Pilo Zyba: Rruga drejt heshtjes

PILO ZYBA

RRUGA DREJT HESHTJES

-Fragment nga novela-

Ishin vitet 1994. Fshati malor i Lakonisë në Peloponez të Greqisë rrinte i shtrirë mbi një shpat të thatë, si një kujtim i harruar nga koha. Shtëpitë prej guri, të ngritura njëra mbi tjetrën si në një rrëfim të lashtë, mbanin në trupin e tyre plasaritjet e vapës dhe të erërave të jugut. Ullinjtë rreth e rrotull nuk ishin ata gjigandët madhështorë që shihje në fusha të begata—ishin të ulët, të përkulur, si njerëz që kishin mësuar të jetonin me pak.

Në qendër të fshatit ngrihej një kishë e stilit Bizantin me kupolë rrethore dhe me një kryq të madh në çati, që bënte dritë dhe natën e dukej që nga larg.

Ishte një kishë e madhe për ato dy tre fshatra si lagje në atë vend. E heshtur, me muret e bardha që në dritën e pasdites merrnin nuanca të arta. Ajo nuk ishte vetëm vend lutjeje—ishte zemra e fshatit. Përreth saj shtrihej një shesh i vogël me disa dyqane, ku jeta rridhte ngadalë, pa nxitim, si një orë e vjetër që nuk kishte më nevojë për kohë.

Unë kisha ardhur aty për punë.

Thoshin se kërkoheshin ndërtues për të rindërtuar çatinë e kishës—një fond i ardhur nga mërgimtarët e largët në Australi kishte ringjallur këtë vend. Dhe kështu, mes shumë të tjerëve, edhe unë u gjenda përpara derës së priftit të fshatit.

Ai më priti si të më njihte prej kohësh.

Ishte rreth të gjashtëdhjetave, me një fytyrë të qetë dhe sy që nuk të gjykonin. Zëri i tij kishte një butësi që të çarmatoste. Nuk më la të shkoja në shtëpinë bosh të prindërve të tij, siç më sugjeroi në fillim—“Jo,” tha, “njeriu ka nevojë për zëra në shtëpi.”

Shtëpia e tyre kishte një ngrohtësi që nuk vinte nga muret, por nga jeta brenda tyre. Tavani prej druri, i errësuar nga vitet, dukej sikur mbante mbi vete zërat e atyre që kishin jetuar aty. Drita e mbrëmjes shpërndahej e butë, duke i dhënë çdo gjëje një nuancë mjalti, sikur koha të ishte zbutur brenda asaj hapësire.

Panajota, priftëresha, lëvizte me një qetësi të sigurt. Trupi i saj i plotë, i mbajtur me një lloj krenarie të heshtur, dhe ai gërshet i gjatë që i binte mbi shpinë, i jepnin një pamje që të mbetej në mendje. Nuk ishte një bukuri që të godiste menjëherë—ishte ajo që zbulohej ngadalë, në mënyrën si fliste, si shikonte, si kuptonte pa pyetur.

E bija Elpidha… ishte krejt tjetër botë.

Një buzëqeshje e lehtë, si një dritë që ndizet pa zhurmë. Sytë e saj nuk shikonin thjesht—ato ftonin. Qerpikët i lëviznin ngadalë, si të mbanin një sekret. Flokët e gjatë i rridhnin mbi supe si ujë i errët, dhe çdo lëvizje e saj dukej sikur kërkonte të fshihej dhe njëkohësisht të shihej.

Në atë shtëpi fillova të ndihesha… i qetë.

Mbrëmjet ishin të gjata. Pas darkës, prifti dhe i biri ngjiteshin lart, me një pretekst të thjeshtë—leximi. Por në të vërtetë, ishte një tërheqje e heshtur, një lënie e hapësirës për ne që mbeteshim poshtë.

Unë, Panajota dhe Elpidha.

Bisedat tona zgjateshin deri në mesnatë. Fillonin me Shqipërinë—me plagët e saj, me fenë e ndaluar, me një sistem që kishte lënë pas një boshllëk të madh në shpirt. Por dalëngadalë, bisedat rrëshqisnin në diçka më personale… më të butë… më të rrezikshme.

Një natë, ora kishte kaluar njëmbëdhjetën.

Drita e zbehtë e llambës e mbushte dhomën me një ngjyrë mandarine të ëmbël. Tavani prej druri dukej sikur merrte frymë. Heshtja ishte bërë pjesë e bisedës. Dritëhijet në mure, të jepnin ndjesinë e një gjëndjeje ëndërruese.

Elpidha u përkul lehtë.

– Mama… po më vjen gjumë…fjalët ishin si përkëdhelje, si lutje. Nuk dua të iki…

Zëri i saj ishte i butë, i rrëshqitshëm, si ujë mbi gjethe.

– Të vij të vendos kokën në prehrin tënd?

Panajota nuk lëvizi menjëherë. Pastaj, me një qetësi që më tronditi, tha:

– Pse të vish deri këtu?- shpirti mamit. Ke Thodhoriun më afër…

Në atë çast, diçka ndryshoi në ajër. Unë mbeta i ngrirë.

Elpidha nuk kërkoi leje. Mblodhi flokët me një lëvizje të shpejtë dhe vendosi kokën në prehrin tim, sikur kjo të ishte gjëja më e natyrshme në botë.

Trupi im u bë i huaj për mua. Nuk guxoja të lëvizja. Shikoja… por me frikë. Ballin e saj të qetë, sytë që mbylleshin ngadalë, buzët e lehta… dhe më tej, një bukuri që nuk duhej parë, por që të tërhiqte si një mëkat i heshtur. Në atë çast e kuptova—

Panajota po më shikonte.

Jo hapur. Por me atë vështrim të fshehtë që di më shumë sesa fjalët. Sa herë që ktheja kokën, ajo bënte sikur merrej me diçka tjetër. Por prania e saj ishte aty… e fortë… e vetëdijshme.

Koha u tret.

Zëri i saj vazhdonte të fliste—tregime nga jeta, pyetje për mua, për ndjenjat e mia… Por unë isha diku tjetër. Në një kufi të paqartë mes mirënjohjes dhe një ndjenje që nuk duhej të ekzistonte. Nuk doja të lëvizja. As për të mos ia prishur gjumin… as për të mos prishur atë moment që dukej si një ëndërr e ndaluar.