Sabile Basha: Lëvizja ilegale patriotike shqiptare në Kosovë, 1945–1990 (62)

JATAKËT DHE BUNKERËT E LIRISË

BUNKERI "KOZMATIKA" NË BATAHIR TË MITROVICËS, 1947 (62)

Nga Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha

Edhe pse Lufta e Dytë Botërore kishte përfunduar dhe rendi i ri politik në Evropë kishte filluar të konsolidohej, për shqiptarët që mbetën jashtë kufijve etnikë të shtetit shqiptar nuk pati një ndjenjë të plotë çlirimi apo kënaqësie. Përkundrazi, mospërputhja mes aspiratave kombëtare dhe realitetit politik të imponuar nga fuqitë fituese u shndërrua në burim të thellë pakënaqësie. Shqiptarët e mbetur nën Jugosllavi e ndjenin veten të privuar nga e drejta për vetëvendosje dhe të margjinalizuar brenda një sistemi që shpesh i trajtonte si qytetarë të dorës së dytë.

Në këtë kontekst, rezistenca shqiptare nuk u shua me përfundimin e luftës botërore, por vijoi me intensitet të ndryshëm. Herë ajo merrte trajtë të fshehtë, përmes rrjeteve të nëndheshme të solidaritetit dhe mikpritjes, e herë dilte hapur në veprime ilegale kundër aparatit shtetëror jugosllav. Ky vazhdim i qëndresës nuk ishte thjesht një reagim spontan, por shprehje e një vetëdije të qëndrueshme kombëtare, që nuk pranonte të pajtohej me realitetin e padrejtë të imponuar.

Pakënaqësia dhe organizimi i shqiptarëve ishin të dukshme në të gjitha viset ku ata jetonin nën Jugosllavi. Nga Anamorava e deri në Kosovën Qendrore, nga viset e Maqedonisë Perëndimore deri në Malësinë e Plavës e Gucisë, vërehej një energji e përhershme e kundërshtimit, që buronte nga ndjenja e padrejtësisë historike. Kjo rezistencë, megjithëse e fragmentuar dhe shpesh e ndjekur ashpër nga organet represive, dëshmonte se ideali i lirisë dhe i bashkimit kombëtar mbetej i gjallë, duke u trashëguar si frymë që nuk mund të shuhej as me dhunë e as me dënime drakonike.

Në vitet pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, pakënaqësia dhe urrejtja ndaj pushtuesit jugosllav nuk u fashitën, përkundrazi, ato u shtuan në mënyrë të ndjeshme edhe në anët e Mitrovicës, veçanërisht në Shalë e Bajgorë. Këto hapësira, të njohura historikisht për traditën e rezistencës, u shndërruan në vatra të qëndresës së armatosur, ku luftëtarët shqiptarë vazhduan betejën e tyre kundër forcave të Armatës Popullore Jugosllave. Këto forca nuk përbëheshin vetëm nga trupa shtetërore, por shpesh ishin një përzierje e çetnikëve, partizanëve dhe elementëve shqiptarë të konsideruar tradhtarë, të cilët u bashkuan me pushtetin për të shtypur aspiratat për liri dhe bashkim kombëtar.

Qëllimi i vetëm i këtyre aleancave ishte shuarja përfundimtare e zjarrit të rezistencës shqiptare. Megjithatë, përballë kësaj përpjekjeje të koordinuar, shaljanët dhe bajgorasit u treguan të vendosur, duke e mbajtur të gjallë frymën e qëndresës. Kjo vendosmëri kishte një çmim të lartë- represioni mbi familjet e luftëtarëve të lirisë. Torturat e ushtruara mbi ta merrnin përmasa çnjerëzore, ditë pas dite ato shtoheshin, duke përfshirë burgosje arbitrare, kërcënime të vazhdueshme dhe madje ekzekutime pa gjyq.

