Sabile Basha: Lëvizja ilegale patriotike shqiptare në Kosovë, 1945–1990 (48)

JATAKËT DHE BUNKERËT E LIRISË

GJON SERREQI DHE LËVIZJA ILEGALE PATRIOTIKE SHQIPTARE NË KOSOVË (48)

Nga Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha

Gjon Serreçi përfaqëson një nga figurat më të rëndësishme intelektuale dhe një nga personalitetet më me ndikim të Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare në Kosovë. Roli dhe prania e tij në këtë lëvizje nuk ishin vetëm rezultat i kushteve historike të kohës, por edhe i një formimi të hershëm intelektual e kulturor, që e bëri atë një individ të dalluar ndër bashkëkohësit.

I biri i Gjergj Serreçit, Gjoni lindi në Ferizaj më 11 shkurt 1920, në një familje që i kushtonte rëndësi të veçantë arsimimit dhe traditave të trashëguara. Nëna e tij, Ankica, me prejardhje nga gjinia Kurti e Prizrenit, i përkiste një familjeje me rrënjë të njohura qytetare e kulturore, çka ndihmoi që formimi i tij të merrte një dimension të gjerë shoqëror e kulturor.

Mësimet e para i mori në vendlindjen e tij, Ferizaj, ku shquhej qysh herët për zellin dhe talentin e veçantë në të nxënë. Vërejtja e këtyre aftësive nga ana e babait të tij bëri që Gjergji ta regjistronte në Seminarin Peshkopal në Prizren, një qendër arsimore e njohur e kohës, ku përveç dijeve fetare ofrohej edhe një formim i gjerë humanist. Megjithatë, pas një periudhe në këtë institucion, Gjoni vendosi të vijonte një rrugë tjetër dhe përfundoi gjimnazin më 1939/40, duke shënuar kështu një hap të rëndësishëm në përgatitjen e tij arsimore dhe në formimin e profilit të tij intelektual.

Këto fillime të jetës së tij dëshmojnë përkushtimin ndaj dijes dhe një horizont të gjerë kulturor, që më vonë do të reflektohej fuqishëm në angazhimin e tij në Lëvizjen Nacional Demokratike Shqiptare. Në vitin 1940, Gjon Serreçi vendosi të vazhdojë rrugën e tij akademike në Universitetin e Zagrebit, ku u regjistrua në Fakultetin Filozofik. Ky hap tregonte jo vetëm prirjen e tij drejt formimit intelektual, por edhe aspiratën për t’u bërë pjesë e elitës kulturore e shkencore të kohës. Megjithatë, studimet në Zagreb zgjatën vetëm një vit, sepse rrethanat politike dhe përmbysjet historike e detyruan të kthehej në Kosovë, ku tashmë po përjetohej momenti dramatik i kapitullimit të Jugosllavisë.

Në prill të vitit 1941, ai niset për në Itali, duke zgjedhur qytetin e Pizës si destinacion për të vijuar studimet universitare, përsëri në fushën e filozofisë. Pas gjashtë muajsh, ai vendos të transferohet në Firencë, një qendër me tradita të pasura akademike dhe kulturore, e cila ofronte një horizont më të gjerë studimor dhe intelektual. Megjithatë, zhvillimet e vrullshme të Luftës së Dytë Botërore do ta detyronin edhe një herë të ndërpriste jetën studentore dhe të kthehej në atdhe.

Në vitin 1943, Gjoni kthehet në Kosovë dhe emërohet kryetar i komunës së Babushit, në rrethin e Nerodimes, duke marrë mbi vete përgjegjësi politike dhe administrative në një kohë jashtëzakonisht të turbullt. Por angazhimi i tij nuk do të kalonte pa pasoja. Në vitin 1944, ai arrestohet nga policia gjermane SS dhe fillimisht dërgohet në kampin famëkeq të Prishtinës, të njohur si “K-16”. Aty qëndroi deri në janar të vitit 1945, duke përjetuar kushte të rënda e të ashpra, që i forcuan edhe më tej karakterin dhe bindjet e tij.

