Hysen Ibrahimi: Bahri Shyti - 'Kujt t’i besoj'

Kritikë letrare mbi disa poezi të autorit Bahri Shyti, nxjerrë nga libri i autorit

Sot, më 07.04.2026, doli nga shtypi libri me titull “Kujt t’i besoj”, i poetit Bahri Shyti

Nga Hysen Ibrahimi

Poezia më e veçantë “Presidentit Ibrahim Rugova” e Bahri Shytit ndërtohet si një himn përkujtimor dhe njëkohësisht si një akt poetik i nderimit ndaj figurës së Ibrahim Rugova. Ajo mbështetet mbi një diskurs të qartë atdhetar, ku poeti e vendos protagonistin në qendër të historisë dhe fatit të Kosova, duke e paraqitur si udhëheqës të qëndrueshëm në kohë të vështira.

Struktura e vargjeve është e thjeshtë, me një ritëm të drejtpërdrejtë dhe komunikues, çka e bën poezinë lehtësisht të përvetësueshme nga lexuesi. Kjo thjeshtësi stilistike nuk synon zbukurimin formal, por fuqizimin e mesazhit emocional dhe kolektiv. Figura e Rugovës idealizohet përmes metaforave të qëndrueshmërisë (“rrënjët e thella”, “në ballë të furtunave”), duke e ngritur atë në një simbol të rezistencës dhe urtësisë politike.

Përfshirja e Hasan Prishtina krijon një lidhje historike dhe identitare, duke e vendosur Rugovën në vazhdën e figurave të mëdha kombëtare që kanë sakrifikuar për lirinë dhe përparimin. Kjo ndërthurje e së kaluarës me të tashmen e pasuron tekstin me një dimension më të gjerë historik.

Në planin tematik, poezia përshkohet nga motivet e lirisë, sakrificës dhe përjetësisë, duke kulmuar me idenë se vepra e liderit mbetet e pavdekshme përmes lirisë së arritur. Në tërësi, krijimi i Shytit është më shumë një poezi e ndjenjës dhe kujtesës kolektive sesa e eksperimentimit estetik, duke e bërë atë një homazh të sinqertë dhe me rezonancë kombëtare.

Titulli i librit “Kujt t’i besoj”, i marrë nga poezia me të njëjtin emër, nuk është një zgjedhje rastësore në krijimtarinë e poetit Bahri Shyti. Ky titull shndërrohet në bosht tematik dhe ideor të gjithë veprës, duke reflektuar një gjendje të thellë dyshimi, zhgënjimi dhe pasigurie morale që përshkon realitetin shoqëror në të cilin poeti po e përjeton apo e ka përjetuar dhe më parë në mjedise që ai i ka frekuentuar. Përmes kësaj pyetjeje retorike, poeti nuk i drejtohet vetëm vetes, por edhe lexuesit dhe shoqërisë në tërësi. Ajo funksionon si një thirrje ndërgjegjësuese dhe si një akt akuzues ndaj një realiteti ku fjala e dhënë shkelet lehtë dhe e vërteta shmanget me vetëdije. Kjo dilemë ekzistenciale bëhet shtylla kryesore mbi të cilën ndërtohet struktura poetike e librit, duke e shndërruar dyshimin në formë poetike dhe morale. Motivi i shkeljes së fjalës dhe mungesa e përballjes me të vërtetën zënë një vend qendror në poetikën e Shytit. Këto motive përfaqësojnë një kritikë të drejtpërdrejtë ndaj hipokrizisë shoqërore dhe kolektive, e cila, sipas poetit, ka depërtuar thellë në marrëdhëniet njerëzore. Poezia nuk e pranon këtë gjendje si normale dhe as si të justifikueshme, por e demaskon atë me një ton të hapur dhe të qëndrueshëm moral. Në këtë kontekst, titulli “Kujt t’i besoj” merr përmasa më të gjera se një pyetje personale: ai shndërrohet në simbol të krizës së besimit në shoqërinë bashkëkohore. Përmes vargut poetik, Bahri Shyti artikulon nevojën për rikthimin e përgjegjësisë morale, të fjalës së dhënë dhe të së vërtetës si vlera themelore që nuk duhet të pranohen apo relativizohen në asnjë rreth shoqëror. Poezia “Kujt t’i besoj” shpalos një gjendje të thellë dyshimi ekzistencial dhe moral, ku subjekti lirik përballet me krizën e besimit në raport me njeriun dhe shoqërinë.