Familjet që refuzonin të bashkëpunonin me organet e ndjekjes për të zbuluar vendstrehimet, numrin e luftëtarëve, armatimin apo rrjetet e mbështetjes, shpesh përfundonin viktima të dhunës shtetërore. Ky trajtim tregonte qartë se pushteti synonte jo vetëm shuarjen fizike të luftëtarëve, por edhe thyerjen e solidaritetit shoqëror që i mbështeste ata. Në këtë mënyrë, rezistenca shqiptare nuk përfaqësonte vetëm një përplasje ushtarake, por një betejë morale dhe ekzistenciale kundër një sistemi që kërkonte të shkatërronte vetë themelet e identitetit dhe unitetit kombëtar.

Rrethanat e reja politike dhe ushtarake pas vitit 1945 e bënë çdo ditë e më të vështirë veprimtarinë e luftëtarëve shqiptarë të lirisë. Pushteti jugosllav, përmes një aparati të gjerë represiv, shtonte përditë presionin mbi popullatën dhe mbi vetë luftëtarët, duke e ngushtuar hapësirën e tyre të veprimit. Kontrolli i shtuar ushtarak, torturat mbi familjet dhe burgosjet e shpeshta krijonin një realitet ku mbijetesa e organizuar e grupeve ilegale bëhej gjithnjë e më e rrezikshme.

Përballë kësaj situate të rënduar, ata trima që ende mbanin gjallë frymën e qëndresës u detyruan të ndryshonin strategji. Tërheqja nuk ishte shenjë dorëzimi, por një mënyrë e domosdoshme për të siguruar vazhdimësinë e luftës. Kështu, ata u zhvendosën në drejtim të Vllahisë, duke u strehuar në trekëndëshin strategjik Batahir–Vllahi–Koshtovë e Vllahisë. Ky terren malor, i thyer dhe më pak i depërtueshëm nga forcat e pushtetit, ofronte kushte më të favorshme për t’u fshehur, për të rifituar forcën dhe për të vazhduar rezistencën.

Në këtë hapësirë të re, luftëtarët shqiptarë kërkuan të ruajnë lidhjet e tyre me popullsinë vendore dhe të mbajnë gjallë betimin për liri. Tërheqja drejt Vllahisë ishte pjesë e një taktike të mbijetesës, që dëshmonte për vendosmërinë e tyre për të mos u dorëzuar, edhe pse kushtet politike dhe ushtarake sa vinin e bëheshin më të pamëshirshme.

Në zonën e Batahirit, në vendin e njohur me emrin “Kozmatika”, luftëtarët shqiptarë të lirisë kishin ngritur një bunker, i cili shërbente si strehë dhe bazë operative për veprimtarinë e tyre. Ky vendstrehim ishte më shumë se një hapësirë fizike, ai përfaqësonte simbolin e vendosmërisë për të vazhduar qëndresën përkundër çdo pengese. Ndërtimi i tij në kushte të vështira gjeografike tregonte jo vetëm për guximin, por edhe për organizimin e mirëfilltë të këtyre burrave që, ndonëse të rrethuar nga forcat e pushtetit, nuk pranonin të dorëzoheshin.

Megjithatë, rrethanat ishin tejet të rënda. Muaji dhjetor solli me vete dimrin e ashpër, që rëndonte mbi jetën e luftëtarëve duke i bërë kushtet e mbijetesës edhe më të pamundura. Furnizimi me ushqime dhe armatim ishte i vështirë, për shkak se çdo lëvizje duhej bërë në fshehtësi të plotë për të mos rënë në gjurmët e armiqve. Çdo hap përtej bunkerit bartte rrezikun e zbulimit.

Në këtë situatë, presioni i jashtëm ishte i dyfishtë: nga njëra anë natyra me acarin dhe mungesën e burimeve, e nga ana tjetër rrjeti i gjerë i agjentëve dhe spiunëve të infiltruar nga OZN-a, organi famëkeq i sigurimit jugosllav, i cili kishte vendosur kontroll të hekurt mbi Mitrovicën dhe mbi trevën e Shalës së Bajgorës. Sistemi ushtarak i ngritur në këto hapësira synonte që asnjë celulë rezistence të mos gjente qetësi, ndërsa prania e agjentëve në terren e bënte çdo përpjekje për furnizim një sfidë të rrezikshme.

