Kulturë
Shyqyri Fejzo: Nuk është pak të kesh “shok të ngushtë” Fiqri Shahinllarin
E diele, 12.11.2023, 08:55 PM
Nuk është pak të kesh “shok të ngushtë” Fiqri Shahinllarin
Nga
Shyqyri Fejzo
Në jetë, jo
rrallë, na ndodh që për ndonjërin të shprehemi se “e kam shok të ngushtë”.Kjo,
afersisht do të thotë se ky nocion i referohet një personi të cilin e
konsiderojmë si një mik të rëndësishëm dhe të afërt. Me shokun e ngushtë zakonisht ndahen ndjenja, zhvillohen
aktivittete të ndryshme jetësore, ka mardhënie të forta e të besueshme, si dhe
mbështetin njëri-tjetrin në momente të vështira. Dihet se kjo lloj mardhënie është shumë e rëndësishme për shëndetin
emocional dhe të përgjithshëm, sepse na ndihmon të ndihemi të lidhur dhe të
kujdesemi për njëri-tjetrin në mënyrë të thellë.
Në jetën time, një nga
shokët e ngushte është dhe Fiqri Shahinllari. Por në këtë rast unë do të bëja
një përjashtim, sidomos për kohën që shokët e
ngushtë kalojnë bashkë. Për ne të dy piknisje dhe njohje për herë të
parë u bë shkolla e mesme “Irakli
Terova” në Korçë. Unë fillova mësimet në atë shkollë në viti 1958, ndërsa
Fiqriu erdhi një vit më vonë, pra në vitin 1959. Ne na miqësoi më shumë fakti
që Fiqriu ishte një nxënës i mirë dhe lexues i rregulltë i gjithëshkaje që i
binte në dorë. Nga bisedat e para që kishim bërë vura re se ishte një
bashkëbisedues i këndëshëm dhe mbi të gjitha, një dëgjues i vemendëshëm. Dihet se njeriut që të shikon drejt në sy, i
buzëqeshur,i hapet çdo portë. Dallohej se kishte një interes të gjërë për të mësuar gjithëshka, pa të bezdisur me
pyetje të gjata e të vazhdueshme.
Miqësinë me të me sa duket, e
forcoi dhe fakti që Fiqriu kishte shokë të pandarë dy nxënës të së njëjtës
klasë, Fidai Sadikun dhe Vait Cecin, të cilët ishin shokë dhe bashkëfshatërt e
mi nga Shënepremtja e Gramshit. Herë pas here, ata i, shikoja bashkë, ku
valonte muhabeti dhe shakaja. Të kujtosh edhe sot “historitë”e Vaitit me
Fiqriun, qershitë dhe kanatieren, të vjen për të qeshur. Me ata, shpesh
përziesha dhe unë. Duhet thënë se ajo ishte një shkollë e mesme bujqësore, por
që dallohej nga disa veçori. Drejtori i
saj Vangjel Rikashi, ishte jo vetëm euridit cilësor, por edhe një organizator shumë
i zoti. Ai proçesit mësimor dhe rritjes të aftësive teknike- profesionale apo
estetike e kulturore të nxënësve, më kujtohet, i kushtonte rëndësi të madhe. Në
atë shoqëri pa interes, në konvikt e shkollë, nuk patëm vënë re shenja të
bulizmit, po veç të kujdesit për nxënësit më të vegjël të klasave të para e më
tej .Kushtet e jetës dhe të studimit aty ishin vërtet të mira. Personeli
mësimor ishte zgjedhur me kujdes, duke sjellë për mësimdhënie pedagogë që ishin
arsimuar në Francë, Itali, Çekosllovaki, Bullgari etj. Ndërsa për shkencat
ekzakte si matematikë, Fizikë e Kimi shpesh merrte pedagogë të jashtëm të cilët
përdornin programin e Gjimnazit, të avancuar për atë shkollë. Në konceptin e
drejtorit kishim vënë re se nxitëte e stimulonte nxënës që kishin talent dhe në
veprimtari të tjera. Kështu, Maksim Tuxhari, Andrea Gjermani Ivan Trajko,
nxënës të asaj shkolle ishin futbollistë të mirë të “Skënderbeut”.Bardhyl
Lubonja, Niazi Nele konkuruan e fitaun në shkollën e aviacionit,të cilët u
dërguan në BS dhe u bënë pilotë. Nxënësja Fitnete Klaiqi(Tiço) u bë aktore. Po
ashtu, nxiteshin element që kishin talent në pikturë, në gjuhë e letërsi, etj.