Pas lirimit, në qershor të vitit 1945, Gjon Serreçi kthehet në Ferizaj, por shpejt merr përsipër një tjetër rol, kësaj here në fushën e arsimit. Ai fillon punë si profesor në Gjimnazin “Sami Frashëri” të Prishtinës, ku kontribuoi deri më 27 prill 1946. Megjithatë, realiteti politik i kohës, i dominuar nga represioni dhe përndjekja ideologjike, e shtyu atë të braktiste jetën publike zyrtare dhe të kalonte në ilegalitet, duke u rreshtuar përfundimisht në radhët e atyre që i rezistonin shtypjes dhe mohimit të së drejtës kombëtare.

Profesori i ri, Gjon Serreçi, sapo ishte kthyer në Kosovë, u përball menjëherë me realitetin e hidhur të padrejtësive të shumta që iu ishin bërë shqiptarëve dhe vetë Kosovës. Ky përjetim i drejtpërdrejtë i situatës politike dhe shoqërore e bëri atë të mos qëndrojë indiferent, por ta shndërrojë profesionin e mësuesit në një mision më të gjerë shoqëror e kombëtar. Me ndihmën dhe bashkëpunimin e ngushtë të profesorit Sylejman Drini, ai filloi të angazhohej fuqishëm në lëvizjen ilegale shqiptare, duke marrë pjesë aktive në organizimin dhe strukturimin e saj.

Një ndër iniciativat më të rëndësishme të tij ishte formimi i Komitetit të Rinisë Shkollore të LNDSH-së (Lëvizja Nacional Demokratike Shqiptare). Ky komitet u konceptua si një hapësirë mobilizimi dhe ndërgjegjësimi për nxënësit dhe profesorët e gjimnazit, të cilët shihnin në këtë lëvizje një mënyrë për të artikuluar dhe për të mbrojtur aspiratat kombëtare. Nën drejtimin e Gjonit, komiteti nuk mbeti një strukturë formale, por u bë një qendër e gjallë veprimi, ku rinia shkollore filloi të luante një rol të rëndësishëm në përhapjen e ideve të rezistencës dhe të lirisë.

Kontribut të çmuar në këtë organizatë dhanë shumë figura të tjera të rinisë dhe të inteligjencës së kohës, si: Hamdi Berisha, Lazër Josipi, Hamdi Mustafa, Shefki Çitaku dhe të tjerë, të cilët, krahas Gjonit, u bënë shtylla të rëndësishme të kësaj veprimtarie ilegale. Me pjesëmarrjen e tyre, organizata fitoi jo vetëm numër, por edhe peshë intelektuale dhe shoqërore.

Sa kohë Gjoni ishte profesor në gjimnaz, Komiteti i Rinisë Shkollore zhvilloi një aktivitet të dendur e të vazhdueshëm, i cili përfshinte jo vetëm veprimtari patriotike, por edhe një propagandë të organizuar për t’i dhënë zë aspiratave kombëtare të shqiptarëve. Ky aktivitet e ktheu gjimnazin në një vatër të rezistencës intelektuale dhe politike, ku brezi i ri edukohej jo vetëm me dije, por edhe me ndjenjën e përgjegjësisë historike për të ardhmen e vendit.

Gjatë periudhës së veprimtarisë së tij atdhetare, Gjon Serreçi mbante lidhje të drejtpërdrejta me Komitetin Qendror të NDSH-së në Shkup, duke komunikuar dhe bashkërenduar aktivitetin me disa nga figurat më të rëndësishme të saj, si Azem Morana dhe Hasan Bilalli. Përmes këtyre kontakteve të vazhdueshme, ai merrte udhëzime dhe direktiva të cilat i përcillte me përkushtim në terren, duke u bërë një hallkë e domosdoshme e mekanizmit të lëvizjes ilegale.

Sipas udhëzimeve të ardhura nga Shkupi, më 27 prill 1946 Gjon Serreçi mori vendimin e madh dhe të pakthyeshëm: të braktiste detyrën e profesorit në Gjimnazin e Prishtinës dhe të kalonte në ilegalitet. Ky hap nuk ishte vetëm një zgjedhje personale, por një akt i qartë i përkushtimit politik dhe kombëtar, ku dija dhe profesioni i mësuesit shndërroheshin në mision dhe në sakrificë për lirinë. Duke lënë pas jetën civile, ai iu bashkua grupit të udhëhequr nga Ajet Gërguri, një ndër figurat kyçe të rezistencës së armatosur shqiptare të kohës.