Më 19 shkurt 1947, një operacion i gjerë ushtarak dhe policor u zhvillua në viset e Mitrovicës, duke shënuar një nga aksionet më të ashpra të aparatit represiv jugosllav kundër rezistencës shqiptare. Forca të mëdha të OZN-ës, të mbështetura nga njësitë e ushtrisë, u vunë në lëvizje me qëllimin e vetëm: likuidimin e luftëtarëve të qëndresës. Ky aksion udhëhiqej nga emra të njohur për brutalitetin e tyre, si Vojo Jankoviq dhe Çedo Topalloviq, si dhe nga Rasim Çerkezi, një element pro-jugosllav i përbetuar, i cili njihte terrenin dhe luante rolin e bashkëpunëtorit të besueshëm të pushtetit.

Strategjia e tyre u bazua mbi pabesinë. Ata kishin marrë informacion të saktë për vendqëndrimin e luftëtarëve shqiptarë dhe, duke përfituar nga ky avantazh, organizuan një rrethim të plotë. Synimi nuk ishte një përballje e hapur dhe e ndershme, por kapja apo asgjësimi i menjëhershëm i grupit të rezistencës, duke i vënë ata përballë një situate pa dalje. Në krye të atij grupi qëndronte Komandanti i Divizionit të Ibrit, Ahmet Selaci, figurë emblematike e qëndresës shqiptare në ato treva.

Patrioti i shquar Ahmet Selaci lindi më 1894 në fshatin Selac të Shalës së Bajgorës, në një mjedis familjar ku atdhedashuria, burrëria dhe besa nuk ishin thjesht virtyte të trashëguara, por mënyrë jetese e kultivuar brez pas brezi. Në këtë familje, kujtesa e gjyshërve dhe katragjyshërve mbante gjallë frymën e përkushtimit ndaj vendit, duke e formësuar që herët karakterin e tij si njeri i përgjegjshëm, i vendosur dhe i lidhur ngushtë me fatin kolektiv të popullit të vet.

Pas kapitullimit të Jugosllavisë në vitin 1941, në rrethana të trazuara politike dhe ushtarake, u bë e dukshme aftësia e Ahmet Selacit për të kombinuar urtësinë me shkathtësinë luftarake dhe organizative. Pikërisht këto cilësi bënë që ai të gëzonte besimin e bashkëkohësve dhe të zgjidhej kryetar i komunës në Bare, një post që kërkonte jo vetëm autoritet, por edhe maturi, vizion dhe aftësi për të menaxhuar situata të ndërlikuara.

Në këtë detyrë, të cilën e ushtroi deri në fund të vitit 1944, Ahmet Selaci nuk u kufizua vetëm në funksione administrative, por u shndërrua në një figurë udhëheqëse të rezistencës së armatosur. Ai drejtoi dhe koordinoi luftimet që u zhvilluan në zona të gjera, nga Kollashini dhe Shala e Bajgorës, deri në Pazarin e Ri, Rozhajë, Tutin dhe Bihor, duke dëshmuar një angazhim të pandërprerë në mbrojtje të interesave kombëtare. Veprimtaria e tij në këto hapësira e vendos Ahmet Selacin në radhën e atyre figurave historike që nuk e ndanë kurrë përgjegjësinë politike nga sakrifica personale, por i jetuan të dyja si pjesë të pandashme të së njëjtës betejë për liri dhe dinjitet.

Pas formimit dhe mbajtjes së Kuvendit themelues të Lidhja e Dytë e Prizrenit më 16 shtator 1943, proces që u shënua nga angazhimi i drejtpërdrejtë i Ibrahim Lutfiut, Bedri Gjinajt dhe Asllan Boletinit, lëvizja kombëtare hyri në një fazë të re organizimi dhe konsolidimi në terren. Në këtë vazhdë, në tetor të vitit 1944 u mbajt një Kuvend me rëndësi të veçantë në fshatin Kovaçicë të Shalës, i cili shërbeu si nyje lidhëse ndërmjet vendimeve qendrore dhe veprimit konkret lokal.