Në lëndën e gjuhës (me
program të plotë) jepte mësim Kristaq Jorgji. Ai kishte mjeshtrinë e taktin e
mësimdhënies e nxitjes së intersit për leximin në një shkallë të lartë. Disa
nxënës që mbaruan atë shkollë në jetë treguan talentin e tyre në krijimtari,
nisur nga Teodor Laço, Eqerem Meçollari, Fiqri Shahinllari, Shyqyri Fejzo, Fuat
Memelli,Theodhoraq Ciko, Skënder Demolli
e të tjerë. Shumë nxënës ishin frekuentues të rregulltë të Bibliotekës
Shtetit Korçë. Më kujtohet drejtoresha e asaj biblioteke, zonja Klara Çela,
ishte një zonjë me diapazon të gjërë njohje
e korrektese në atë punë fisnike. Ajo, në vazhdimësi, nxitëte
,kontrollonte e vlerësonte nxënësit lexues. Nga viti i dytë i shkollës mesme,
kur po ndiqnim dhe sportin (futbollin), mësuam se Klara ishte bashkëshortja e
futbollistit të Skenderbeut Zeni Çela.(Ky
futbollist ishte shumë teknik. Kur kishte ai topin, nuk ja merrte dot
kundërshtari, po kishte një të metë se nuk shënonte.) Në këto kushte kemi rritur mardhëniet e miqësisë e
shoqërisë me Fiqri Shahinllarin. Kjo miqësi u vazhdua më tej dhe në shkollën e
lartë. Midis të tjerave aty na u dha dhe mundësia për të provuar krijimtari në
gazetari etj. Nuk po ndalem në këtë shkrim në veprimtaritë në shkollën e lartë, se gjykoj mos zgjatem por pas 4 vite
studimesh sejcili e pa veten të diplomuar dhe të gatshëm për të punuar. Unë u
emrova në rrethin tim të Gramshit, ndërsa Fiqriu, mbasi kreu dhe kursin e lartë
të Gazetarisë u emrua gazetar në redaksinë e gazetës “Bashkimi”.
Mbasi u emruam në këto
vende pune, veç detyrave që kishim në funksionet që na caktuan, na “gërricte” dhe puna e krijmtarisë. Unë në
rrethin tim e shikoja këtë drejtim veprimtarie të mundur dhe të shëndëtëshëme.
Ksisoj vendosa në vet-vete të merrem veç detyrës shtetrore dhe me
mbledhjen e fjalës së rrallë dhe shprehjeve frazeologjike popullore tipike të
rrethit. Kjo, mbasi e dija që kjo pasuri ekziston dhe dikur do më hyjë dhe mua
në punë. Së pari në ato vite u bë Kongresi i drejtshkrimit dhe përdorimi i
normave standarte të gjuhës Shqipe. Botimi i fjalorit të Gjuhës Shqipe
gjithashtu ishte një ndihmë e madhe, që pas një studimi të vemendëshëm të tyre,
isha i gatshëm për të vepruar në krijimtari. Dërgova dhe botova disa artikuj në
Gazetën Bashkimi, Zeri, Hosteni etj.
Një ditë, papritur,në
Gramsh vjen gazetari i gazetës Bashkimi, Fiqriu
. Këmbyem me njëri-tjetrin fjalët
e para dhe u ulëm në atë lokal që ne e quanim turizëm për të pirë kafen
e mirëseardhjes. Fiqriu sepse nuk po më dukej entuziast, ashtu si e kisha
njohur unë. Kur hoqa napën e misterit dhe i shpreha këtë mendim, krojti kokën
dhe tha: “Ti ke të drejtë,i dashur mik, po ta dish se pse kam ardhur unë….”
-E përse ke ardhur? Të
bësh ndonjë shkrim per urat e përrenjve e lumenjve që na mungojnë…
-Ah! Jo,jo i dashur.! Ja!
