Kerko: a
Nikë Gashaj: Nacionalizmi imperial serb
E diele, 10.05.2020, 05:18 PM
NACIONALIZMI IMPERIAL SËRB
Nga
Nikë Gashaj
Inelektualët sërbë kanë nxitur dhe përhapur një
pakënaqësi tek sërbët dhe kanë krijuar bazat doktrinare të politikës imperiale sërbe. Është një volum i madh i
literaturës për angazhimin e intelektualëve të njohur sërbë për krijimin e
frymëzimit nacional të sërbizmit të madh dhe të arsyetimit historik të
qëllimeve të nacionalizmit imperial sërbë. Madje, edhe intelektualët disidentë
nga koha e komunizmit, janë angazhuar për promovimin e historiografisë
romantike, të miteve të shtetit sërbë nga shekulli i mesjetës, të ideve dhe qëllimeve
imperiale të krijimit të shtetit në të cilin do të dominojnë sërbët ose të
gjithë sërbët do të jetojnë sëbashku në një shtet. Një numer i madh i itelektualëve
sërbë, haptazi kanë thënë: përarsye të
numrit më të madh të viktimave, sesa te popujt tjerë të ish-Jugosllavisë, në
luftat prej viteve 1912. deri me 1941. çdo pozitë tjetër për sërbët, përpos asaj
dominuese, paraqet gjëndje të pabarazisë së tyre. Kështu, Këshilli për
mbrojtjen e mëndimit dhe të hulumtimeve i cili në Sërbi i ka tubua
kundërshtarët më të tërbuar të regjimit të ish –Jugosllavisë: Dobrica Qosiq,
Matija Beqkoviq, Lubomir Tadiq, Kosta Çavovski, Mihaillo Markoviq, Tanasia
Mlladenoviq, Andria Gamca, e të tjerë, publikisht, me 12 shkurt 1988. e ka
kërkua formimin e “autonomive vetëqeverisëse sërbe”në Kroaci dhe Bosnje e
Hercegovinë. Idetë dhe qëllimet e Sërbisë së Madhe, në veçanti i kanë thurë dhe
formuluar intelektualët sërbë në Akademinë e Shkencave dhe Arteve të Sërbisë, Shoqatës
së Shkrimtarëve sërbë, Shoqatës filozofike të Sërbisë, dhe të Shoqatës
sociologjike të Sërbisë. Pas vdekjes së Titos, mprehtësia e kritikës së tyre ka
qenë e drejtuar ndaj regjimit shtetëror dhe të LKJ, të trashëgimisë së Titos,
dhe në veçanti ndaj kushtetutave të Jugosllavisë nga vitet 1963. dhe 1974. Ata
kanë thënë, se Tito nuk është më, por ka mbetur titoizmi i konfedealizmit
jugosllav, të cilin në kohën e vet, e ka konceptuar Edvard Kardel, dhe gjoja
një sistem i tillë politik i ka pru sërbët dhe Sërbinë në një pozitë
diskriminuese në pikëpamje politike, ekonomike dhe kulturore, si dhe për dallim
prej popujve të tjerë, sërbët nuk e kanë shtetin e vet.
Memorandumi
i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Sërbisë (1986.)
Akademia e Shkencave dhe të Artëve të Sërbisë e ka hartuar
Memoradumin e saj mbi situatën shoqërore-politike në Sërbi dhe Jugosllavi, më
1986. Në atë dokument është nënvizua rrezikimi i Sërbëve: e katërta e tyre
jetojnë në mënyrë të vuajtshme jashtë
Republikës së tyre të ngusht amë, a Jugoslavija është në shkatërrim.
Veçenarisht, Sërbët janë në pozitë të vështirë në Kosovë dhe në Kroaci. Sërbia
është sakrificë dhe viktimë e diskriminimit politikë dhe ekonomik që e zbatojnë
Kroacia dhe Sllovenia qysh nga
përfundimi i Luftës së Dytë Botërore. Andaj, çështja e tërsisë dhe
integritetit të popullit sërbë( të bashkuar në një shtet) dhe të kulturës së
tij në Jugosllavi, është çështje vitale për ekzistencën dhe zhvillimin e kombit
sërb.
Në Memorandum, ndër të tjerat thuhet: vëndosja e plotë e
integritetit nacional dhe kulturor të popullit sërbë, pavarësisht nga ajo se në
të cilën Republikë apo Krahinë gjindet, është e drejtë e tij historike dhe
demokratike.
Memorandumi i Akademisë Sërbe nga viti 1986. ka qenë baza
ideologjike e nacionalizmit ekstrem sërbë, si dhe më vonë mbështje e aksioneve
ushtarake të Sërbisë në ish-Republikat e Jugosllavisë dhe të ish- Krahinës
Autonome të Kosovës.