Në këtë Kuvend, përveç mbështetjes së qartë ndaj vendimeve të Komitetit Qendror të Lidhjes së Prizrenit, u artikulua një qëndrim i vendosur për intensifikimin e organizimit ushtarak dhe shoqëror. U morën vendime konkrete për formimin e grupeve, çetave dhe njësive vullnetare, si dhe për mobilizimin e popullatës në disa zona të Shalës dhe përtej saj, duke synuar krijimin e një strukture rezistence më të gjerë dhe më funksionale.

Në procesin e formimit të këtyre njësive vullnetare, ndikimi i figurave të caktuara ishte i dukshëm dhe përcaktues. Veçanërisht, Ahmet Selaci, Adem Voca dhe Ukshin Kovaçica u shquan për rolin e tyre organizativ dhe mobilizues, duke kontribuar jo vetëm në aspektin ushtarak, por edhe në forcimin e ndërgjegjes kolektive për nevojën e rezistencës së organizuar. Angazhimi i tyre dëshmon se lëvizja nuk ishte thjesht produkt i vendimeve formale, por rezultat i një ndërveprimi të vazhdueshëm mes udhëheqjes politike dhe bazës shoqërore, e cila, në rrethana të vështira historike, u mobilizua për të mbrojtur interesat dhe aspiratat kombëtare.

Në funksion të përgatitjes sa më të gjithanshme dhe të organizimit sa më të qëndrueshëm të luftës dhe të qëndresës, përveç Kuvendit themelues të Lidhjes së Dytë të Prizrenit dhe Kuvendit të Kovaçicës, u zhvillua edhe një varg kuvendesh të tjera, të cilat patën rëndësi të veçantë në konsolidimin e veprimit politik dhe ushtarak në terren. Ndër këto tubime dallohen Kuvendi i Bares, i mbajtur në shtator të vitit 1944, Kuvendi i Vidishiqit më 25 janar 1945, si dhe Kuvendi i Mrizishtës, i mbajtur më 11 gusht 1946, në hapësirën ndërmjet Kovaçicës dhe Vesekovcit. Këto kuvende nuk përfaqësonin thjesht takime formale, por shërbyen si forume vendimmarrëse ku u diskutuan strategjitë e rezistencës, u harmonizuan qëndrimet politike dhe u forcua koordinimi ndërmjet strukturave lokale dhe udhëheqjes më të gjerë të lëvizjes.

Përmes këtyre tubimeve u synua shndërrimi i qëndresës nga një reagim i fragmentuar në një proces të organizuar dhe të vetëdijshëm, të mbështetur mbi konsultim kolektiv dhe disiplinë organizative. Ato dëshmojnë për përpjekjen e vazhdueshme për ta institucionalizuar rezistencën dhe për t’i dhënë asaj një bazë më të gjerë shoqërore dhe politike, në rrethana historike tejet të ndërlikuara.

Krahas këtyre zhvillimeve organizative, gjatë viteve 1941–1945 ndikim të dukshëm ushtruan edhe një sërë personalitetesh, të cilët, përmes angazhimit të tyre politik, organizativ dhe mobilizues, kontribuuan drejtpërdrejt në mbajtjen gjallë të qëndresës. Ndër ta përmenden Ahmet Selaci dhe Bislim Bajgora, të njohur për rolin e tyre udhëheqës; Mehmet Rexhep-Selaci, Riza Rexhep Selaci, Imer Tahir Selaci dhe Bajram Mehmet Selaci, të cilët u angazhuan në organizimin dhe mbështetjen e strukturave lokale; si dhe Mursel Igrishta dhe Tafil Pajazit, të dalluar për veprimtarinë e tyre në rrethana të vështira represioni.

Po ashtu, një kontribut të rëndësishëm dhanë Asllan Isufi dhe Faik Boletoni, Ukshin Kovaçica dhe Adem Hetem Voca, të cilët u shquan për ndikimin e tyre mobilizues në terren, si dhe Mulla Mustafa dhe Kadri Bistrica, figura që bashkonin autoritetin moral me angazhimin praktik. Në këtë rrjet veprimtarësh përfshihen edhe Rexhep dhe Rifat Dedia, Haradin Vidishiqi, Qerim Ibrahim Shupkovci dhe Shaban Mujani, së bashku me shumë të tjerë, kontributi i të cilëve e dëshmon qartë se qëndresa e asaj periudhe ishte rezultat i një angazhimi të gjerë kolektiv.