Gjatë veprimtarisë në male, Gjoni mori përsipër detyra të rëndësishme organizative e politike. Ai u emërua sekretar politik i organizatës nr. 2 të NDSH-së, një strukturë që kishte rol vendimtar në mbajtjen gjallë të rezistencës ilegale. Kryetar i kësaj organizate ishte Ajet Gërguri, ndërsa Serreçi, në pozitën e sekretarit, luante rolin e ideologut dhe të koordinuesit politik. Kjo pozitë e vendoste atë në qendër të zhvillimeve, duke i dhënë mundësi të ndikonte drejtpërdrejt në strategjinë, orientimin dhe frymën ideologjike të rezistencës.

Ky moment shënoi një kthesë të madhe në jetën e tij: nga një profesor i ri që formonte brezin e ardhshëm në bankat e shkollës, ai u shndërrua në një figurë të ilegalitetit, që formonte dhe frymëzonte brezin e rezistencës përmes shembullit personal dhe përkushtimit të palëkundur.

Gjatë kohës sa vepronte në ilegalitet e male, Gjon Serreçi njihej me pseudonimin “Kthetra”, një emër që do të bëhej sinonim i përkushtimit të tij ndaj çështjes kombëtare dhe i vendosmërisë për të qëndruar i pathyeshëm në kushte të vështira. Me këtë identitet të ri, ai u angazhua fuqishëm në masivizimin e lëvizjes dhe në krijimin e komiteteve të reja në terren, duke e shndërruar organizimin lokal në një rrjet më të gjerë rezistence.

Një ndër prioritetet e veprimtarisë së tij ishte përhapja e propagandës kundër rendit shtetëror të kohës, e cila synonte jo vetëm të denonconte padrejtësitë e regjimit, por edhe të krijonte një ndërgjegjësim të gjerë politik ndër shqiptarë. Përmes fjalës, shkrimeve dhe aktiviteteve të organizuara, Gjoni kërkonte të zgjonte vetëdijen kombëtare dhe të nxiste qëndresën aktive, duke e kthyer propagandën në një armë po aq të fuqishme sa edhe mjetet tradicionale të rezistencës.

Kulmi i këtij angazhimi erdhi më 25 korrik 1946, kur në Blinaj (Lipovicë) u mbajt Kongresi i V-të i NDSH-së. Ky kongres kishte rëndësi të veçantë strategjike, sepse në të u diskutuan dhe u përcaktuan drejtimet kryesore të veprimtarisë së mëtejshme të organizatës në kushtet e pasluftës dhe të represionit të egër shtetëror. Profesor Gjoni ishte bartësi kryesor i tërë organizimit të këtij kongresi, duke dëshmuar jo vetëm aftësi të jashtëzakonshme organizative, por edhe autoritet moral e politik. Ai ishte figura që e mbajti të lidhur strukturën ilegale, duke e orientuar drejt një vizioni të qartë të qëndresës.

Kështu, periudha e veprimtarisë së tij në male nuk përfaqësonte thjesht një kalim nga arsimi në ilegalitet, por një transformim të plotë të rolit të tij publik: nga mësues e profesor që edukonte brezin e ri në bankat e shkollës, ai u shndërrua në ideolog dhe organizator të një lëvizjeje të tërë që kërkonte të afirmonte të drejtën historike të shqiptarëve për liri e vetëvendosje.

Së bashku me Ajet Gërgurin dhe Hilmi Zariqin, Gjon Serreçi mori përsipër detyrën e rëndësishme të përgatitjes dhe përpilimit të programit politik të organizatës, si dhe të udhëheqjes së punës së Kongresit të V-të të NDSH-së. Ky rol nuk ishte vetëm teknik apo organizativ, por tregonte pozitën qendrore që ai kishte fituar tashmë në lëvizjen ilegale, si një figurë që bashkonte aftësinë intelektuale me përkushtimin politik. Referati kryesor i kongresit, i cili përcaktonte drejtimet themelore të veprimtarisë së mëtejshme, u mbajt pikërisht nga Gjon Serreçi, duke e vendosur atë në qendër të debatit dhe orientimit strategjik të organizatës.

