Albert Zholi: Flet ish-ushtaraku i lartë Memush Habilaj: Irani nuk ka interes të sulmojë Shqipërinë

Flet ish-ushtaraku i lartë Memush Habilaj:

Irani nuk ka interes të sulmojë Shqipërinë, sepse nuk ka objektiva strategjikë ushtarakë të rëndësishëm si baza ajrore, industri armësh, aeroplanmbajtëse

- Dërgimi i një rakete balistike është shumë i kushtueshëm (shumë miliona dollarë), dhe përdorimi i tij zakonisht lidhet me objektiva strategjikë të rëndësishëm

- Shumica e raketave dhe dronëve janë prodhim vendas iranian por teknologjia fillestare e raketave vjen nga Koreja e Veriut, Kina, Rusia

- Nuk ka ndonjë deklaratë të qartë nga qeveria iraniane apo institucionet ushtarake të Iranit që thotë se do të sulmojë Shqipërinë me raketa

Intervistoi: Albert Z. ZHOLI

Nëpër rrjetet sociale dhe në kanale televizive pa peshë janë përhapur fjalë se Irani mund të godasë me raketa edhe Shqipërinë. Po, ka pasur kërcënime ose thënie shqetësuese në medie dhe nga grupe të ndryshme që Irani "mund të përdorë raketa ndaj Shqipërisë" – por deri më sot nuk ka asnjë informacion të besueshëm nga burime zyrtare ushtarake, qeveritare apo analistësh të pavarur që thotë se Teherani synon realisht të godasë Shqipërinë. Shpesh lajmet e tilla vijnë nga grupe hakerësh, opinione individuale, ose artikuj spekulativë dhe jo nga institucione serioze të të dhënave mbi sigurinë ndërkombëtare. Ja si shprehet ish-ushtaraku i lartë Memush Habilajn për Telegraf...

A ka kërcënime reale që Irani do të godasë Shqipërinë?

Me sa kam ndjekur zhvillimet e fundit në dinamikë jo nga burime të besueshme — kërcënimet e këtij lloji që qarkullojnë në internet (p.sh. mesazhe nga grupe hakerësh që pretendojnë se Irani "ka të drejtë të godasë kampin e Muxhahedinëve në Manzë me raketa") nuk janë zyrtare, dhe nuk ka ndonjë deklaratë të qartë nga qeveria iraniane apo institucionet ushtarake të Iranit që thotë se do të sulmojë Shqipërinë me raketa.

A mundet që raketat e Iranit të arrijnë Shqipërinë?

Disa raketa balistike iraniane janë me rreze të gjatë dhe në teori mund të arrijnë deri në Ballkan — varësisht nga modeli dhe pikënisja e lëshimit: Raketa me rreze të shkurtër: ~300–700 km. Rreze e mesme: ~1,000–1,500 km. Rreze e gjatë/më e fuqishme: deri në rreth 2,000 km ose pak më tepër për disa modele më të avancuara.  Distanca ajrore midis Iranit dhe territorit të Shqipërisë është afërsisht 2,800–3,200 km, në varësi të pikës së nisjes dhe destinacionit, pra disa prej raketave që Iran pretendon të ketë janë teorikisht në kufijtë e distancës për të arritur Ballkanin.  Megjithatë, kjo është vetëm një vlerësim i rrezes së raketave, jo një tregues që Irani synon apo do të përdorë ato kundër Shqipërisë.

Kush e mbron Shqipërinë aktualisht? Ne nuk kemi as artileri kundërajrore, as raketa kundërajrore...

Shqipëria si vend anëtar i NATO është nën mbrojtjen e Aleancës, që përfshin edhe mbrojtje ajrore dhe raketat kundërajrore në nivel kolektiv. Një raketë që godet territorin e një vendi anëtar NATO do të mund të aktivizojë nenin 5 të Traktatit të NATO-s (mbrojtje kolektive). Kjo do të thotë se, në rast hipotetik të një rakete reale që varet për Shqipërinë, përgjigja nuk do të ishte vetëm e Shqipërisë, por e gjithë aleancës — përfshirë sisteme infrastrukturore të mbrojtjes ajrore që shtrihen nga vendet fqinje. Pra, nuk është e saktë që jemi "plotësisht pa mbrojtje" — ashtu siç shpesh thuhet në rrjete sociale; ekziston një strukturë mbrojtjeje kolektive përmes NATO-s.

A ka arsye strategjike Irani të na godasë?