Ma dhe çak-bam temën e një artikulli , po kësaj rradhe puna është ndryshe. Kam
ardhur me rekomandim të bëj një shkrim me kritikë të rreptë për fiktivitetin,
ndaj do më ndihmosh pak ku e kanë
“Dhëmballën e prishur”këta të Komitetit
dhe tua këndojmë me një shkrim me dy firma ,po të duash.” Si parantezë, ky miku im i mirë Fiqriu,
kishte marrë shumë shpejt huqet e një kolegu që punonte në gazetë, për të
zbuluar e gjetur temën e korespondencës. Ai, me dy tre fjalë, hynte aty “ku
mulliri i tij duhet të bluante” dhe i thoshte bashkëbiseduesit direkt apo në
telefon. Hë!”kështu trajtoje. E di vetë ti. Kur do ma sjellësh shkrimin?” Por
Fiqriu, mbasi e kapte fillin që e çonte tek tema e përtypte mirë mendimin ku do
delte, pastaj jepte ndonjë porosi. Kur mora vesh mirë se ku po i shtinte dyfeku
gazetarit, i them:
-Kjo qënka serioze.- e
mora fjalën unë.-Mirë është që të takosh kryetarin e Komitetit Ekzekutiv e t’i
tregojsh msionin përse ke ardhur.-desha t’a
fut në brazdë shokun.
-Mirë e ke ti. Po a na
pret?-pyeti i menduar.
-Do të takoj unë me të
dhe do i them si qëndron puna-Fola dhe u nisa nga qeverija vendore. Kryetar i
Komitetit ishte Irfan Çelkupa, që kishte ndonjë muaj që filloi punë aty, i
ardhur nga Tirana. Kur i tregova si ishte ajo puna që do bënte gazetari, tundi
kokën, buzëqeshi pak hidhur dhe tha:
-Shko, takoje dhe ejani
të dy se po ju pres në zyrë.-
Nuk e zgjatëm. Pas dhjetë
minutash trokitën në derën e zyrës paradhomë
dhe sekretarja na tha se -kryetari po ju pret.-Kur hymë në zyrën e tij,
ai kishte lënë vendin ku qëndronte zakonisht dhe gjithë përzemërsi iu drejtua
Fiqriut.
-Mirë se erdhët shoku gazetar. Si të duket Gramshi? Ke
qënë ndonjëherë tjetër këtu?
-Vi për herën e parë. Nuk
e kam parë gjithë qytetin, po ky shoku im i shkollës kam besim se do ma
tregojë-foli Fiqriu duke bërë me dorë nga unë.
-A,a,a! Qënkeni shokë, ë!
-Po, Shokë nga shkolla e
mesme dhe e lartë.
-Shumë mirë. Po na thuaj,
si qëndron problemi? Fiqriu krojti pak
kokën(e kishte me lesh kokën atëhere) dhe pak i përtuar filloi.
-Kryeredaktori më ngarkoi
një detyrë të shkruaj një artikull të fortë për fiktivitetin në bujqësi, për rrethin tuaj. Me këtë që po ju tregoj unë shkel etikën e gazetarit,
po ky shoku im i ngushtë ma bëri ters këtë shkrim që do sajoja, ndaj erdhem
deri këtu.- tha Fiqriu dhe u mbush me frymë si ai që është para një sikleti të
madh.
_”Të shplaftë mortja o
kryeredaktor-“ t’i kishe thënë. Po pse
ajo gazetë vetëm “lepura” gjuan? Dilni ore për “derra”.Kapni ore ndonjë rreth
të madh. Unë them, me që paske shok dhe Shyqin që ja thotë edhe ky gazetarisë,
kapni një temë tjetër ,më të lehtë. Se me të botuar ti një artikull kritik për
Gramshin, mua pasnesër do më vinë 25 zarfa
nga 26 rrethe që ka vendi dhe në zarf do të jetë artikulli juaj. Jo për ndonjë
gjë, po thuajse shumicës u a kam bërë borxh. Hë? Si thua? Ti e vendos këtë.
-Shoku Irfan. Të vështirë
e kam po nuk do e shkruaj artikullin. Veç kam
një kërkesë. Ke qënë shumë kohë kryetar i Komitetit Ekzekutiv të
Tiranës. Shumë njerëz kur bie fjala për ju, të përmendin dhe tregojnë shakatë tuaja të “krtipura”,të
bukura. Disa i di edhe unë. Na trego ndonjë nga ato, jo për ta shkruar, por
vetëm ta di.
