Albert Zholi: Në lokalet e jugut të merr malli për një kamerier shqiptar

Në lokalet e jugut të merr malli për një kamerier shqiptar

-"E përdorim Shqipërinë si trampolinë, për të ikur në Evropë," më tha një nga kamerierët shqiptarë në një restorant në jug.

- Të rinjtë e zonave bregdetare kanë ikur jashtë (Itali, Greqi, Gjermani) ka mungesë fuqie punëtore vendase, sidomos në shërbime.

- Punëtorë nga Filipinet, Bangladeshi, Nepali, Afrika etj, vijnë për të dërguar para në familje, pranojnë paga më të ulëta, janë më të gatshëm për orare të gjata.

- Turizmi në jug (Sarandë, Ksamil, Himarë, Dhërmi) u rrit shumë shpejt, por nuk pati njerëz vendali mjaftueshëm për të punuar

- Është paradoks, Shqipëria ka papunësi, por edhe mungesë punëtorësh.

- Ata nuk vijnë "për jetë të re", por për të punuar, kursyer dhe ikur, jeta private dhe rehatia janë dytësore.

Nga Albert Z. ZHOLI

Në krizë për fuqi punëtore, bizneset, hotelet, restorantet në Durrës dhe kryesisht në jug të vendit i kanë kthyer sytë nga vendet e varfra të Azisë dhe Afrikës. Në disa punishte, ferma,  fabrika, që prodhojnë këpucë për tregun e huaj, punëtorët shqiptarë që largohen nga vendi, po zëvendësohen ditë pas dite me punëtorë nga Azia dhe Afrika. Bizneset shqiptare ka mëse 8 vite që punësojnë punëtorë të huaj nga vende në zhvillimin, pasi në vendet e tyre ata kanë të ardhura të ulëta për frymë dhe mundësi të kufizuara për të emigruar në vendet e BE. "E përdorim Shqipërinë si trampolinë, për të ikur në Evropë," më tha një nga kamerierët shqiptarë në një restorant në jug. Sjellja në Shqipëri e një punonjësi të huaj për punëdhënësit shqiptarë është një sipërmarrje disi e kushtueshme, me kosto që varjojnë nga 600 euro deri në 800 euro. Përveç udhëtimit sipërmarrësit duhet t'u garantojnë punëtorëve të huaj ushqim dhe akomodim falas, ndërsa rrezikojnë të mbeten sërish pa staf nëse këta të fundit largohen përpara përmbushjes së kontratës. Sipas të dhënave mosha e emigrantëve që vijnë në Shqipëri nga Azia dhe Afrika është midis 19-35 vjeç.

Pse në lokalet e jugut shikon vetëm kameriere të huaja pse?

Kjo dukuri (që në lokalet e jugut shihen kryesisht kamerierw të huaj) ka disa arsye kryesore ekonomike dhe sociale: Emigrimi masiv i të rinjve shqiptarë. Të rinjtë e zonave bregdetare kanë ikur jashtë (Itali, Greqi, Gjermani). Ka mungesë fuqie punëtore vendase, sidomos në shërbime. Aktualisht në çdo familje shqiptare ka nga një emigrant në vendet e BE apo dhe në Amerikë apo në Kanada. Sigurisht ata dërgojnë të ardhura për familjet e tyre pasi paga është e lartë dhe mundohen të marrin dhe pjesëtarë të tjerë të familjes. Askush prej tyre sot nuk mund ta mendojë të marrë 400 apo 500 euro në muaj. Ndaj të rinjtë shqiptarë nuk afrohen të punojnë në hotele apo ristorante.

Paga të ulëta dhe punë sezonale. Punët në bare/restorante: janë sezonale (3–4 muaj), me orë të gjata, shpesh pa kontratë, me paga jo tërheqëse. Shumë shqiptarë nuk e pranojnë më këtë lloj pune.

Të huajt pranojnë kushte më të vështira. Punëtorë nga Filipinet, Bangladeshi, Nepali, Afrika etj: vijnë për të dërguar para në familje, pranojnë paga më të ulëta, janë më të gatshëm për orare të gjata. Turizmi u rrit më shpejt se fuqia punëtore. Turizmi në jug (Sarandë, Ksamil, Himarë, Dhërmi) u rrit shumë shpejt, por nuk pati njerëz mjaftueshëm për të punuar.