Njerëzit paraqiten si figura të paqëndrueshme moralisht, të gatshme për akuza të pabazuara dhe për sjellje destruktive, vetëm për të rrënuar qëndrimin e tjetrit. Metafora e “kaubojve nëpër skenë” sugjeron një shoqëri të shndërruar në arenë spektakli, ku mungon përgjegjësia dhe mbizotëron agresiviteti verbal. Një element i rëndësishëm i poezisë është ndërthurja e zhgënjimit shoqëror me lodhjen personale. Ndjenja se “një pjesë e jetës ka ikur” pa mundësi korrigjimi, i jep poezisë një dimension kohor dhe ekzistencial, ku humbja e kohës shndërrohet në humbje shprese. Pyetja metaforike rreth diellit që nuk e ngroh më botën thellon ndjesinë e braktisjes dhe vetmisë, duke e vendosur subjektin lirik në një raport konfliktual me realitetin. Poezia merr një kthesë domethënëse kur subjekti lirik thekson se pikërisht në momentin kur përpiqet të jetë vetëvetja, lind lakmia dhe armiqësia e të tjerëve. Kjo ide nënvizon paradoksin shoqëror: “autenticiteti nuk shpërblehet, por ndëshkohet”. Metafora e “thikës pas shpine” është një figurë e fuqishme e tradhëtisë, e cila konkretizon frikën dhe pasigurinë morale që përshkon gjithë tekstin.

Në plan stilistik, poezia karakterizohet nga një gjuhë e drejtpërdrejtë dhe deklarative, e cila i shërben qartësisë së mesazhit. Mungesa e figuracionit të ndërlikuar nuk përbën dobësi, por përforcon sinqeritetin emocional dhe urgjencën e fjalës poetike. Pyetja “kujt t’i besoj”, e përsëritur në mënyrë ciklike, funksionon si refren ekzistencial dhe si simbol i një shoqërie të mbërthyer nga mosbesimi dhe tradhëtia.

Në përfundim, “Kujt t’i besoj” është një poezi reflektuese dhe kritike, që trajton krizën e besimit si plagë personale dhe kolektive. Ajo nuk ofron zgjidhje, por ndërgjegjëson lexuesin për thellësinë e problemit, duke e shndërruar pyetjen e hapur në thelbin e përvojës njerëzore bashkëkohore. Vlera e poezisë qëndron në aftësinë për të artikuluar një ndjenjë universale përmes një zëri të ndershëm dhe të drejtpërdrejtë poetik.

Poezia “E pranuat”, e ndërtuar në gjashtë strofa, nga autori Bahri Shyti, artikulohet si një diskurs polemik dhe njëkohësisht afirmues, i drejtuar direkt Evropës, e cila në tekst personifikohet si një instancë historike dhe politike me përgjegjësi morale ndaj fatit kolektiv të shqiptarëve. Ky personifikim e shndërron Evropën nga një hapësirë gjeografike në një subjekt veprues, të aftë për heshtje, mohim dhe më në fund për pranim të së vërtetës. Që në vargjet hyrëse, autori vendos me vetëdije një ton akuzues, duke e ngarkuar poezinë me funksionin e një akti ballafaqimi midis së vërtetës historike dhe heshtjes shumë-shekullore që sipas subjektit lirik, i është imponuar kombit shqiptar. Kjo heshtje interpretohet, jo vetëm si mungesë reagimi, por si një formë e drejtpërdrejtë e përgjegjësisë politike dhe morale, e cila ka çuar në copëtimin e hapësirës etnike dhe identitare shqiptare. Në këtë kuptim, poezia funksionon si një akt poetik i kujtesës kolektive dhe si një kërkesë për drejtësi historike. Autori nuk mjaftohet me shprehjen e dhimbjes apo të indinjatës, por synon afirmimin e identitetit kombëtar si një e vërtetë e pamohueshme, e cila, ndonëse e vonuar, arrin më në fund të pranohet. Kështu, “E pranuat” shndërrohet në një tekst poetik me ngarkesë të fortë ideologjike dhe simbolike, ku poezia merr rolin e zëdhënëses së një historie të mohuar dhe të një kombi që kërkon njohje dhe dinjitet.

Motivi i ndarjes dhe copëtimit shërben si bosht tematik i pjesës së parë të poezisë. Përmes formulimeve të drejtpërdrejta (“na ke ndarë, na ke copëtuar”), poeti artikulon një ndjenjë kolektive padrejtësie historike, duke e lidhur këtë përvojë me ndërhyrjet dhe vonesat e Evropës në njohjen e identitetit shqiptar. Këtu, poezia nuk funksionon vetëm si shprehje emocionale, por edhe si akt akuze historike, ku faji moral vendoset jashtë subjektit shqiptar.