-Eh! Shejtana jini ju
gazetarët. Tirana është e madhe, po kishte dhe probleme dhe ishte një lloj
burimi dhe për shakatë. Në një rast do të bëja pritje populli. Më sjell listën
sekretarja dhe i hodha një sy. Pak
njihja nga ata që do të prisja. Aty si nga mesi i listës pashë emrin e
një shoku të luftës, Sefës. Këtë Sefën thirre të parin-I them dhe zura
vend aty tek tavolina kryesore.
Erdhi Sefa dhe u
pershëndoshëm me të. Dola tek kjo tavolina e vogël dhe i drejtohem shokut.:
_Po si ja ke kaluar more
Sefë? Kemi kohë që nuk jemi parë, po nuk na lënë dhe këto djall punë- fol i
them.
-Shoku kryetar, mirë kemi
qënë. Me punë kam gruan, djalin e nusen
e tij. Jam ca ngushtë me strehimin.-
-Pse sa dhoma ke?- e
pyeta.
-Dy dhoma dhe një guzhinë kam.
-Po, dëgjo. Edhe keq hë,
për hë, nuk qënke Sefe. Kemi edhe familje
me tri kurorë që kanë strehim sa
hyrja jote…
-A,a,a! Po dëgjo o
kryetar! Unë kam një problem shëndetësor.
-Pa më thuaj, çfarë
problem shëndetësor të shqetëson? Sefa shikoi njëherë për rreth, pastaj më tha
me zë të ulët:-Unë kam shumë fryrje barku.Bëj shumë pordhë, ndaj desha shtesë
një dhomë…
-Dëgjo i dashur shok. Sa
kohë po bëj unë këtu kryetar i komitetit
të Tiranës, të betohem nuk kemi dhënë
asnjëherë ndonjë dhomë për të pjerdhur. Megjithëatë po mbaj shënimet e mia. –Me
kaq mbaroi pritja për atë. Të nesërmen aty si nga ora 10.00 bie ziljae
telefonit.-Shoku Kryetar- foli çentralistja.- Në telefon ndodhet kryeministri,
foli të lutem.
-Urdhëro shoku
kryeministër.-Kuptova nga zëri se ishte në formë, se e nisi me të
qeshur. Me mua ai gjithnjë bënte shaka të forta që për dy tre ditë ato
shaka merrnin dhenë.
-Si i ke ato punë?-u
interesua.
-Deri tani mirë i kemi.
Hë, për hë nuk kam ndonjë emergjencë…
-Po me ndërtimet
veçanrisht me strehimin si je.?
-Mirë. Kemi pak
ngadalësi, po them se doja dalim shoku
Kryeministër.-
-O Irfan! Desha të di se sa dhoma kini shpërndarë si
Komitet për të pjerdhur? Jo për ndonjë gjë, po reja ka ngarë fasulen sivjet dhe kemi goxha prodhim. Me
pordhët duhet të jemi mirë këtë dimër. Duhet pregatitur.
-Ah! Shoku kryeministër!
Se ku më ka rrjedhur informacioni se nuk kam thënë gjë.-
-Po ti Fane e di atë
fjalën që doli fjala nga goja e dhëmballa, i mori shtatë mëhalla.-
Duar bosh nuk u nis nga Gramshi Fiqriu. E bëri artikullin
për grindjet dhe mërtitë që përçajnë unitetin si dhe mori me vete një shaka të
këndëshme që tregoi vetë dora, Irfan Celkupa.
Gjatë kohës që punoja në
Gramsh shkrova artikuj si dhe disa krijime në gjininë e humorit. Artikullime
titull”Verejtje me shënim në…portofol”mori çmimin e dytë në konkurset e
Hostenit si dhe u dramatizua për emsionin humoristik në radio. Me këtë titull
botova dhe një vëllim me tregime humoristike. Në këtë linjë botova dhe vëllime
të tjera, si “Kur merr shtatë e shpenzon tetë, s’ke nevojë për
kuletë”,Nastradini në internet,” “Kur gabon i mençuri çuditet budallai.” etj.
