Përjetësi » Lushaj
Zeqir Lushaj: Dy tregime në një ditë morti
E merkure, 09.05.2012, 08:41 PM
Dy tregime në një ditë morti
Nga Zeqir Lushaj
1. AMANETI…!
Interesant
është jeta. Njeriu, ka detyrime të gjithanshme, nga më të ndryshmet. Për të
gjallë, e për të vdekur. Bile, për të vdekurit, detyrimet e marrin një peshë,
si të dyfishtë se, e kanë peshën e amanetit. Amanetet, nuk ban që të nënvleftësohen.
Në traditën tonë kombëtare, amaneti është gati i njëvlefshëm, me besën e
burrit, me Besën Shqiptare. Shpesh, këto të dy fjalë, trajtohen si sinonim.
“Eshtë njeri, amanetqar”, - thuhet për tjetrin, e, është njësoj, sikur të kesh
thanë: - “është njeri, besnik”!...Nisur nga ky konceptim, po e shkruaj këtë
skicë-kujtesë,për (Vete), por, edhe për disa shokë e miq të mijtë, në Krumë të
Hasit. Puna e solli që, kjo ditë, të më zërë largë, në anën tjetër të Botës, në
Amerikë. Por, duke folë e duke shkruar, të paktën, e lehtësoj pak shpirtin tim!
... I ka kjo ngjarje, rreth këtu e 20 vjet të shkuara. Oda e burrave, në shtëpinë e Tahir Didës, ishte plot shokë e miq, të mbledhur, veç për qef. Në atë odë, janë bërë shumë ndenje burrash dhe shumë ahengje. Ai truell, ka qenë odë, gjithmonë. Por, këto dekadat e fundit, ka ndikue, për mirë, edhe fakti se, djali i Tahirit, Hysen Dida, i ka mbi 30 vjet që është ndoshta këngëtari më i spikatur i folklorit të Veriut. Me Rexhep Kovaçin e Lumës dhe me Rrustem Çelën e Helshanit, janë një treshe rapsodësh që, nuk është e lehte të arrihen.
Edhe
natën që po flasim, këta të tre, Dida-Çela-Kovaçi, ishin aty dhe, kënga kishte
marrë hov. E, siç është normale, por, duket edhe nga kasetat që i kanë nxjerrë
në treg, boshti i këngëve të tyre, është ai patriotik dhe historik, ku, Kosova
zë ndoshta mbi 2/3 e repertorit...Syl Dida, ka qenë vëllai i madh i Tahirit,
pra, axha i këngëtarit Hysen Dida. Një burrë i vogël nga trupi, por në këtë
rast, është me vend të përdoret shprehja “i vogël, asht edhe florini”! E, Syl
Dida, ka qenë një burrë flori, që më shumë i “peshonte” koka, se krejt trupi!
Jo vetëm Kruma, tan Hasi, e njohin mirë emrin e Tij. Edhe katër djemtë, i ka në
rrugë të mbarë...
Me Syl Didën, kam ndenjur shumë herë. I mençur, i matur,i
saktë në faktet që përdorte, pa asnjë lëshim, në parimet e tij atdhetare.
Kosovën e kishte pikë në zemër. Shpesh, ju thoshte
këngëtarëve: - Hajt bre, merrjani nja, qandej bre,
qandej, - dhe i jepte dorës prej Kosove...
Oda buçiste dhe këngët me jehonë, ndjekin njëra-tjetrën
me njëfarë rregullsie që, të krijojnë një unitet. Për Isa Boletinin,për Azem
Bejten, Hasan Prishtinën, Bajram Currin, Ibrahim
Rugovën, për Bogdanin, Gërvallën, për Kurpalet… për cilin
të duash, se, vargu është i pafund!
E, në pushimet e shkurtëra, nga kënga në këngë, bisedat
janë nga më të ndryshmet. Syl Dida, mori leje, leje për me folë.
Dhe,ai burre i moshuar, u çue në kambë, si rrallë herë
tjetër:
- Ndigjomëni, burra! Gjaku i derdhur për atë Kosovë,kurrë
nuk mund të shkojë kot. Kjo punë, është e sigurtë.Kosova, ka me fitue lirinë.
Pasha Zoten, Po! Unë, jam i vjetër,jam i lodhur. E kam kalue 80-ën dhe, e di
se, nuk kam me e mrri atë ditë, po, kjo ditë, nuk do të vonohet, nuk ka se ku
shkon ma andej kjo punë... Kjo dite ka me ardhe!
…I pushoi pak muhabetit. Ja shkoi njëherë dorën
fytyrës.Na lëshoi të gjithëve, një shikim, si apelues (ndoshta për përqëndrim
vemendje!) dhe, vazhdoi:
- Një amanet e kam për me jua lanë sonte, o burra!