Në vazhdim, poezia merr një karakter afirmues dhe identitar. Pohimi i lashtësisë së kombit shqiptar dhe i rrënjëve të tij të “pashkëputshme” ndërtohet përmes një gjuhe deklarative dhe solemne. Këto vargje kanë funksion të qartë retorik: ato synojnë të kundërvihen narrativave mohuese dhe të rivendosin dinjitetin historik të një kombi që është detyruar të dëshmojë vazhdimisht legjitimitetin e vet. Një nga pikat qendrore të poezisë është motivi i gjuhës shqipe si dëshmi e identitetit dhe vazhdimësisë historike. Gjuha paraqitet si element i pamohueshëm i autoktonisë, i cili, megjithëse i mohuar ndër shekuj, del në pah si e vërtetë e pranuar. Këtu poezia ndërton një kontrast të fortë mes mohimit të kaluar dhe pranimit të vonuar, duke e shndërruar këtë të fundit në një akt të vonuar drejtësie.

Titulli “E pranuat” merr vlerë historike dhe ideologjike të veçantë. Ai nuk është thjesht në rolin  e konstatimeve, por mbart një ngarkesë ironike dhe triumfuese njëkohësisht. Pranimi i së vërtetës nuk paraqitet si akt bujarie, por si rezultat i pashmangshëm i faktit historik, i cili më në fund del mbi heshtjen dhe manipulimin duke luftuar për vendin.

Në strofat përmbyllëse, poezia ruan tonin polemik, duke nënvizuar se pranimi i së vërtetës nuk është proces i lehtë dhe as i padiskutueshëm për të gjithë. Referenca ndaj atyre që “kanë jetuar me rrenë” e thellon konfliktin diskursiv, duke sugjeruar se mohimi i identitetit shqiptar nuk ka qenë rastësor, por i qëllimshëm. Përmendja e Dardanisë si “tokë kreshnike” e rikthen poezinë në një hapësirë konkrete historike dhe simbolike, duke e lidhur identitetin gjuhësor me territorin. Në tërësi, “E pranuat” është një poezi me karakter të fortë polemik dhe afirmues, e cila funksionon si një akt simbolik drejtësie historike. Vlera e saj letrare qëndron më pak në figuracionin e ndërlikuar dhe më shumë në fuqinë deklarative dhe qëndrimin e qartë ideologjik. Poezia synon të zgjojë vetëdijen historike dhe të forcojë identitetin kolektiv, duke e shndërruar artin poetik në mjet rezistence kulturore dhe kujtese historike.

Poezia “Atje në Dardani”

Poezia “Atje në Dardani” ka pesë strofa, e cila  përfaqëson një tekst me ngarkesë të fortë emocionale dhe etike, ku poeti Bahri Shyti me shumë të drejtë e trajton një nga temat më të dhimbshme të realitetit shqiptar: dhunën vëllavrasëse dhe degradimin moral të shoqërisë në hapësirën urbane të Kosovës. Vendosja e ngjarjes “në zemër të Dardanisë” dhe konkretisht “në mes të Prishtinës” e zhvesh konfliktin nga abstraksioni dhe e përballë lexuesin me një realitet brutal e të drejtpërdrejtë.

Qysh në vargjet hyrëse, autori përdor imazhe negative (“Jehuan krismat e alltisë / jehuan krismat e automatit”), duke krijuar një atmosferë ankthi dhe kaosi. Krismat nuk janë vetëm tinguj armësh, por shndërrohen në simbol të shpërbërjes shoqërore, ku rrugët “lahen nga gjaku i fatit shqiptar”, një metaforë që nënkupton fatalitetin dhe humbjen e kontrollit mbi drejtimin historik.

Subjekti lirik shfaqet i tronditur dhe i pafuqishëm përballë realitetit: “Unë s’di kush ka frikë / kush qëndron e kush do të ikë”. Kjo paqartësi reflekton gjendjen kolektive të shoqërisë, ku frika, pasiguria dhe hutimi kanë pushtuar ndërgjegjen publike. Figura “zemra u ngjit nga gjoksi në thembra” është një zmadhim i fuqishmëm emocional, që përçon intensitetin e frikës dhe panikut masiv.

