Kulturë » Vataj
Albert Vataj: Gëzim Murajza, poeti n’kapërcyellin e shpërfaqjes së një shpirti krijues
E diele, 23.03.2025, 07:00 PM
Gëzim Murajza, poeti n’kapërcyellin e shpërfaqjes së një shpirti krijues
Nga
Albert Vataj
Letërsia
është një atdhe tjetër për ata që e mbartin brenda vetes mallin, dhe Gëzim
Murajza është një nga ata që e ka shndërruar përvojën e tij jetësore në poezi e
prozë. Shtegtimi i tij mes Shqipërisë, Greqisë dhe Italisë nuk ka qenë thjesht
një zhvendosje gjeografike, por një rrugëtim i pandalshëm mes kujtesës dhe
reflektimit, mes ndjesive të rrënjosura thellë dhe sfidave të reja. Fjalët e
tij mbeten një testament i shpirtit që kërkon të kapë të paprekshmen: kohën që
rrjedh, ëndrrat e shkuara dhe realitetin që ndryshon.
Gëzim Murajza lindi në Shkodër dhe u formua në auditorët e Universitetit "Luigj Gurakuqi", ku ndoqi studimet për Gjuhë Shqipe dhe Letërsi. Pas diplomimit, nisi rrugëtimin si mësues, por fati dhe kërkimi i horizonteve të reja e shtynë drejt emigrimit. Fillimisht u vendos për një periudhë të shkurtër në Greqi, për t’u rikthyer sërish në vendlindje dhe për të rifilluar punën si mësues. Megjithatë, pas një viti, dëshira për diçka më shumë e çoi drejt një udhe të re, kësaj here në Itali, ku qëndroi për një dekadë.
I
larguar fizikisht nga atdheu, por jo shpirtërisht, Murajza e përjetësoi mallin
dhe reflektimet e tij në letërsi. Në vitin 2001 publikoi vëllimin e parë
poetik, "Fishkëllima bordurash", i pasuar nga "Rruga për kah
dalja" (2006). Me kalimin e viteve, fjalët e tij morën trajtën e
tregimeve, duke kulmuar me botimin e "Psherëtima" (2015), ndërsa më
vonë, proza e tij u shtri në romanet "Ndërsa gjithçka rrjedh" (2018)
dhe "Tingulli i mbramë" (2023).

Një
nga krijimet e tij më të fundit, poezia "Kthim te Bar-i i vjetër",
është një përsiatje mbi kohën dhe ndryshimet e pashmangshme. E frymëzuar nga
një prej rikthimeve të autorit në atdhe, ajo ngërthen nostalgjinë e një vendi
dikur të gjallë, të mbushur me miq dhe kujtime, por që sot ka humbur atë çiltërsi
të dikurshme. E vetmja gjë që mbetet e pandryshuar është kiosku i cigareve, një
dëshmi e heshtur e kohës që ka kaluar. Kjo poezi është shkruar në gegnisht,
gjuhën e shpirtit të autorit, atë me të cilën është mëkuar dhe rritur.
Në
mars të vitit 2025, kjo poezi konkurron në takimin letrar "Eja n’Liss
2", organizuar nga Klubi Letrar "Ndoc Gjetja" në Lezhë, ku
vlerësohet me Çmimin "Azem Shkreli".
Sot,
Gëzim Murajza jeton në Shkodër dhe vazhdon të ushtrojë profesionin e mësuesit
në një nga shkollat e zonave të thella malore, duke mbetur gjithmonë i lidhur
me fjalën, kujtesën dhe pasionin për letërsinë.
Gëzim Murajza
Kthim
tek “bar”-i i vjetër
(Vlerësuar
me çmimin "Azem Shkreli" nga Klubi i Letrave “Ndoc Gjetja” Lezhë)
Nuk
ka ma strukje qosheve
rrethue
me xhama plot avuj
nëpër
të cilat gishta të ndezun dashnie
vizatonin
germa, buzë, zemra,
ah,
sa shumë zemra!
Tis
i brymtë mungese
ka
veshun gjithçka.
Asgja
nuk ka mbetë.
Asnjë
dromcë prej së djeshmes.
Janë
shtue tavolinat,
heshtja
lëkundet butë
rrobë
e varun në telin e dridhshëm të boshit,
veç
kioska e cigareve aty përbri
si
atëherë një sy e mban hapun.
Fytyrën
fsheh enkas me tym duhani
dhe
pse kryeneç një shikim
tinëz
lëshohet mbi altarin e hyrjes.
Hiç!
Kalbur
janë të ankthshmet pritje
gjethe
të laguna dashunie
vjeshtave
të ikuna.
Miqtë
janë stërpikë brinjëve të globit,
e
tash s'ka ma as trishtim kulete
ku
përndritja e monedhës fillikate
krenarinë
fundoste në pikëllim fatal.
Malli
fytit shtrëngohet,
ndaj
nuk e pres kamarierin
në
xhepa mbys duert
edhe
hajnisht dal...