Ndiej këtu, o Zeqir Lushaj, se,ju që shkrueni, nuk ju len
shkrimi me i harrue porositë.
Ndiejmë o Naim Harajdini e,mire se na ke ardhë nga
Suedia. Ndiejmë, o Refet Shehi!
Ndiejmëni këtu, o Hasan Peka,o Dan Gjeçi e Musa Dauti, o
Avni Sheta! Ndiejmëni, o Rexhep Kovaçi, o Rrustem Çela!Ndiej ketu,o nipi im
Halil Xhafa! Edhe ju, ma të rinjtë, ju lutna, me më ndije!
-Amanet, kur të çlirohet Kosova, kur Kosova të bahet e
lirë dhe e pamvarune, kini me ardhë e, me ma pru atë lajm te vorri. Edhe i vdekur,
atë lajm e due, atë fjalë, ju siguroj se, kam me e ndije!...
Dy pika loti u rrokullisën nëpër brazdat e faqeve të
plakut e, u bashkuan, në quk të mjekrrës. Dhe, së bashku, nga mjekra, u këputën
e ranë në votrën e shtëpisë, në token e Zotit, si për të na e përsëritur se: -
jemi këtu, dhe: - “Amanetin, nuk e tret toka”!...
Dita e madhe,
Dita e Pamvarësisë, po afron. Nuk duhet, as sesi të harrojmë që, këtë gëzim e
kemi të përbashkët me varret, me varret e të parëve tanë, të breznive tona, që
u flijuan për këtë ditë e, me mallin e kësaj dite. Amaneti i Syl Didës, nuk
është vetëm i atij. Burrat e ditur, si Baca Syl, nuk kan fol kurrë, vetëm për
veti! Ata, përfaqësojnë aspiraten shekullore të shqiptarëve... Miliona
shpirtëra, përfaqësojnë!Ta çojmë lajmin e fitores, gezimin e festes se
Pamvaresie se Kosovës, edhe tek varret. Eshtë obligim, është detyrë
shpirtërore, detyrë që Syl Dida,aq thjershtë e bukur, ”na e la në derë’
publikisht. Dhe, nuk ban te harrohet! Kurresesi.
Kurdo që të
shkoj në Krumë, Unë, do ta kryej këtë amanet,por, jam larg, ne Amerikë, ndaj, i
bindur ne ardhjen shpejt te asaj dite, pres qe miqte e mije ne Krume te Hasit,
ta kryejne
(secili per
vete) shumë më parë se unë këtë detyrë! Ka qënë, një amanet kolektiv.
Unë, ndjej detyrë të jau kujtoj publikisht. Pastaj, secili, le ta kryej këtë amanet, siç e ndjen,në shpirtin e vet.
./.
2. NË KUJTIM TË TAHIR
DIDËS
-Që sot, me 9 maj 2012, varroset në Krumë
të Hasit-
- Një kafe mikpritëse (bujare- shqiptare),
është një gjë e vogël por, njëkohësisht, një kafe është edhe një gjë e madhe –
(Marrë mga libri “Dyqani i mendjes”, faqe
105)
Titulli në original: -A DO TË SHKOJË BACA
TAHIR NË ITALI?
Menjëherë, lexuesi do të pyesi: kush është ky
Tahir Dida? Pse do të shkojë ai në Itali?
Ja, lexoni më poshtë atë që ka ndodhë jo më
shumë se para 5-6 muajsh, dhe, që u bë sebep për këtë shkrim në gazette e ne
libër, gjithnjë e parë në syrin e miqësisë në mes njerëzve, në syrin e miqësisë
në mes popujve.
…Tahir Dida, të dashur lexues, është një
76-77 vjeçarë nga Kruma e rrethit të Hasit. Eshtë një malësor tipik, i lidhur
me punën një jetë të tërë, një burrë i ndershëm dhe bujar, një familje e mirë dhe
e nderuar. Ish i persekutuar, por që, nuk e perdore fort atë titull. Tahir
Dida, të cilin unë, autori i këtij shkrimi e kam mik, gjatë gjithë jetës së
tij, i lidhur vetëm me punë, me arën e tij, me bagëtitë e tij, me komshinjtë e
miqtë e tij, dhe jo më larg.
Njeri i dashur e modest por, s’ka pse të mos
pranojme, njeri i padalur shumë, i pashetitur.
Tahiri e ka shtëpinë ngjitur me qytetin e
Krumës. Ka shtëpi fshati por bën jetë qyteti. Në tokat e Tahirit, ka vite që ka
hedhur shtat një miniere bakri, por edhe një ndërmarrje pularie.