Mentaliteti i të rinjve shqiptarë. Shumë të rinj: preferojnë të ikin jashtë, ose kërkojnë punë "zyre", nuk duan punë shërbimi edhe pse ka kërkesë. Në thelb. Është paradoks, Shqipëria ka papunësi, por edhe mungesë punëtorësh. Sepse të rinjtë ikin, ndërsa ekonomia ofron paga dhe kushte që nuk i mbajnë dot.  Prandaj sot në jug shikon kameriere të huaj: jo se shqiptarë s'ka, por sepse kanë ikur ose nuk e pranojnë më atë lloj pune.

Sa punëtorë të huaj ka sot në Shqipëri dhe përsa kohë qëndrojnë?

Ja një pasqyrë e qartë sa punëtorë të huaj ka sot në Shqipëri dhe për sa kohë lejohet puna e tyre, bazuar në të dhënat më të fundit zyrtare dhe raportet e mediave: Sa punëtorë të huaj ka aktualisht në Shqipëri?  Numri total i shtetasve të huaj me leje qëndrimi deri në fund të vitit 2025 ishte rreth 27,514 banorë në Shqipëri, sipas të dhënave të Regjistrit të të Huajve (FER). Rreth 65 % e tyre janë me leje qëndrimi për punë, pra punonjës të huaj të regjistruar ligjërisht.   Kjo do të thotë se rreth 17 000 – 18 000 të huaj mund të jenë aktualisht në vend për punë, duke përfshirë punë sezonale dhe kontrata të rregullta. (Shifra e saktë varet nga mënyra se si raportohet – vetëm lejet për punë, ose edhe disa me leje qëndrimi të kombinuara me familjen/studimin, por që punojnë gjithsesi.)   Për vitin 2024, INSTAT raportoi rreth 11.9-12 000 të huaj të pajisur me leje pune ose vërtetime pune, që përbën rreth 2 % të totalit të punësuarve në sektorin privat.  Pra: numri i të huajve që punojnë është rritur dukshëm në vitet e fundit – nga rreth 9 – 13 000 në vitet e mëparshme në mbi 17 – 18 000 deri në fund të vitit 2025.

Për sa kohë lejohen të punojnë sipas INSTAT?

Për të huajt që punojnë në Shqipëri, ligji kërkon disa hapa: Kontrata e punës me një punëdhënës në Shqipëri. Punëdhënësi duhet të paraqesë kërkesë për punësimin e të huajit. Leja unike e qëndrimit dhe punës (për punë)...Shtetasi i huaj duhet të pajiset me leje unike qëndrimi dhe punës, që i jep të drejtë të qëndrojë dhe punojë legalisht në vend.
– Këto leje zakonisht lidhen me kontratën e punës dhe zgjaten për periudhë që përkon me kontratën (p.sh., 1 vit, në varësi të marrëveshjes).   Pra: koha për të punuar nuk është e pakufizuar automatikisht, por varet nga kontrata dhe leja e qëndrimit, e cila zakonisht lidhet me periudhën e punësimit dhe mund të rinovohet. Shifrat ndryshojnë me kohë, pasi lejet për punë rriten çdo vit për të plotësuar boshllëqet në tregun e punës (sidomos turizëm, ndërtim, shërbime) dhe për shkak të migrimit të shqiptarëve në vendet e BE-së. Zakonisht emigrantët që vijnë në Shqipëri flenë në bashkësi (bashkëjetesë), dhe kjo ndodh për disa arsye praktike:

Për të ulur kostot

Qiratë (sidomos në bregdet dhe qytetet turistike) janë të larta.
Duke jetuar 3–6 persona në një apartament ose dhomë: ndajnë qiranë, ndajnë faturat, kursejnë sa më shumë para për t'i dërguar familjes.

Kontrata sezonale dhe të përkohshme

Shumica janë: punë sezonale (3–6 muaj), pa plane afatgjata për të qëndruar. Prandaj nuk marrin shtëpi individuale.

Strehimi nga punëdhënësi

Në turizëm dhe ndërtim, shpesh: hoteli/restoranti u siguron fjetje, ose u gjen shtëpi kolektive pranë punës. Siguri dhe solidaritet. Të jetuarit me njerëz të së njëjtës kombësi: u jep siguri, ndihmon në përshtatje (gjuhë, kultura), ulet stresi.

Mentalitet migrimi. Ata nuk vijnë "për jetë të re", por për të punuar, kursyer dhe ikur. Jeta private dhe rehatia janë dytësore.

Në thelb

Bashkëjetesa nuk është zgjedhje luksi, por strategji mbijetese ekonomike.
Sa më pak shpenzime ? aq më shumë para për familjen në vendin e origjinës. Kjo është e njëjta sjellje që kanë pasur edhe shqiptarët emigrantë në Greqi, Itali apo Gjermani në vitet e para.