Në vitet nëndëdhjetë pasi mora dhe librezën e punës firmosur “Larguar nga puna
sipas nenit 24/1” duke parë veten se kisha dhjetë gishta në dorë e dhjetë në
këmbë, dhe mendje të kthjellët në kokë,
ika refugjat në Greqi. Atje punova rrumbullak pesë vjet .Nuk po zgjatem për
këtë. Po them shkurt se emigracioni na u bë më shumë se shkollë e dytë, dhe se
praktika dhe teoria që patëm bërë sidomos në shkollën e mesme në Korçë na vlejti
shumë në emigracion. Gjatë asaj kohe mblodha material, botova në gazetat greke
shkrime e tregime si “Duke shikuar dy fotografi-Kallavrita” “Herkules apotin
Allvania” etj.Të jem, pak,modest dhe mirënjohës unë nuk e njihja gjuhën greke
letrare, po kur ke një avokat mik në Greqi, me origjinë nga Tepelena përshtëtja
e shkrimeve shqip në greqisht, për gazetën, “Elefterotipia” e gazeta të tjera,
rregullohej. Ka mbetur ajo fjala “Kush
kërkon gjen, kush këmbëngul gjen dhe merr.” Kështu më ndodhi dhe mua me krijimtarinë
në Greqi. Takova shkrimtarin me origjinë shqiptare, Aristidh Kolën në Athinë me
ndërmjetësinë e shkrimtarit të minoritetit zotit Spiro Xhaj, etj. Më pas
vendosëm të transferohesha në Korcë ku bleva me paratë e emigracionit
shtëpi e tokë dhe fillova të merrem me bujqësi. Në Korcë rastësisht takoj
“Shokun e Ngushtë” Fiqriun. Drekuam bashkë në Boboshticë. Por kot nuk thonë se
“doktorët nuk u a bëjnë dot operacion bajamet gazetarëve, se ata nuk e mbyllin
gojën.” Të gjitha ato që tregova nga Greqia, Fiqriu sikur ti kishte inçizuar, i
botoi në një gazetë. Më pas e futi në një vëllim dinjitoz që ka botuar me
tregime. Në rastet e botimeve për mua, unë kam bërë sikur nuk dua, po nuk
pyeste ai, i botoi të gjitha.
Disa konsiderata për
shkrimet e krijimtarinë e zotit Fiqri Shahinllari. Fillimisht po e nis me një
shkrim të bërë shtatë vjet më parë për librin e tij “Derte Shpirti”
“Derte shpirti” një vëllim i
kompletuar dhe dinjitoz i Fiqri Shahinllarit
Fiqri Shahinllari kalin e
krijimtarisë së tij gjatë jetës e ka ngarkuar me një shumëllojshmëri pasurie
folklorike, shprehje frazeologjike, fjalën e rrallë, përvojë jete. Këto kanë
bërë që të jetë i suksesëshëm në përshkrimet plot kolorit, në tregime, poezi,
përralla, novela e romane, mençuri jete etj.
Te shkrimtari e poeti që
jeton e krijon përtej detit bie në sy qartësia e mendimit dhe këmbëngulja e
tij, për të na gostitur me krijime pikante, të besueshme me formë të lartë
artistike, të cilat, mbasi i lexon, nuk harrohen lehtë. Disa prej tyre lënë
mbresa të pashlyeshme. Kujtoni librin “Brezargjedta dhe dushklisi i shenjtë”,
çfarë mençurie, frazeologjie e larmishme popullore e përvojë që përmblidhet
aty.
Ja, tani Fiqriu del me një
vepër të re, “Derte shpirti”. Këtu ai dhe njëherë afirmon vehten si shkimtar i kompletuar
në fushën e prozës tregimtare. Në intervistën e tij dhënë gazetares Rajmonda
Mojsiu, ish
gazetari i spikatur, tregon
se tani jemi përpara shkrimtarit e poetit të pjekur dhe të saktë. Kjo veçori
shpaloset dhe në vëllimin e fundit të Fiqriut, në 237 faqet e tij. Aty, edhe
pse janë të përmbledhura, tregime, poezi, poema, vlerësime të penave të
spikatura para botimit të vëllimit “Derte shpirti”, këto nuk ja ulin vlerën
veprës, përkundrazi, e bëjnë më interesante e të larmishëme.