Kjo
poezi përvijon një ndjenjë të thellë nostalgjie dhe zhgënjimi për një kohë të
shkuar, që tashmë është vetëm një hije në kujtesën e poetit. Nëpërmjet një
stili të dendur e figurativ, autori ndërton një atmosferë melankolie ku
mungesa, boshësia dhe ndryshimi shfaqen si themelet e përvojës së tij
emocionale.
Që
në vargjet filluese të poezisë së Gëzim Murajza, skicohet një një peizazh
idilik, ku figurshmëria dhe përfytyrimi, metafora dhe atyshmëria shprehëse
rreken të ribëjnë copë pas copëze të shkuarën e një përjetimi. Kjo
retrospektivë tregon një të kaluar të mbushur me ndjenja të zjarrta, të cilat
tashmë janë venitur. Përdorimi i frazës "Tis i brymtë mungese ka veshun
gjithçka", shenjon jo vetëm zbrazëtinë fizike, por edhe atë shpirtërore –
mungesën e ndjenjës dhe të njerëzve që dikur e mbushnin këtë hapësirë.
Kalimi
nga e kaluara në të tashmen është brutal: "Asgja nuk ka mbetë. Asnjë
dromcë prej së djeshmes." Kjo shkëputje e prerë tregon, jo vetëm humbjen e
një vendi apo zakoni, por edhe të një mënyre jetese, një përjetimi emocional që
nuk mund të rikthehet. Tavolinat janë shtuar, por nuk janë më të mbushura me
jetë; në vend të tyre mbretëron "heshtja që lëkundet butë", një imazh
poetik që e shndërron boshllëkun në diçka të gjallë, ndonëse të trishtë.
Në
qendër të kujtesës mbetet një kioskë cigaresh, një simbol i qëndrueshmërisë dhe
i vëzhgimit – "si atëherë një sy e mban hapun". Kjo cyt të shihet si
një metaforë për mbikëqyrjen e së kaluarës, një prani e palëvizshme në një botë
që ka ndryshuar rrënjësisht.
Poezia
përdor imazhe të forta simbolike për të ndërtuar atmosferën e saj të ankthshme
e të zhveshur nga shpresa. Tymosja e duhanit nuk është thjesht një akt i
zakonshëm, por një maskim i vetë qenies së poetit, "Fytyrën fsheh enkas me tym
duhani". Ky është një zhytje në anonimatin e kohës së tashme, një
përpjekje për të mos u përballur me boshësinë që e ka mbërthyer realitetin.
Shikimi
drejt "altarit të hyrjes" sugjeron një përpjekje të fundit për të
riparë dhe rivlerësuar atë që ka humbur, por përgjigjja është e prerë:
"Hiç!" Ky varg i vetëm e përforcon ndjesinë e një përfundimi të
pakthyeshëm.
Pritjet
e dikurshme janë "kalbur", dashuritë janë "gjethe të
laguna" në "vjeshtat e ikuna". Këtu, imazhi i vjeshtës nuk është
thjesht një stinë, por një metaforë për kalimin e jetës dhe përfundimin e një
epoke.
Miqtë
janë shpërndarë anekënd globit, "stërpikë brinjëve të globit", një
imazh që nënvizon jo vetëm ndarjen fizike, por edhe shpërbërjen emocionale të
rrethit shoqëror. Ky motiv është i thelluar më tej me skenën e xhepit bosh, ku
monedha e vetme dikur shndritej si një dritë e vogël krenarie, por në të
njëjtën kohë përfaqësonte një tragjedi të heshtur.
Poeti
nuk pret më, nuk kërkon të përjetojë boshësinë deri në fund, por zgjedh arratisjen,
"në xhepa mbys duert edhe hajnisht dal…". Kjo dalje e fshehtë,
pothuajse e vjedhur, është simbol i dorëzimit, i pamundësisë për të gjetur më
një lidhje me të kaluarën.
Kjo
poezi është një elegji për kalimin e kohës, për të shkuarën që nuk mund të
rikthehet dhe për zhgënjimin që sjell ndryshimi. Gëzimi përdor një stil të
fuqishëm figurativ për të përshkruar një botë që është larguar prej tij, një
botë që dikur ishte e mbushur me jetë, dashuri dhe shpresë, por që tani është
bërë një hije e boshllëkut. Me vargje të thukëta, me një ritëm që reflekton
shpirtin e lodhur të subjektit lirik, kjo poezi nuk është vetëm një kujtim i së
shkuarës, por edhe një përballje e heshtur me të tashmen e zbrazët.
Për
ta mbyllur me gegnishten, dialekt të cilin Gëzim Murajza e përdorë me një
delikatesë fine dhe të çliruar nga barra e rëndë e strukturës sintaksore.
Përmes thjeshtësisë së komunikimit ai ruan formësimin duke mos e sforcuar
vargun te rima apo muzikaliteti, por duke e ngjizur me mendim.