Pas përfundimit të kongresit, Gjoni nuk u kufizua në rol formal apo thjesht simbolik. Ai menjëherë u zhvendos në terrene të ndryshme – në Nerodime, në Kamenicë dhe në Preshevë – duke u bërë pjesë aktive e organizimit dhe e zgjerimit të veprimtarisë ilegale. Qëndrimi i tij në këto hapësira nuk ishte asnjëherë pasiv; përkundrazi, ai u angazhua me energji dhe vendosmëri në krijimin dhe forcimin e komiteteve të reja të organizatës.

Në këtë mënyrë, prania e Gjon Serreçit në terren nuk përfaqësonte vetëm udhëheqje nga larg, por një model veprimi të drejtpërdrejtë, ku ideali i lirisë bashkohej me punën konkrete dhe organizimin praktik. Kudo që shkonte, ai e linte gjurmën e vet përmes formimit të strukturave të reja, duke krijuar kështu një rrjet të gjerë që i jepte jetë dhe qëndrueshmëri NDSH-së. Kjo veprimtari e tij dëshmonte se për të, fjala dhe veprimi ishin të pandashme, njëra ushqente tjetrën dhe të dyja bashkë shërbenin si bazë e rezistencës së organizuar.

Nuk mund të thuhet se Gjon Serreçi kishte mbetur i vetëm në malet e Desivojcës për shkak të braktisjes apo mungesës së mbështetjes, por fakti është se ai u gjend në atë pozitë sepse të gjithë bashkëluftëtarët e tij ishin arrestuar. Ky zhvillim ishte i pritshëm në rrethanat e asaj kohe, pasi aparati represiv jugosllav vepronte me efikasitet dhe shtrirje të plotë. Vetë Sinan Hasani, në librin e tij “Kosova, të vërtetat dhe mashtrimet”, dëshmon se në pjesën e dytë të vitit 1945 nuk kishte organizatë apo grup shqiptar që nuk ishte i njohur nga OZNA, dhe se pothuajse në çdo celulë të tyre ishin infiltruar bashkëpunëtorë të këtij shërbimi sekret. Kjo tregon se lëvizja ilegale shqiptare përballej me një përndjekje të organizuar dhe me një survejim të gjithanshëm, që e bënte jashtëzakonisht të vështirë ruajtjen e fshehtësisë dhe veprimin në terren.

Në këtë kontekst, Gjon Serreçi dhe Osman Abazi ishin objekt i një ndjekjeje të pandërprerë. Ata përcilleshin këmba-këmbës nga Prizreni e më tej, duke qenë nën vëzhgim të vazhdueshëm. Në fakt, fati i tyre tashmë ishte i vulosur, arrestimi i tyre ishte vetëm çështje kohe, një pritje për momentin e volitshëm që aparati i sigurisë do të gjente për të goditur. Kjo situatë dëshmon jo vetëm për vendosmërinë e tyre për të qëndruar në ilegalitet pavarësisht rrezikut, por edhe për brutalitetin dhe shtrirjen e fuqishme të aparatit represiv, i cili synonte të asgjësonte çdo formë të organizuar të rezistencës shqiptare.

Kështu, qëndrimi i Gjon Serreçit në malet e Desivojcës nuk ishte shenjë e një vetmie të zgjedhur, por një pasojë e pashmangshme e rrethanave represive, ku lëvizja ilegale po shpërbëhej nga brenda për shkak të infiltrimit dhe përndjekjes së egër të OZNA-s. Megjithatë, prania e tij deri në fund në këto male është dëshmi e qëndresës dhe e vendosmërisë për të mos u dorëzuar, pavarësisht se rrethi po ngushtohej gjithnjë e më tepër.

