Editorial » Shkreli
Frank Shkreli: Artisti i madh Gjelosh Gjokaj që përhapi më të mirat e kulturës shqiptare në botë
E diele, 02.06.2024, 07:57 PM
ARTISTI I MADH NGA MALËSIA E MADHE GJELOSH GJOKAJ QË PËRHAPI MË TË MIRAT E KULTURËS SHQIPTARE NË BOTË
Ekspozitë
në Prishtinë, në 90-vjetorin e lindjes
Nga
Frank Shkreli
Ministria e Kulturës, Rinisë dhe
Sportit e Republikës së Kosovës si dhe Galeria Kombëtare e Kosovës njoftuan,
javën që kaloi, se është hapur një ekspozitë retrospektive e artistit të ndjerë
Gjelosh Gjokaj, e titulluar: Rrugëtimi Modernist i Gjelosh Gjokaj”, kuruar nga
Shkëlzen Maliqi. I lindur në Milesh të Malësisë së Madhe, Gjelosh Gjokaj,
artisti e piktori i shquar është njëri prej artistëve më të mëdhej shqiptarë,
por jo vetëm, të periudhës së modernizmit shqiptar. Për më tepër në Kosovë - ku
njihet gjithashtu edhe si, “babai i grafikës së Kosovës”, Gjelosh Gjokaj ka
dhënë një kontribut të jashtëzakonshëm për brezat, edhe si pedagog e themelues
i shkollës së grafikës në Kosovë dhe si piktor në përgjithësi. Gjelosh Gjokaj
si anëtar i jashtëm i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës dhe të
Malit të Zi, la pas më shumë se 3 mijë vepra në pikturë e grafikë, të përhapura
anë e mbanë botës.
Këto dy ente të Republikës së Kosovës,
në bashkpunim me Ambasadën e Malit të Zi në Prishtinë, organizuan hapjen e
ekspozitës me rastin e 90-vjetorit të lindjes së artistit të madh evropian nga
Malësia, Gjelosh Gjokaj dhe të 18-vjetorit të pavarësisë së Malit të Zi.
Ekspozitën e hapi, zyrtarisht, të mërkurën që kaloi në Prishtinë, Zëvendëskryeministri,
njëherësh, ministri i Zhvillimit Ekonomik në Qeverinë e Malit të Zi, Nikë
Gjeloshaj, ku ishin të pranishëm edhe Kryetari i Kuvendit të Republikës së
Kosovës, Glauk Konjufca, dhe Ministri i Kulturës, Rinisë dhe Sportit, të Republikës
së Kosovës, Hajrullah Çeku, njofton - Ulqini Online - (ulqini-online.com)
Kryetari i Kuvendit të Republikës së
Kosovës, Glauk Konjufca në fjalën e tij me këtë rast deklaroi se, “Kemi
të bëjmë me një artist i cili mund të quhet me plot kuptimin e fjalës,
botëror”.
Gjelosh Gjokaj, si artist e piktor
njihet mirë në trojet shqiptare nën Malin e Zi, nga ku edhe rrjedhë, njihet
mirë gjithashtu edhe në Kosovë ku edhe vlerësohet për punën dhe veprimtarinë e
tij atje ku ka punuar para se të shkonte në Itali e Gjermani. Ndërsa në Shqipëri, për fat të keq, me sa jam
i informuar, nuk është edhe aq i njohur si në Kosovë dhe vende të tjera të
Evropës. Unë e kisha takuar Gjelosh Gjokaj në Itali në vitin 1970, pasi ishte
larguar nga ish-Jugosllavia për në Romë, prej ku, me punën e tij atje,
megjithëse nën rrethana shumë të vështira për një artist – ky burrë malësor
megjith sfidat para tij -- përtej trojeve shqiptare, asokohe nën regjimet sllavo-komuniste
në Tiranë e Beograd -- nderoi Malësinë e Madhe dhe kulturën shqiptare në
përgjithësi, në Evropë dhe nepër botë, si përfaqësues i denjë i vlerave
kulturore të trojeve shqiptare në Ballkanin Perëndimor.
Me veprimtarinë e tij prej artisti, grafisti
e piktori, për katër dekadat e fundit të jetës së tij, në Itali e Gjermani,
Gjelosh Gjokaj ka punuar si artist i lirë, në botën e lirë. Këtë liri, Gjelosh Gjokaj e përdori në
maksimum. Menjëherë pas arritjes në Itali, (1969), ai kishte ra në kontakt me
Ernest Koliqin, botuesin e revistës së famëshme Shejzat dhe me bashkpuntorët e
tij. Në të vërtetë, nepërmjet Shejzave ai përfitoi duke bërë kontakte me
artistë italianë dhe si përfundim i bashkpunimit të tij me revistën e Koliqit –
edhe Shejzat përfituan nga ekspertiza e tij artistike, pasi me ndihmën e tij
revista mori një pamje krejt tjetër artistike duke filluar nga faqja e parë.
Syprina e ré e Shejzave, duke filluar
nga viti 1970 dhe vizatimet në fund të artikujve në atë revistë, janë hartuar
nga piktori Gjelosh Gjokaj.
Por suksesi i Gjelosh Gjokaj, vërtetë,
mori nam nga eskpozitat e tija artistike ndërkombëtare, në Itali dhe në vende
të tjera. “Edhe nji tjetër artist
plot talent po e nderon emnin e Atdheut tonë.