Të 13 tregimet e tij, janë
njëri më i mirë se tjetri, më interesant me fabula të gjetura, e ndërtuar me
mjete artistike pikante. Para meje kanë dhënë mendime të tjerë miq e shokë të
Fiqriut dhe të mitë, si z.Illo Foto, Prof.Doktor Hektor Veshi. Përparim Hysi
etj. për vëllimin e fundit të tij. Dua të ndalem në dy veçori që dalloj në
krijimtarinë e Fiqriut e veçanrisht në këtë vëllim. Së pari, në shkrimet e tij
ke se çfarë lexon sidomos “midis rrjeshtave”. Veç formës artistike të arrirë,
në këtë mes, rëndësi ka dhe mesazhi që jep. E, mesazhet e krijimtarisë të
Fiqriut janë sa miqësore e shoqërore, aq dhe bashkëkohore.
Së dyti. Aty bie në sy një
shpërndarje e larmishme dhe e ekujlibruar. Fiqoja e di ku ta vendosë “furkaçen”
e ekujlibrit të temave që trajton midis fshatit dhe qytetit, të kaluarës dhe të
tashmes, midis intelektualit puntorit dhe fshatarit. Ai shpalos përvojën e
jetës dhe euridicionin e vet në fushën e ekonomisë, bujqësisë, mjeksisë,
arsimit, politikës dhe historisë. Dhe këto probleme i trajton me themel dhe
kompetencë.
Në konceptin filozofik,
dihet se lëvizja është formë e ekzistencës së materies ku, midis të tjerave dhe
njerzit e fenomenet e tregojnë se cilat janë. Krijimet e Fiqriut nuk dremtin.
Ato janë në lëvizje, në dinamikën e tyre bashkëkohore. Kjo e bën dhe autorin të
tillë.
Në disa tregime trajtohet
dhe dashuria njerzore, si ndjenja më e lartë e fisnike e njeriut. Aty gjen
përshkrime me një ardhmëri befasuese dhe bindëse. Kuptohet, dashuria që
përshkruan autori, nuk është platonike.Ajo është e pashkëputur nga hallet,
problemet që nxjerr jeta, pa humbur shpresën, lumturinë e bukurinë që synon.
Vëllimi “Derte shpirti”
përbën një sukses në ngritje të shkrimtarit Fiqri Shahinllari. Ai duhet të zerë
vendin e vet në këtë lloj letërsie.
Pata kënaqësinë që librin ma
dorëzoi vetë Fiqriu, me autografin e tij në një takim miqësor që bëmë në Korçë.
Qëndruam pak kohë me miqtë e shokët e tij. E ftova të vinte ne fshat, duke i
premtuar ti therja një kaposh shtatëvjecar. Kaposhin më të ndershëm të fshatit
që nuk ka parë me sy një pulë, por për
mungesë kohë, nuk më erdhi këtë rradhë. Më rekomandoi që kaposhin tja bëj
kurban një miku tjetër të përbashkët, emrin e të cilit nuk po e them. Do e mbaj
e do e çoj në vend porosinë e tij. U inatostë e të bëjë një vepër tjetër si
kjo.
Shkrimet e krijmtaria e
z.Fiqri Shahinllari, kanë veçorinë e vet që lidhet me faktin që ai (si dhe
shumë të tjerë), jeton e krijon në dy sisteme ekonomiko-shoqërore të ndryshme;
Në sistemin që dominonin prona shoqërore mbi mjetet e prodhimit dhe në sistemin
ku dominon prona private mbi mjetet e
prodhimit. Si i tillë, ai dhe të tjerët, provuan sheqerin dhe zeherin e të dy
sistemeve. Në prodhimtarinë letrare këto faktorë dhanë ndikimin direkt në
sasinë, cilësinë e tyre,si dhe një lloj “inflacioni galopant”ku gjithkush që ka
para apo miq mund të botojë çfarë të
dojë, pa për reçensë, redaktim dhe më e rëndësishme, shitja e librave nuk pyet
njeri.
Koha vërtetoi se sistemi
shoqëror dhe marrëdhëniet midis prones shoqërore dhe private ndikojnë
thellësisht në krijimin letraro-artistik.