Gjatë rrugëtimit të tij në ilegalitet, Gjon Serreçi shpeshherë u gjend në situata tepër të rrezikshme, ku zbulimi dhe kapja e tij ishin vetëm çështje sekondash. Në bunkerin e Shipashnicës, ai shpëtoi falë besnikërisë së popullatës vendase, e cila e mbrojti me vendosmëri, duke u bërë mburojë e gjallë e lirisë së tij. Ndër ta spikaste edhe polici Isa Dujaka, i cili, megjithëse i angazhuar në shërbimet shtetërore, mbeti i përkushtuar ndaj kauzës kombëtare dhe i qëndroi besnik deri në fund. Po ashtu, në malet e Desivojcës, fshatarët e thjeshtë i hapën dyert dhe e ruajtën, duke dëshmuar se idealet e tij nuk ishin të vetmuara, por të mbështetura nga solidariteti i njerëzve të zakonshëm.

Megjithatë, përkundër këtyre ndihmave dhe përpjekjeve për ta mbrojtur, rrethi i ngushtë që kishte ngritur UDB-ja përmes një rrjeti të gjerë bashkëpunëtorësh dhe infiltruesish po mbyllej gjithnjë e më shumë. Arrestimi i tij ishte, në këtë kuptim, një pasojë e pashmangshme e kushteve represive dhe e metodave të sofistikuara të aparatit të sigurisë jugosllave, i cili nuk kursente mjete për të shuar çdo formë të rezistencës ilegale.

Por është e rëndësishme të theksohet se rrethanat dhe kushtet në të cilat veproi Gjon Serreçi në vitin 1947 ishin tejet të vështira dhe plot sfida. Klima politike e asaj kohe ishte e mbushur me represion, frikë dhe përndjekje të vazhdueshme. Në këtë realitet të zymtë, veprimtaria ilegale kërkonte një guxim të jashtëzakonshëm dhe një vendosmëri të palëkundur. Prandaj, assesi nuk mund të thuhet se Gjon Serreçi u braktis nga bashkëluftëtarët e tij. Përkundrazi, historia dëshmon se ai gëzonte mbështetjen e bashkëpunëtorëve dhe të popullatës së gjerë, por forca e shtetit dhe infiltrimi sistematik i strukturave ilegale e bënë të pamundur shmangien e arrestimit.

Kështu, kapja e tij nuk duhet parë si rezultat i braktisjes, por si pasojë e një realiteti politik të pamëshirshëm, ku çdo hap i lëvizjes ilegale përballej me ndjekje të vazhdueshme dhe me një makineri shtetërore të pajisur me rrjetin e vet të spiunazhit dhe represionit.

Më 24 shkurt 1947, rreth orës 21:00 të mbrëmjes, Gjon Serreçi ra në prangat e aparatit represiv jugosllav. Arrestimi i tij nuk ishte një akt i rastësishëm, por rezultat i një ndjekjeje të gjatë dhe të organizuar me kujdes nga shërbimet sekrete të kohës. Operacioni u drejtua nga dy oficerë të OZN-së, Aleksa Vuçiniq dhe Dragutin Papoviq, të cilët, të shoqëruar nga katër policë serbë, arritën të ndërhyjnë në momentin kritik, duke e neutralizuar përpara se ai të aktivizonte bombat e dorës që mbante me vete si mjetin e fundit të rezistencës.

Ky episod flet qartë për tensionin dhe dramatizmin e situatës: Gjoni nuk u kap i dorëzuar, por në rrethana ku ishte i gatshëm të sakrifikonte jetën e tij, për të mos rënë gjallë në duart e armikut. Vendosmëria e tij për t’i përdorur bombat si akt të fundit të qëndresës shfaq jo vetëm guximin personal, por edhe besnikërinë ndaj idealit të lirisë, duke treguar se për të, dorëzimi nuk ishte zgjedhje.

Arrestimi i tij simbolizon jo vetëm përfundimin e një etape të veprimtarisë ilegale të NDSH-së, por edhe fuqinë e aparatit represiv jugosllav, i cili në atë periudhë kishte intensifikuar përndjekjet dhe kishte arritur të depërtonte thellë në strukturat e organizatës shqiptare. Megjithatë, momenti i kapjes së tij mbetet një dëshmi e gjallë e qëndresës deri në fund: një përballje ku, edhe në çastet më të vështira, Gjon Serreçi nuk pranoi të dorëzohej pa nder, duke e mbajtur idealin e tij të gjallë deri në sekondat e fundit të lirisë.