Në tërësinë e saj, kjo rrjetë kuvendesh dhe figurash vepruese pasqyron një përpjekje të vazhdueshme për ta ndërtuar rezistencën mbi baza të organizuara dhe ideore, duke i dhënë asaj jo vetëm vazhdimësi, por edhe një dimension të qartë historik, politik dhe moral.

Forcat jugosllave, pasi kishin marr informatën për vendndodhjen e ilegales shqiptare, kishin siguruar rrethimin, u ishin drejtuar luftëtarëve me kërkesën për t’u dorëzuar. Kjo kërkesë nuk kishte të bënte me respektimin e ndonjë procedure ligjore, por ishte pjesë e një loje taktike: të paraqitej sikur u ofrohej mundësi për të shpëtuar jetën, ndërkohë që qëllimi i vërtetë ishte nënshtrimi total dhe shuarja e rezistencës. Ky episod nxjerr në pah kontrastin mes heroizmit të luftëtarëve shqiptarë, të udhëhequr nga Selaci, dhe metodave perfide të pushtetit, që nuk ngurroi të përdorte mashtrimin dhe epërsinë numerike për të thyer vullnetin e atyre që kishin vendosur të mos dorëzoheshin para dhunës dhe padrejtësisë.

Bisedimet që u zhvilluan mes forcave të OZN-ës dhe luftëtarëve të rezistencës shqiptare mbartnin që në fillim prapavinë e tradhtisë. Ato nuk synonin një zgjidhje të drejtë apo një marrëveshje të vërtetë, por ishin pjesë e një strategjie të mirëmenduar për të mashtruar dhe eliminuar udhëheqësit e qëndresës. Kjo u dëshmua qartë kur OZN-a vrau pabesisht Bajram Selacin, një figurë e njohur e rezistencës, duke shkatërruar besimin në çdo mundësi dialogu. Ndërkohë, H.S. i cili ishte i infiltruar si shërbëtor i OZN-ës, u përdor për të përçarë dhe goditur radhët e luftëtarëve shqiptarë.

Pas këtij akti tradhtie, ngjarjet morën trajtën e një përplasjeje të hapur. Lufta që pasoi ishte e pabarabartë, pasi forcat e rezistencës u gjendën përballë një armiku të pajisur më mirë dhe numerikisht më të madh. Megjithatë, trimëria e tyre u bë shembull i një qëndrese të pathyeshme. Ata nuk u dorëzuan përballë forcës së tepruar, por luftuan deri në fund, duke i shkaktuar humbje të ndjeshme armikut. Në këtë betejë, luftëtarët shqiptarë arritën të vrisnin shtatë policë e ushtarë jugosllavë dhe, mbi të gjitha, të eliminonin vetë komandantin e operacionit, Vojo Jankoviqin, i njohur si një antishqiptar i tërbuar dhe simbol i represionit.

Ky episod tregon qartë kontrastin mes dy palëve, nga njëra anë qëndresa shqiptare, e cila pavarësisht inferioritetit ushtarak shfaqi heroizëm dhe vendosmëri, dhe nga ana tjetër pushteti jugosllav, i cili mbështetej mbi pabesi, dhunë dhe tradhti. Fitorja morale e kësaj përplasjeje mbeti në anën e shqiptarëve, sepse edhe pse të rrethuar dhe në kushte të pabarabarta, ata dëshmuan se liria dhe dinjiteti nuk mund të shuheshin me mashtrime apo dhunë të organizuar.

Ngjarjet e 19 shkurtit 1947 përbëjnë një nga faqet më dramatike të historisë së rezistencës shqiptare në Kosovë. Pas një lufte të përgjakshme dhe të pabarabartë, ra heroikisht Ahmet Selaci, Komandanti i Divizionit të Ibrit, i njohur si strateg i aftë dhe luftëtar i palodhur i kauzës së Shqipërisë Etnike. Figura e tij simbolizonte jo vetëm trimërinë individuale, por edhe organizimin e qëndresës shqiptare në një kohë kur dhuna shtetërore jugosllave përpiqej të shuante çdo aspiratë për liri.