Kulmi dramatik i poezisë arrihet në momentin kur poeti shpreh revoltën morale:

“Ne s’duam me sy m’i pa / djemtë mes vete duke u vra”. Ky varg përfaqëson boshtin etik të tekstit dhe shndërron poezinë nga përshkrim i dhunës në aktakuzë ndaj vetë shoqërisë. Lufta mes shqiptarësh paraqitet si përdhosje e kombit, një plagë më e rëndë se çdo agresion i jashtëm.

Përdorimi i fjalorit të luftës (“çarku i martinës”, “ndizej baroti”) në një kontekst pa armik të huaj krijon një kontrast tragjik, duke nxjerrë në pah absurditetin e konfliktit. Prishtina, simbol i rezistencës dhe mbijetesës historike, shndërrohet në skenë të një drame morale, ku “dridhja” e qytetit merr përmasa metafizike, “si nga tërmeti”.

Vargu përmbyllës, “Ende s’ka përgjigje nga Zoti”, e ngre poezinë në një plan ekzistencial. Heshtja hyjnore sugjeron, jo mungesën e Zotit, por mungesën e arsyes, ndërgjegjes dhe drejtësisë njerëzore. Poeti nuk jep zgjidhje, por lë një pyetje të hapur, duke e detyruar lexuesin të reflektojë mbi përgjegjësinë kolektive.

Në tërësi, “Atje në Dardani” është një poezi me karakter dëshmues, protestues dhe moralizues, e ndërtuar mbi imazhe të forta realiste dhe një ton të rëndë tragjik. Vlera e saj qëndron, jo vetëm në intensitetin emocional, por edhe në guximin për të artikuluar një kritikë të brendshme ndaj shoqërisë shqiptare, duke e shndërruar poezinë në akt ndërgjegjësimi dhe kujtese kolektive.

Poezia “Çmoje të vërtetën”

Poezia “Çmoje të vërtetën” ka tetë strofë dhe është një tekst me karakter të theksuar etik dhe qytetar, ku poeti Shyti, ndërton me shumë të drejtë një kritikë të drejtpërdrejtë ndaj pushtetit politik dhe deformimit të vlerave morale në shoqëri. Qendra tematike e poezisë është raporti mes së vërtetës, pushtetit dhe përgjegjësisë publike, i trajtuar në mënyrë didaktike dhe akuzuese.

Që në vargjet hyrëse, autori vendos një opozicion të qartë konceptual, e vërteta kundrejt gënjeshtrës. Pohimi “Ta thuash të pavërtetën / do të thotë të duash gënjeshtrën” ka funksion sentencor dhe krijon bazën morale të gjithë tekstit. Ky varg nuk është thjesht konstatues, por përfaqëson një gjykim etik absolut, ku gënjeshtra shfaqet si zgjedhje e vetëdijshme, jo si gabim i rastësishëm.

Figura e pushtetarit paraqitet si subjekt kritik, i zhveshur nga legjitimiteti moral. Autori thekson se pushteti nuk është privilegj, por detyrim ndaj shtetit dhe qytetarëve, duke e lidhur përgjegjësinë me ruajtjen e sekreteve shtetërore dhe maturinë e fjalës publike. Vargjet “Çdo fjalë që shqipton / me shtetin s’ka asgjë të përbashkët” shprehin shkëputjen e thellë mes diskursit politik dhe interesit kombëtar.

Poezia përdor një ton akuzues dhe polemik, por pa u zhytur në fyerje personale; kritika mbetet në plan parimor. Koncepti i patriotizmit të rremë zë një vend të rëndësishëm, ku poeti demaskon figurën e pushtetarit që “paraqitet si patriot / por merret me tradhti”. Kjo figurë përfaqëson një tipologji të njohur të tranzicionit politik, duke e bërë poezinë të lexueshme edhe si kritikë sociale e kohës.

Metafora “mollë sherri” funksionon si simbol i përçarjes dhe destabilizimit institucional, duke sugjeruar se fjalët e pamatura dhe të pavërteta mund të shkaktojnë konflikte të thella brenda vetë shtetit. Në këtë mënyrë, gjuha politike shfaqet si armë që dëmton më shumë sesa ndërton.

Në pjesën e dytë të poezisë, autori zhvendos fokusin nga pushteti te populli, duke rikujtuar një të vërtetë themelore demokratike: pushteti është i përkohshëm, ndërsa populli mbetet. Kjo ide përforcon mesazhin paralajmërues të tekstit dhe i jep poezisë një dimension të drejtësisë morale dhe historike.