Para pak muajsh, aty, vijnë 3-4 specialiste
shqiptare dhe një i huaj, një italian për të parë punët e tyre për interesa
ekonomike, por ama, mbi tokën e Tahirit dhe afër shtëpisë së tij. Tahiri i sheh
këta njerëz, i takon, thjeshtë si të ardhur në rrethinat e shtëpisë së tij. I
takon me rradhë dhe, kur i jep dorën inxhinierit italian, njeri nga shqiptarët
i thotë:
- Baca Tahir, - ky miku, është nga Italia.
Tahiri zihet pak si ngushtë kur merr vesh që
ky ishte italian, por menjëherë del nga situata dhe i drejtohet:
- Si je o Italian? A je mire? Si po kalon?
Bëjnë aty pak muhabet (kuptohet me përkthyes)
dhe grupi i punës do të largoheshin. Rruga i çonte afër shtëpisë së Tahirit.
- A po vini o burra, për një kafe? - ju thotë
Tahir Dida.
Përkthyesi, ia thotë këtë kërkesë italianit.
Ai, të cilit i kish bërë shumë përshtypje ky njeri i thjeshtë dhe i dashur
thotë:
- Po, do ta pijmë një kafe tek ky njeri i
mirë.
Hyjnë tek Tahir Dida. I pret siç dijnë të
presin mirë e thjeshtë malësorët. Italiani i thotë Tahirit:
- Ju nuk duhet të pini kafe turke por
ekspres, sepse turkja, sidomos kur e pin shumë si puna juaj, është e dëmshme.
Tahiri, si njeri i drejtë e i ndershëm i
thotë se “vërtet unë pi shumë kafe dhe ajo mund të jetë e damshme por kështu
jam mësuar një jetë të tërë. Mandej, ne këtu nuk kemi ekspres?
Italianit, në mes shumë gjërash të tjera, i
bëri përshtypje se duart e Tahir Didës ishin të çara, të çara nga puna e
pandalur prej disa dekadash. Ia merrte duart në dorën e tij dhe, ju thoshte
atyre që e shoqëronin: “Ja, duart e Tahirit tregojnë se Tahiri është një njeri
shumë punëtor!” Italiani u prek shumë nga kjo pritje e thjeshtë e bujare e
Tahir Didës. I tha Tahirit se “unë do të vijë mbas kaq ditësh përsëri nga
Italia. Do të vi të të takoj dhe do të sjellë një ekspres për kafe”.
Asnjë nga të pranishmit nuk e mori edhe aq
seriozisht këtë bisedë.
Por ditët kaluan. Erdhi dita, e thënë nga
italiani. Dhe fiks në ditën që kish thënë, italiani arrinë jo vetëm në
Shqipëri, por dhe në Krumë. Dhe këtë herë, bashkë me gruan e tij. Dhe vizitën e
parë e bën pikërisht tek Tahir Dida. Siç i kishte thënë, ai solli dhe aparatin
e ekspresit të kafesë. Ashtu si burri nga Italia, mbas Tahirit, u simpatizua
dhe gruaja e tij. Dhe vetëm me një motivim: Tahir Dida është njeri punëtor.
Ata, burë dhe grua i dhanë fjalën se :-Po të
keshë deshirë, do të të marrim një muaj për vizitë në Itali...!
…Këto ndodhira janë të para pak ditësh. Ndaj,
dhe në titull të shkrimit, e shtruam pyetjen: -”A do të shkojë Tahir Dida në
Itali?”
Por, Tahir Dida, sot rreth të 80-ave, as i
bjen në mend të shkojë, jo në Itali, por as deri në Ujz të Gjakovës, tek
njerëzit e gruas të tij, të Manes. Nuk don t’i largohet Krumës që e don aq
shumë.
Por, edhe mund të shkojë, pa asnjë shqetsim. Mund
të shkojë, si mik e të kthehet si mik. Nese shkon, atje e çon puna e tij e
ndershme, mbi gjashtë dekada, atje e çon një kafe e ndershme, një kafe bujare,
një kafe mikpritëse, … kafe mikpritëse, shumë e sinqertë, …kafe shqiptare.
Ja pra e drejta e Zotit. Ja, pra se si, aq
natyrshëm, krijohen urat e miqësisë në mes njerëzve, shëmbull i fqinjësisë e
bashkëekzistencës, i dinjitetit e dashurisë njerëzor, për të cilat kemi aq
nevojë.
Është shembulli i dinjitetit, që nderon
mikun, por dhe i (dinjitetit të mikut talian), mikut që, aq shumë e nderon
punën, dhe njeriun e punës, në rastin tonë, të një njeriu- model, si Tahir
Dida!
./.