Interesant më duket
pasqyrimi i realitetit në veprat e zotit Fiqri. Përherë në kërkim të dritës, të
njerëzve ndriçimtarë, të ngjarjeve kulmore, të vlerav universale, si:
patriotizmi, sakrifica, besa, dashuria, mirënjohja, talenti…Duke i respektuar
të gjithë njerëzit në kohë evende të ndryshme, ai dalloni mes kopesë deshët me
këmborë, mes pyjeve, lisat ku bien rrufetë,
në qiellin prush me yje, yjet më ndriçimtarë. Ata bëhen antena që
thithin e shpërndajnë valet e tij
mendore e shpirtërore. Pena e Fiqriur, ka nxjerrë nga harresa, baltosja apo
mëdyshja xhevahire historike e njerëzore, që brezave mund t’u shërbejnë si gurë
kilometrikë, si bizhu zbukurimi, si hajmali për syrin e keq. Vepra e tij,
përcjell mesazhe që e lartësojnë njeriun, e përsosin moralisht, e armatosin me
filozofinë e ndryshimit, të ndërtimit të së bukurës e së mirës. Ajo na fton ta
shohim njeri-tjetrin në sy, ta vlerësojmë e mbështetim, se kështu lartësohet
dinjiteti i individit, i familjes, i krahinës, i Kombit mbarë.
Shkrimtari e ka ngjyer penën edhe në thesarin e vyer të
gjeniut popull, ku ka qëmtuar me pasion, këmbëngulje të pareshtur e me
përkushtim ritmik fjalë të rralla, shprehje të bukura, fjalë të urta,
frazeologji gazmore etj. dhe i ka përdorur ato me mjeshtëri ku, kur,
sa e si duhet në krijimet e ndryshme letrare.Theksojmë edhe një herë
se krijimtaria letrare e këtij autori dallohet për gjuhën e thjeshtë, të
pastër, e të qartë. Ajo është e kuptueshme, e zhdërvjellët, e rrjedhshme,
tërheqëse, e përshtatshme me fjalorin e kufizuar e me të shprehurit e thjeshtë
të lexuesve.
Përmasa promovuese e këtyre
materialeve që përmendëm shtrihet nga një fjalë, fjali a shprehje e thjeshtë, e
qëlluar, shqiptuar nga një person, vazhdon në një poezi apo shkrim i shtypit të
ditës hartuar nga ndonjë i njohur, qoftë edhe i panjohur, rritet me përgëzimin
e autorit për një libër të suksesshmëm, shpërthen nga një arritje, nga një
nderim, nga një vlerësim.Çdo nxitje, çdo impresionim është i rastësishëm, i
çastit, i shtypit, i televizonit, i fejzbukut, i jetës së përditshme.
Unë kam pasur rprivilegjin
të njihem me veprat e Fiqri
Shahinllarit. Kjo,midis të tjerave se na lidhte shoqëria, por autori, edhe pse
ai ishte në Washington disi e unë në Hamburg Gjermani, është merita e tij që
gjente mundësinë të më dërgonte çdo botim. Ksisoj jam kënaqur duke lexuar “Lisi
në Shkëmb”. “Derte Shpirti”, “Seriozitet
me buzëqeshje,” e shkrime të vecuara si
"Nisur nga pyetjet e S.Çelës”,”Fuati viziton Floqin” “Kurth”,”Poshtrimi i
një heroi gjeneral” etj. Krijimet e tij
dhe personazhet e larmishëm të lënë të mahnitur, kur në veçanti lexon anë të
panjohura të tyre, si tek libri”Lisi në Shkëmb”,ku ka personazhe sa të thjeshtë
si ata që nuk ka gjetur nëpër arshiva, e ka
gjetur tek arshivat e gjalla, tek "intervista" me pleqtë e moçëm si
Xha Nevruzi, xha Sule, xha Hyseni... E ç'mekulli gazetari! Fjalë e flori!”. Do të shkruante poeti Ziko Kaporani. Fiqriu
“gjuante”dhe shkruante për të thjeshtën, si për ngjarjet dhe personazhet. Në
një shkrim të tijën ai i referohet I.Kadaresë.
Gjërat e thjeshta nuk janë të varfëra; pra dhe kujtimet e thjeshta nuk janë
të varfëra. Harresa trembet nga kujtimet e thjeshta. Në thjeshtësinë e një
kujtimi modest rron pasuria e pashterrëshme e kujtimeve tona.