Atdhetari Ahmet Selaci u shqua si një veprimtar i palëkundur i rezistencës, i lidhur fort me betimin moral dhe politik për ribërjen e Shqipërisë Etnike, një ideal që e udhëhoqi deri në fund të jetës. Qëndresa e tij nuk ishte retorike, por e mishëruar në veprim, në përballje të drejtpërdrejtë dhe të ashpër me forcat ushtarake jugosllave dhe strukturat represive të OZN-së, në një kohë kur dhuna shtetërore synonte të shuante çdo formë kundërshtimi.

Në këtë përballje të pabarabartë, në atë që historia e kujtesa kombëtare e njeh si fushë nderi, ranë edhe Faik dhe Isuf Boletini, trashëgimtarë të denjë të familjes së njohur të Boletinëve, si dhe Mehmet, Bajram, Hetem dhe Hajrullah Selaci. Rënia e tyre nuk përfaqëson vetëm humbjen e jetëve individuale, por një akt të vetëdijshëm flijimi për idealin e bashkimit kombëtar, për një vizion që e kapërcente interesin personal dhe i përkiste fatit të përbashkët të popullit shqiptar.

Sakrifica e këtyre luftëtarëve u shndërrua në dëshmi të qartë të vendosmërisë së një brezi të tërë, i cili, megjithëse i vetëdijshëm për pabarazinë e thellë të forcave dhe për pasojat e rënda që mund të pasonin, zgjodhi rezistencën në vend të nënshtrimit. Ky ishte një brez që e kuptonte se humbja fizike nuk nënkuptonte domosdoshmërisht humbjen morale apo historike.

Pas vrasjes, pushteti jugosllav ndërmori një akt të qëllimshëm frikësimi dhe poshtërimi, duke i ekspozuar trupat e të vrarëve për disa ditë pranë Urës së Ibrit, në Mitrovicë. Ky veprim synonte jo vetëm të demonstronte forcën e pushtetit, por edhe të thyente shpirtin e rezistencës kolektive. Megjithatë, edhe ky akt dhune simbolike nuk arriti ta fshijë domethënien e sakrificës së tyre. Fakti që edhe sot e kësaj dite nuk dihet vendndodhja e varreve të tyre, i shton kësaj ngjarjeje një dimension të rëndë tragjik, duke e shndërruar mungesën e varrit në një plagë të hapur të kujtesës historike dhe në një thirrje të heshtur për drejtësi dhe kujtim.

Imer Selaci, megjithëse i plagosur rëndë, arriti të çante rrethimin dhe të shpëtonte përkohësisht. Mirëpo, fati i tij mbeti po aq tragjik: në Koshtovë të Vllahisë ra në duart e forcave famëkeqe të OZN-ës, të cilat e dërguan në Prishtinë ku u pushkatua. Ky akt barbar i ekzekutimit të një të plagosuri përfaqësonte fytyrën e vërtetë të një pushteti që nuk njihte asnjë normë njerëzore apo juridike, por vetëm logjikën e terrorit dhe të shuarjes së çdo rezistence.

Kjo ngjarje e dhimbshme nuk shënon vetëm humbjen e një grupi luftëtarësh, por para së gjithash përbën një kapitull të lavdishëm të historisë së qëndresës shqiptare. Ajo dëshmon se ideali i lirisë dhe i bashkimit nuk u shua me rënien e tyre; përkundrazi, gjaku i derdhur u shndërrua në simbol të sakrificës dhe në frymëzim për brezat që do të vinin më pas.

E njëjta fatkeqësi që shoqëroi shumë prej luftëtarëve të lirisë nuk e kurseu as Feriz Gashin. I plagosur, por me forcën e fundit të qëndresës, ai kishte arritur të çante rrethimin dhe të dilte drejt Bajgorës. Megjithatë, liria e tij qe vetëm e përkohshme, aty ra në duart e OZN-ës, e cila e dërgoi në Prishtinë dhe, pa mëshirë e pa gjyq, e pushkatoi. Ky akt dëshmonte sërish praktikën e pushtetit jugosllav për të eliminuar çdo figurë të rezistencës, duke i zhdukur luftëtarët jo vetëm fizikisht, por edhe duke u përpjekur të shuante simbolikën e tyre morale.