Sipas të dhënave të shumta arkivore, ngjarja e arrestimit të Gjon Serreçit daton në natën ndërmjet 24 dhe 25 shkurtit të vitit 1947, rreth orës 21:00, në afërsi të fshatit Desivojcë. Ky moment, i dokumentuar në burime të ndryshme, përfaqëson një nga episodet më dramatike të përballjes ndërmjet rezistencës ilegale shqiptare dhe aparatit represiv jugosllav të pasluftës.

Operacioni i arrestimit u krye nga dy oficerë të OZN-së, Aleksa Vuçiniq dhe Dragutin Papoviq, të cilët, të shoqëruar nga katër policë serbë, kishin ndjekur dhe survejuar lëvizjet e Gjonit me një kujdes të posaçëm.

Në këtë dritë, kapja e Gjon Serreçit nuk duhet parë vetëm si fundi i një periudhe të veprimtarisë së tij, por edhe si simbol i dramës historike të një brezi të tërë që, përballë represionit të pamëshirshëm, zgjodhi të mos braktisë idealet e lirisë, edhe kur humbja dukej e pashmangshme.

Procesi gjyqësor kundër Gjon Serreçit dhe bashkëluftëtarëve të tij përbën një nga episodet më të rënda të historisë së represionit jugosllav ndaj rezistencës shqiptare. Ky proces u zhvillua më 22–27 prill 1947, në Gjykatën e Qarkut në Prishtinë, nën numrin e lëndës 66/47. Para trupit gjykues dolën katër figura të shquara të lëvizjes ilegale: Gjon Serreçi, Ukë Sadiku, Ajet Gërguri dhe Osman Bunjaku. Vendimi ishte i paracaktuar dhe i pamëshirshëm: të katër u dënuan me vdekje, me pushkatim.

Përpjekjet e tyre për t’i shpëtuar këtij epilogu fatal nuk sollën asnjë rezultat. Ankimi i paraqitur në Gjykatën Supreme të Serbisë u refuzua me vendimin nr. KZH 989, më 3 korrik 1947, duke treguar se sistemi gjyqësor i kohës ishte thjesht një instrument i pushtetit politik dhe jo një garanci për drejtësi. Po ashtu, edhe Presidiumi i Kuvendit të Serbisë, i cili teorikisht kishte të drejtën e faljes, konfirmoi dënimin me vendimin nr. 3202, të datës 13 gusht 1947.

Ky zinxhir vendimesh gjyqësore dhe politike tregon qartë se procesi nuk ishte gjykim në kuptimin e mirëfilltë juridik, por një akt politik i diktuar nga interesat e regjimit për të shuar çdo formë të organizuar të rezistencës shqiptare. Në vend që të ofronte drejtësi, gjyqi u shndërrua në një instrument represioni, ku fati i të akuzuarve ishte përcaktuar që në fillim.

Kështu, dënimi me vdekje i Gjon Serreçit dhe shokëve të tij nuk duhet parë vetëm si fundi tragjik i katër jetëve, por si një simbol i qartë i përplasjes mes idealit të lirisë dhe dhunës së pushtetit. Ata u pushkatuan, por procesi i tyre mbeti dëshmi e gjallë e padrejtësisë historike dhe e sakrificës që shqiptarët ishin të gatshëm të bënin për lirinë e tyre.

Gjon Serreçi, pas një procesi gjyqësor të manipuluar dhe të ngarkuar politikisht, shpallet fajtor dhe dënohet me vdekje, me pushkatim. Vendimi nuk ishte rezultat i një drejtësie të mirëfilltë, por i një gjykimi të dirigjuar, që kishte për qëllim jo vetëm ndëshkimin e individëve, por edhe frikësimin e gjithë popullit shqiptar dhe shuarjen e çdo shprese për rezistencë të mëtejshme.

Ekzekutimi u krye nga organet e RSFJ-së më 31 gusht të vitit 1947, në orët e para të mëngjesit, saktësisht në ora tre pas mesnate. Vendin e pushkatimit e kishin zgjedhur me kujdes: Strelishte, pranë “Vorrezave të hebrenjve” në lagjen Tauk-Bahqe të Prishtinës – një hapësirë e ngarkuar me simbolikë të dhimbjes dhe vuajtjes njerëzore. Pikërisht aty, regjimi vendosi t’i shuante fizikisht, por jo moralisht, disa prej figurave më të shquara të rezistencës shqiptare.