Hapësira
e ardhshme e Sërbisë
Për ilustrim të kontributit të intelektualëve sërbë në përcaktimin
dhe realizimin e qëllimeve ekspansioniste të sërbizmit të madh, po e japim një
fragment nga ditari i kryetarit të
Kryesisë së RSFJ, Boris Joviq, në të cilin është shënua biseda e tij me Doricën
Qosiq, më 11. shtator 1990. Joviqi shkrua se Qosiqi i ka thënë: nuk ka më as
një arsye serioze të ekzistimit të Jugosllavisë. Andaj, tani ka të bëj me kartën
etnike të hapësirës sërbe, në veçanti në BeH dhe Kroaci, që në mënyrë të qartë
të paraqitet territori ku sërbët janë me shumicë; nga Shibeniku, përkrye Liket,
të Krahinës së Bosnjës, pranë Savës deri te Bijelina, gjithkund janë sërbët me
shumicë. Në qendër të Bosnjës janë Muslimanët. Sërbët e prejën gjeografisht dhe
Sanxhakun pranë Drinit, ashtu që Muslimanët nuk mund të bashkohen.
Duke modeluar vetëdijen ekstreme nacionaliste nëpërmjet
të krijimit të një disponimi luftarak në shoqërinë sërbe, intelektualët sërbë,
me 1980, pikërisht e kanë pru në pushtet Sllobodan Millosheviqin, e që në një
masë të madhe e kanë shkaktuar shkatërrimin e ish-Jugosllavisë me luftë të
pëgjakshme.
Marrëdhëniet
shqiptaro-sërbe
Shikuar historikisht, shqiptarët në bashkësin shtetërore
me Sërbinë kanë kaluar kohëra me vuajtje dhe kanë arrijtur një përvoj të
vështirë, kanë nxjerrun mësim në vazhdimësi në luftë për të drejtat e liritë e
tyre qytetare dhe kombëtare – kundër regjimeve borgjeze, diktaturës së
monarkisë jugosllave, të deformimeve të pushtetit realsocialist, si dhe të
politikës shoviniste të Sllobodan Millosheviqit.
Për marrëdhëniet ndërnacionale shqiptare-sërbe ekziston
një literatur voluminnoze, dokumente e të dhëna historike-politike. Por me këtë
rast do të fokusohemi vetëm në disa vlersime dhe qëndrime të një autori të
njohur serb socialdemokrat, publicist e humanist, Dimitrije Tucoviq, i cili
thotë: ”Sot është bë shumë i rrezikshëm predikimi i nevojës së punës së
përbashkët me shqiptarët. Për synimet e dëmshme dhe fatale për ta justifikuar një politikë të gabuar, shtypi
borgjez ka formuar për shqiptarët një bedem të tërë të pikëpamjeve të pavërteta
dhe tendencioze, ndërsa politika pushtuese e Sërbisë me metodat e veta varvare
i ka detyruar shqiptarët që të mbushen me urrejtje të thellë ndaj
nesh...”(Dimitrije Tucoviq, punimet e zgjedhura, libri II ” Prosveta”, Beograd,
1950, f.128-133).
Dobrica
Qosiq dhe ndarja e Kosovës
Dobrica Qosiq i pari në Sërbi publikisht e ka paraqitur
idenë për ndarjen e Kosovës ndërmjet Sërbëve dhe Shqiptarëve, sepse sipas tij,
një variant e tillë është reale, duke pasur parasysh strukturën nacionale në
Kosovë. Këtë variant të ndamjes së Kosovës është duke përpjekur për ta realizuar
Vuçiqi, kryetari i Republikës së Sërbisë me mbështetjen e presidentit të
Kosovës, Hashim Thaçit, dhe të bashkëpuntorëve të tij nga garda e vjetër
politike të Kosovës. Dhe kështu Vuçiqi, me pëkrahje dhe nga ndonjë diplomat të huaj,
tenton për të hyrë në historinë sërbe si ekzekutues i politikës së
Millosheviqit dhe Qosiqit për formimin e Sërbisë së Madhe në dëm të
integritetit dhe sovranitetit të Kosovës.
Këtu po theksojmë, se para disa kohe, ministri i punëve
të jashtme të Sërbisë, Ivica Daciq, duke folur për mediume në Sërbi, për
tërheqjen e njohjeve të Kosovës, nga disa shtete, ndër të tjerat tha: “More Sërbia
nuk po ka mjaftë para, se edhe Kosova do ta tërhiqte njohjen”. Sikur duket,
tani i kanë sigurua parat!
Përfundim: për shpëtimin e Kosovës nga ndarja territoriale janë të domosdoshme
zgjedhjet e reja të parakohëshme parlamentare në Kosovë. Kishte me qenë mirë,
sikurse Gjygji Kushtetues i Kosovës, përpa ndërhyrje politike, të merrnte
vendimin për shpërndarjen e Kuvendit të Kosovës dhe për shpalljen e zgjedhjeve
të reja, pas tejkalimit të epidemisë së coronavirusit. Po nëse Gjygji Kushtetues i Kosovës merr tjetër
vëndim në favor të mandatimit të Hotit për kryeministër, edhe atëherë egziston
mundësia që qeveria e tillë në Kuvend të Kosovës të mos kaloj, duke mos i pasur votat e nevojshme nga
deputetët. Ka mundësi, që ndonjë deputet për shkaqe objektive të mos marr pjesë
në Seancë të Kuvendit të Kosovës, ose ndonjë deputet duke pas parasysh pasojat
eventuale për popullin dhe shtetin e Kosovës, të ndërroj mendimin, dhe mos ta votoj
të ashtuqueturën qeveri të re, përpa zgjedhje të reja, të lira dhe
demokratike.
(Autori
është politolog)