Ekspozita e tij (11prill-1maj,1970) korri nji sukses të madh në daç për
numër vizituesish e shitjeje veprash, në daç për miratime ndër fletore
kritikësh të njohun. E kemi fjalën për Z. Gjelosh Gjokaj, lindun në Milesh afër
Tuzit”, shkruante Koliqi në revistën Shejzat (4-6, 1970). “E shpejtë dhe e lumnueshme qe karrjera e tij
artistike. Erdh tue e vû në spikamë artin e vet si piktor e si grafist, në ekspozita të shumta,
jo vetëm në Jugoslavi, por edhe nëAleksandri (Egjypt), n'Havana (Kuba) e
n'Amerikë të Jugut: LaPiata, Rio Grande, Rio de Janeiro. Sukses të veçantë patën
ekspozitat tij në Australi, në Hindi dhe në Viçenza (Itali)”, thuhet në
atë artikull të para 50 e ca viteve.
“Mosha foshnjore e kalueme në male
shqiptare, lên mbresa të dukëshme në artin e tij. Prirjet e natyrëshme kah simbolizmi i nji dèlli
surrealizmi në ligjirimin artistik i rrethojnë thelbet autoktone në nji
atmosferë krejt moderne ku ato zhvillohen pa zorim e përfundojnë në nji
synthezë në të cilën frymzimet e thella të traditës bashkohen lumnisht në nji
freski shprehjeje mahnitëse të këso-kohëshme”, thuhet më tej në atë shkrim nga
botuesi i Shejzave. Ernest Koliqi i uron artistit, grafistit dhe piktorit të
spikatur, të ri malësor, Gjelosh Gjokaj, përherë sukses më “ngadhnjyese në udhët
e artit” dhe njëkohësisht, e falënnderon atë për kontributin e tij dhënë për
Shjezat, “për syprinën dhe vizatimet e çmueshme plotësuese të faqeve në fund
t'artikujve që pati mirësinë t’i dhurojë së përkohëshmes s’onë”, ka shkruar Koliqi
për bashkpunimin e Gjelosh Gjokaj me revistën Shejzat – diçka që ndoshta shumë
pak veta mund ta dinin e që fatkeqsisht, për të këtë bashkpunim, për arsye
politike nuk flitet.
Ndërkaq, në një shkrim tjetër në
Shejzat (vitit (1971, 7-9) nga siç duket një autor arbëresh-italian sipas emrit
(A.de Genti), theksohen gjithashtu vlerat artistike të artistit shqiptar,
Gjelosh Gjokaj. Ai ka shkruar se që “kur ende ishte në moshë të njomë, i
rritun në Veri (të Shqipërisë) në nji familje malcore shqiptare, me nji vullnet
të pafashitun, kapërcei vështirsitë e studimeve që ka përhera nji i ri visesh
të shkëputuna prej qendrave të mëdha kulturore.
Ai u shque midis të rijvet të kombësive të tjera, tue krye bukur e mirë
studimet e arteve në Beograd. Pastaj shkoi me dhanë mësimin e pikzimit midis të
rijvet shqiptarë të Kosovës. Gjatë kësaj
kohe ai brumosi edhe mâ mirë shijen artistike të gurrës kulturore mijëvjeçare
të viseve arbërore. Gjelosh Gjokaj edhe në Jugoslavi kishte krijue nji emën si
pikzues, por tash së mbrami i ndodhun në votrën e jehonës artistike evropjane e
botënore, sukseset e tij janë bâ shumë mâ të spikatuna. Emni i këtij shqiptari njihet prej Barcelone,
Los Angeles, Paris, Moskë e deri në Tokjo.
Prania e punimeve të tij së bashku me ato të artistave italianë mâ në zâ,
na dëshmon shumë. Dhe ajo që duhet të gëzojë çdo bashkatdhetar âshtë nji gjë:
me i ruejt, me i shtue e me i çue mâtej anët më të mira kombëtare shqiptare,
tue përqafue përparimin e kulturës evropjane dhe botnore. Kjo, simbas nesh, âshtë edhe rruga e
nënvetëdishme e artistit Gjelosh Gjokaj që âsht kah nderon kulturën shqiptare
nëpër botë”, përfundon vlersimin e tij për Gjelosh Gjokajn, autori A.de
Genti. (Shejzat -Korrik-Shtator, 1971,
7-9).
Nuk besoj se mund të ketë një vlerësim
më të mirë e më të lartë sot se ky për artistin e piktorin e Malësisë së Madhe,
Gjelosh Gjokaj -- nga një autor i revistës Shejzat më shumë se 50-vjet më parë
-- me rastin e hapjes së ekspozitës së veprave të tij në Prishtinë dhe në
90-vjetorin e lindjes së këtij artisti malësor, i cili nepërmjet veprave të tij
artistike vetëm ka çuar përpara anët më të mira kombëtare të kulturës
shqiptare, duke përqafuar, njëkohësisht, edhe vlerat dhe përparimin e kulturës
evropiane dhe botërore. Një vlersim për
një artist malsor që do duhej të gëzonte të gjithë shqiptarët pa dallim dhe
kudo edhe sot në 90-vjetorin e lindjes. I përjetëshëm qoftë kujtimi i tij në
Malësi dhe anë e mbanë trojeve shqiptare!
Gjelosh Gjokaj (1933-2016), nepëmjet veprave të tija artistike i përçoi botës “anët më të mira të kulturës kombëtare
shqiptare duke përqafuar, njëkohësisht vlerat kulturore evropiane dhe botërore”.
Në Galerinë Kombëtare të Kosovës të
mërkurën që kaloi është hapur ekspozita retrospektive e artistit nga Malësia e
Madhe, Gjelosh Gjokaj, (1933-2016) e titulluar “Rrugëtimi Modernist i Gjelosh
Gjokaj “, kuruar nga Shkëlzen Maliqi.
Gjelosh Gjokaj, artisti i përmasave
botërore nga Malësia e Madhe bashkpunoi ngusht me revistën e famëshme Shejzat
të Ernest Koliqit duke e ngritur revistën në një nivel artistik, krejt ndryshe
nga ç’ishte më parë.