Analistë ushtarakë dhe ish-oficerë të lartë kanë thënë publikisht se Irani nuk ka interesin të sulmojë Shqipërinë, sepse Shqipëria nuk ka objektiva strategjikë ushtarakë të rëndësishëm (p.sh. baza ajrore, industrinë e armëve, apo kapacitete ushtarake që të justifikojnë koston e një sulmi me raketa balistike).  Dërgimi i një rakete balistike është shumë i kushtueshëm (shumë miliona dollarë), dhe përdorimi i tij zakonisht lidhet me objektiva strategjikë të rëndësishëm — jo me vendet e vogla pa role të tilla. Derisa raketat mund të arrijnë distanca të largëta, kjo nuk do të thotë se një sulm është i mundshëm ose planifikuar. Ende nuk ka asnjë provë se Irani do të godasë Shqipërinë me raketa balistike.  Irani ka raketa balistike me rreze që në teori mund të arrijnë në Ballkan nëse lëshohen nga pozicione të ndryshme.  Por nuk ka asnjë provë apo deklaratë zyrtare që Tehera­ni ka plan konkret për të sulmuar Shqipërinë.  Si vend anëtar NATO, Shqipëria është e mbuluar nga sistemi i mbrojtjes kolektive me aleatët e saj, dhe një sulm i tillë do të konsiderohej një sulm mbi gjithë aleancën. Irani ka ndërtuar një arsenal që synon më shumë parandalimin (deterrence) sesa përballjen direkte me SHBA-në apo Izraelin. Ai nuk ka teknologjinë ajrore apo detare të SHBA-së, por ka investuar fort në raketa, dronë dhe luftë asimetrike. Ja armët kryesore që konsiderohen "me peshë strategjike":

Raketat balistike: Irani ka arsenalin më të madh të raketave balistike në Lindjen e Mesme.

Shahab-3: Rreze: 1,000–2,000 km. Mund të arrijë Izraelin, bazuar në teknologji koreano-veriore (No Dong). Khorramshahr-4: Rreze: Rreth 2,000 km, kapacitet i lartë shpërthyes. Version i avancuar i raketave me rreze të mesme. Sejjil: Raketë me karburant të ngurtë. Lëshohet më shpejt dhe është më e vështirë për t'u goditur paraprakisht.  Këto raketa janë arsyeja kryesore pse Izraeli i konsideron kërcënim serioz. Dronët luftarakë: Irani është bërë superfuqi rajonale në dronë. Shahed 136: Dron "kamikaz" me rreze të gjatë, iI përdorur në luftën në Ukrainë nga Rusia. I lirë dhe prodhohet në sasi të mëdha. Mohajer-6: Dron zbulues dhe sulmues. Mund të mbajë raketa të vogla precize.  Dronët janë armë me kosto të ulët por efekt psikologjik dhe strategjik të madh.

Programi bërthamor (faktori më i madh shqetësues)

Irani zyrtarisht thotë se programi është civil, por: Ka pasuruar uranium në nivele shumë të larta (afër nivelit ushtarak). SHBA dhe Izraeli dyshojnë se mund të arrijë kapacitet "breakout" për armë bërthamore. Izraeli e konsideron këtë vijë të kuqe ekzistenciale.

Lufta asimetrike dhe detare

Irani ka zhvilluar: Raketat kundër anijeve në Gjirin Persik, mina detare,  varka të shpejta sulmuese të Gardës Revolucionare. Kjo i jep mundësi të kërcënojë ngushticën e Hormuzit, ku kalon një pjesë e madhe e naftës botërore.

Raketat hipersonike (pretendime): Irani ka prezantuar Fattah si raketë hipersonike. Megjithatë, ekspertët perëndimorë janë skeptikë për nivelin real teknologjik.

Të kujt prodhimi janë?

Shumica janë prodhim vendas iranian. Teknologjia fillestare e raketave vjen nga: Koreja e Veriut, Kina, Rusia (në faza të hershme bashkëpunimi). Sot Irani prodhon vetë shumë komponentë.

Pse SHBA dhe Izraeli i marrin seriozisht armët e Iranit?

Jo sepse Irani është më i fortë ushtarakisht se SHBA, por sepse: Ka shumë raketa që mund të godasin Izraelin. Ka rrjet aleatësh rajonalë (Hezbollah, milici të ndryshme). Dronët dhe raketat e shumta mund të ngopin sistemet mbrojtëse. Programi bërthamor ndryshon krejt ekuilibrin strategjik.