Rrethimin e asaj nate arritën ta thyenin edhe Ukshin Kovaçica me djalin e tij, Hashimin, si dhe luftëtari besnik, Smajl Sfarça. Të tre gjetën strehim në një shpellë të Vllahisë, duke besuar se terreni malor dhe fshehtësia e shpellës do t’u garantonin mbijetesë. Por fatkeqësisht, më 20 shkurt 1947, vendstrehimi i tyre u zbulua nga forcat e OZN-ës.

Pas një rrethimi të hekurt, ku morën pjesë një numër i madh forcash policore dhe ushtarake serbo-sllave, të mbështetura edhe nga elementë shqiptarë të konsideruar tradhtarë, nisi një betejë e ashpër dhe e pabarabartë. Ukshin Kovaçica, djali i tij Hashimi dhe Smajl Sfarça, të vetëdijshëm se nuk kishin mundësi shpëtimi, zgjodhën të luftonin deri në fund. Ata ranë në fushën e nderit, duke vulosur me gjakun e tyre betimin për të mos u dorëzuar para një pushtuesi që synonte të shkatërronte idealin e lirisë.

Ky episod është dëshmi e dyfishtë: nga njëra anë, i heroizmit të luftëtarëve që zgjodhën vdekjen me armë në dorë në vend të nënshtrimit, dhe nga ana tjetër, i brutalitetit të pushtetit që mobilizonte forca të mëdha për të mposhtur një grusht burrash të vendosur. Rënia e tyre nuk ishte humbje morale, por përkundrazi, u shndërrua në frymëzim për vazhdimin e rezistencës shqiptare dhe në një kujtesë të përhershme se liria fitohet me sakrifica të mëdha.

Ngjarjet tragjike të 20 shkurtit 1947 kulmuan me kapjen e dy luftëtarëve të tjerë të rezistencës: Riza Rexhep Selacit dhe Xhemësmajl Zhazhës. Të dy u zunë rob dhe, pa iu dhënë mundësia e një gjykimi ligjor, u ekzekutuan në mënyrë barbare nga krimineli i njohur i regjimit, Desimir Jovanoviq. Ky akt përbën shembullin më të qartë të dhunës arbitrare të pushtetit jugosllav, i cili nuk njihte as norma njerëzore, as parime juridike, por vetëm logjikën e shuarjes me gjak të çdo përpjekjeje për liri.

Ekzekutimi i tyre shënoi një pikë kthese të dhimbshme: ishte fundi i qëndresës së armatosur në Shalë të Bajgorës, e cila për vite me radhë kishte sfiduar pushtetin me guxim dhe vendosmëri. Komandanti Ahmet Selaci dhe bashkëluftëtarët e tij, që ranë një nga një në përleshjet e pabarabarta, nuk ishin thjesht viktima të dhunës, por figura të një sakrifice të ndërgjegjshme, të cilët jetën e tyre e vunë në shërbim të idealit të madh kombëtar: bërjes së Shqipërisë Etnike.

Kjo ngjarje shënon mbylljen e një kapitulli të lavdishëm, por jo fundin e frymës së qëndresës. Sepse, ndonëse lufta e armatosur në Shalë të Bajgorës u shua me gjak, amaneti i tyre mbeti i gjallë në kujtesën e popullit. Ata dëshmuan se liria dhe bashkimi kombëtar janë vlera për të cilat ia vlen të sakrifikosh gjithçka, edhe jetën vetë. Në këtë kuptim, përfundimi i qëndresës nuk ishte thjesht një humbje, por një trashëgimi morale që frymëzoi brezat e ardhshëm për të vazhduar betejën e nisur.

Një lloj bunkeri në Melenicë të Mitrovicës, që shërbente për pozicionet e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (foto e marr nga “Drenica sot”, 12 janar 2023