Me ngjarje e personazhe të
tillë janë stolisur shkrimet e tij, duke i dhënë bukuri e ngjyrat e kohës çdo
krijimi.
Por pena e tij e artë kap bukur dhe personazhe të
njohur e të famshëm në veprime e funksione sa njerzore aq dhe të panjohura e interesante për
lexuesin, si Foqion Postoli, i cili ngjarjet e përshkruara i vendos në Floq,
Kristo e Thanas Floqin, Rushan
Beun, i cili ishte mik shtëpie me Qemal Ataturkun. Libri Lisi na e fakton këtë
me një foto ku e motra e Rushanit, Myzejeni, danson në një mbëmje dëfrimi, me
vetë themeluesin e shtetit të ri turk. Për piloten me
origjinë Bosnjake, Sabiha
Gökçen. Ajo ishte e adoptuar në moshën e vogël nga Mustafa Kemal Atatürk,
themeluesi i Republikës së Turqisë, dhe u bë pilotja e parë femër e Turqisë.
Ajo është një figurë e rëndësishme në historinë e aviacionit dhe është nderuar
me emrin e Aeroportit Ndërkombëtar Sabiha Gökçen në Stamboll, që është një nga
dy aeroportet kryesore të qytetit sot.
Por personazhe të
shkrimeve të tij janë dhe njerëz të ditëve të sotme si poeti nga Floqi, Agron
Elezi, këngëtarja vyrtioze Eli Fara me origjinë
nga Floqi, artistja e ekranit, nuse në fisin e Fiqriut, Zamira Kita,etj.
Sot krijimtaria, gazeta,
libri ndodhen përpara problemesh të mëdha. Është e vërtetë se puna për të
shkruar, redaktuar, printuar e botuar është lehtësuar e përmirësuar si efekt i
zhvillimit të teknologjisë. Kjo ka bërë që në fushën e botimeve të vërshojnë libra të shumtë. Por, në këtë
proçes dhe përmbajtjet e mesazhet që japin librat e shkruara dalin probleme
bazike jo të pakta. Këto probleme jo më pak i “ngatërrohen nëpër këmbë” dhe
Fiqri Shahinllarit. Shqetësimi më i madh, biem në një mendje me shumë krijues,
është e ashtuquajtura “Kirurgjia
mendore” për mendimin njerëzor në përgjithësi.
“Skanerin”si të thuash, midis të tjerave, e ka bërë eseisti francez
Alain Finkielkrut në librin e tij me
titull“Disfata e mendimit”. Sipas këtij autori njerëzimi sot jeton në kohën
post-faktuale, pra jemi në hohën kur faktet kanë humbur statusin e vet. Sot nuk
respektohet patjetërsueshmëria e tyre dhe njerëzit krijojnë opinione kundër së
vërtetës ose fakteve me çdo kusht me çdo formë të komunikimit. Njerëzit, ashtu si e pranojnë i besojnë
informatës, nuk e analizojnë, nuk e filtrojnë nëpër filtrat e mendimit logjik e
kritik. Kjo paraqet rrezik sidomos sot në kohën e zhvillimi të pandalshëm
digjital e teknologjik dhe të vërshimit të informacionit përmes burimeve të
panumërta, prandaj, siç shprehet autori francez, “sot njeriu është banor dhe
qenie e manipuluar e Internetit dhe rrjeteve sociale”.
Është realitet
se përpara këtyre sfidave ndodhet sot gazetaria, letërsia e krejt krijimtaria,
si dhe shoku im i ngushtë Fiqri
Shahinllari. Para shoqërisë njerzore në
këtë drejtim, ka dalë një “postat pune”mjaft i komplikuar i cili kërkon vullnet
politik dhe këmbëngulje stoike për t’u kapërxyer.
Brezi ynë që ka
jetuar e punuar në dy sisteme ekonomiko-shoqërore, duke provuar dhe sheqerin e
zeherin e tyre, lidhur me shoqërinë është në përgjithësi i parimit se”një shok
të vjetër nuk e këmbejmë me tre të rinj”,ndaj Fiqriut i urojmë shëndet e
jetoftë një shifër me tre numura dhe suksese në krijimtarinë e tij.
Shyqyri Fejzo
Nentor 2023
Hamburg- Gjermani.