Vargjet reflektuese, ku subjekti lirik shpreh tronditjen personale “Mendja gati më çmendej mua”, e humanizojnë tekstin dhe krijojnë lidhje emocionale me lexuesin. Poezia nuk mbetet vetëm në akuzë, por kalon edhe në thirrje ndërgjegjësuese, sidomos ndaj atyre që kritikojnë pa përgjegjësi dhe pa synim zgjidhjeje.

Përmbyllja e poezisë ka karakter apelativ dhe përmbledhës. Thirrja “Çmojeni të vërtetën” shfaqet si mesazh universal, që tejkalon kontekstin politik dhe shtrihet në jetën individuale dhe kolektive. E vërteta paraqitet si vlera e vetme transformuese, e aftë të ndryshojë jetën dhe shoqërinë.

Në përfundim, “Çmoje të vërtetën” është një poezi me strukturë të qartë morale, e ndërtuar mbi antiteza, gjykime etike dhe thirrje qytetare. Vlera e saj qëndron në qartësinë e mesazhit dhe në guximin për të artikuluar një kritikë të hapur ndaj pushtetit dhe hipokrizisë politike, duke e shndërruar poezinë në një akt ndërgjegjësimi dhe përgjegjësie shoqërore.

Dy poezitë “Lutjet e nënës” dhe “Mbi gurët e varrit” përfaqësojnë një bosht të rëndësishëm tematik në krijimtarinë e Bahri Shytit: figurën e nënës si simbol i sakrificës, i dhimbjes kolektive dhe i ndërgjegjes morale të shoqërisë shqiptare. Në këto tekste, nëna nuk është thjesht personazh lirik, por një figurë arketipore që bart mbi vete barrën e historisë, të luftës dhe të pasojave të saj shpirtërore.

Në poezinë “Lutjet e nënës”, subjekti lirik ndërton një skenë të qetë në pamje të parë, por thellësisht dramatike në përmbajtje. Gjesti simbolik i heqjes së shamisë dhe drejtimi i lutjes nga qielli e shndërron nënën në ndërmjetëse mes tokësores dhe hyjnores. Lutja nuk është vetëm fetare, por edhe morale e kombëtare, pasi ajo shtrihet mbi fatin e tokës dhe mbi çarjet e rënda shoqërore, sidomos humbjen e dashurisë vëllazërore. Këtu poeti artikulon një kritikë të heshtur ndaj shoqërisë moderne, ku respekti, solidariteti dhe lidhjet familjare janë vënë në krizë.

Thirrja e nënës drejtuar bijve për të ruajtur njëri-tjetrin dhe për të mos humbur rrugën morale përbën thelbin etik të poezisë. Ajo flet në emër të jetës, të komunitetit dhe të vazhdimësisë, duke e shndërruar poezinë në një apel universal për njerëzi dhe përkatësi.

Ndërsa poezia “Mbi gurët e varrit” e zhvendos fokusin nga lutja drejt ballafaqimit të drejtpërdrejtë me pasojat e luftës. Nëna këtu shfaqet e ulur mbi varrin e të birit dëshmor, në një gjendje heshtjeje të thellë dhe dhimbjeje të përmbajtur, e cila shpërthen vetëm në dialogun e brendshëm me të vdekurin. Kontrasti mes qëndrimit stoik të nënës në momentin e nisjes për luftë dhe shpërthimit emocional mbi varr thekson përmasën tragjike të sakrificës.

Poezia fiton një dimension kritik të fortë kur poeti vë në përballje sakrificën e dëshmorëve me sjelljen e atyre që, pas lirisë, u zhdukën ose u përfshinë në përfitime dhe tradhti. Kjo antitezë e fuqishme shndërron tekstin në një akt akuze morale ndaj harresës, oportunizmit dhe snobizmit shoqëror. Figura e “snobistëve të shekullit” përforcon idenë se gjaku i derdhur rrezikon të mbetet pa dinjitet, nëse nuk ruhet kujtesa dhe përgjegjësia kolektive.

Në tërësi, këto dy poezi ndërtojnë një elegji kombëtare, ku zëri i nënës bëhet zëri i ndërgjegjes shoqërore. Bahri Shyti arrin të ndërthurë me sukses ndjeshmërinë emocionale me mesazhin kritik, duke krijuar poezi që nuk synojnë vetëm të prekin, por edhe të zgjojnë lexuesin përballë vlerave themelore të jetës, familjes dhe lirisë.