund të ndërtohet një shoqëri demokratike
?!..
Né qëndër të gjithë historisë: TERROR. Limiti i çnjerëzores,çmënduria komuniste
Edhe dushmani vrau burra,..mori
peng femijë po,nuk vrau Meme ,ndersa partia famëmadhe vrau MEME dhe,foshnja në bark te Nenes.. Koha e “ lavdishme”e të
kuqve edhe mish njeriu ha.! Këtë tregon
dhe ai stacion për vizitorët nën atë
Kokojkë né Sheper,te ajo Thermopile e trishtueshme , -
..Ajo kollonë e gurtë , ka mbi krye një qiell të pakrahasushëm nga kthjelltesia,..shikon
..e duket sikur thotë: Dilo Sheperi dhe bijtë e tij një ansambël patriotik kombëtar,një
enciklopedi e kulturës europiane që rrezaton deri né N. Y. ..Lexon mbishkrimin
e Nenes ”Këtu ngrirë né mermer...” kjo, simbole ë Mëmës shqiptare që ruan
trojet amëtare,dhe, i ngjan njerut me spartanet …Komunistët mbuluan paaftësinë
e tyre me krime.. Babezia e luftes klasore çoi
né skaj të çarjes sé shoqërisë!
..”Drejtësia” kalon dhe atë ç’ka prodhojë industria çnjerëzore, rivret
me heshtje Nënë Kaliopin dëshmore te
demokracisë. Hetues, prokurorë,gjykates…ku banon i qetë faji i tyre –“forca të errëta
né shëtitje”- kapercyen ylberin , besimtare të kishës kuqe , e brënda ditës na u
vet-shpallën demokratë,kriminelët i lënë të lirë …
Të deklasuarit ,ata që shkruan një nga faqet më fisnike të historisë -e u damkosën si armiq populli,ndjenë mbi shpinë shtypjen komuniste. Një proçedurë shtypëse si më parë :mbas tjetersimit , diskreditimi. .për ta,!... duhen bërë bashkë- puntorë né pushkatimin e tyre. .Enverizmi nuk kish… “kujtesë” për të shkuaren....Ndersa persekutoret , stolisen me vuajtjet e të persekutuarve .. e,..hedhin shkelma sa majtas e djathtas …Duan ti atribojnë vehtes zotësinë e veçantë:të mos kufizohen nga limitet e realitetit : genjeshtra dhe krimi tu ecin paralelisht né bëmat e tyre..
Një
gjë nuk u lëviz,gjallëron objektivi
kunder të Deklasuarve..njësoj sikur të vihet né dyshim tere jeta e tyre, kostante dominuese : çnjerëzorja! Zatën, komunizmi
nuk funksionon pa “koka turku” .Version i pastërtisë nudo të Stalinit. Festojnë
e gëzojnë shtatzaninë me të.
Të sfidojnë me interpretime psaltërit e kishës
kuqe…zhveshur më lakuriq se,fëmija e
porsalindur ! Bëjnë autopsinë e shpirtit
të tyre dhe janë mberthyer nga ndiesia e frikës sé genocidit që kanë ushqyer. Krimi
nuk i qetëson. Né Sheper u zgjodh dhe forma
më barbare e marrjes sé jetës:me therje e acid.. Nuk munguan,të hidhen dhe
fletushka deri ,dhe né dyqan të fshatit,
janar 1991”Kush shan Enver Hoxhën do ti presim kokën”,po.. dhe parullën e
preferuar revolucionare “O sot ,o kurrë!”....I kërkonje hetusit kriminelët dhe, mirrje pergjigjen :perse né këtë
shtëpi nuk mbahet fotografia e E. Hoxhës
? Gjithnjë mendon se,je né ëndërr por, JO..!?..…Karriket mbi gjak u rrinë…. edhe
pse feja komuniste vdiq.… Atlasi i
kurmit u
tregon:”gabojnë komunistët, vetëm
kur thonë të vërtetën”! Luajnë me krime,me çfaqje terrori dhe e vendosin vehten
në një llogore me kriminelet ordinierë.
A thua koha pret të drejtën-ta ketë më të dobet se, maskarallëkun?
Meritën më të dobët se korupsionin ? Gënjeshtrën
e hipokrizinë më të fortë se ndershmërinë ? Injoranca mbi të diturin?!
Veç, ,
MUKJA ende kullon gjak !...
(Vijon)