Në atë natë të errët, bashkë me Gjonin, u pushkatuan edhe Osman Bunjaku, Ukë Sadiku dhe Ajet Gërguri. Katër burra që kishin ndarë jo vetëm idealin e lirisë, por edhe fatin e përbashkët të një gjykimi të padrejtë dhe të një fundi heroik. Pas ekzekutimit, trupat e tyre nuk u trajtuan me nderime, por u hodhën në një varr të përbashkët, sikur regjimi të synonte t’i zhdukte edhe si individë, duke ua mohuar të drejtën elementare për një prehje të denjë.

Megjithatë, ky akt nuk e arriti qëllimin e tij për të fshirë kujtesën. Përkundrazi, pushkatimi i Gjon Serreçit dhe shokëve të tij e shndërroi sakrificën e tyre në simbol të pavdekshëm të qëndresës. Varri i përbashkët, i menduar si shenjë e mohimit dhe e harrimit, u kthye në dëshmi të përbashkësisë së tyre në ideal, në luftë dhe në martirizim. Në këtë mënyrë, më 31 gusht 1947, regjimi mund të ketë vrarë trupat, por jo shpirtin e rezistencës shqiptare, e cila vazhdoi të jetojë përmes kujtesës kolektive dhe historisë.

Pas përfundimit të procesit gjyqësor dhe shpalljes së dënimit me vdekje nga Gjykata e Qarkut në Prishtinë, vendimi për ekzekutim nuk mbeti vetëm në kuadër të aktgjykimit formal, por u vërtetua dhe u konfirmua nga instancat më të larta të aparatit represiv të kohës. Ky fakt dëshmon se dënimi i Gjon Serreçit dhe shokëve të tij nuk ishte një rastësi juridike, por një vendim i menduar politikisht, i mbështetur dhe i garantuar nga struktura të shumta të pushtetit.

Vendimi për pushkatim u vulos nga drejtues të Seksionit të Punëve të Brendshme, mes të cilëve figuronin emra të njohur të aparatit shtetëror: Hashim Mustafa, Gligorie Sharanoviq, Sadri Doçi dhe Vaso Jovanoviq. Po ashtu, udhëheqës i Seksionit ishte Mazllum Nimani, në atë kohë kapiten, i cili kishte rol qendror në mbikëqyrjen e çështjes. Nuk mund të lihet pa përmendur edhe Prokurorin Publik për Kosovë e Metohi, Ali Shukriu, i cili, në përputhje me sistemin gjyqësor të kohës, legjitimoi procesin dhe i dha karakterin formal juridik një vendimi që në thelb ishte politik.

Ky rrjet emrash dhe funksionesh tregon qartë se dënimi me pushkatim i Gjon Serreçit nuk ishte akt i një gjykate të izoluar, por pjesë e një mekanizmi të gjerë represiv, ku gjykata, policia dhe organet politike bashkëvepronin për të shuar çdo zë opozitar. Kjo e bën të qartë se procesi nuk synonte drejtësinë, por eliminimin e figurave të rezistencës, për të dërguar një mesazh frikësues ndaj popullsisë shqiptare dhe për të konsoliduar pushtetin e ri në Kosovë.

Gjon Serreçi mbetet një ndër figurat më të spikatura të rezistencës shqiptare, një atdhetar i përkushtuar dhe një idealist i papërmirësueshëm, i cili e pa jetën e tij jo si pronë personale, por si një mjet për të shërbyer kauzës kombëtare. Ai udhëhiqej nga një moto e fuqishme që përbënte thelbin e identitetit të tij politik e shpirtëror: “Të gjitha dhe gjithçka vetëm për Nanën Shqipni.” Ky parim nuk ishte vetëm një slogan i përsëritur, por një busull morale dhe praktike që e drejtoi në çdo hap të jetës së tij.

E vërteta është se, ndonëse jeta e Gjonit ishte e shkurtër në vite, ajo ishte e jashtëzakonshme në intensitet. Çdo segment i saj ishte i mbushur me përkushtim, sakrificë dhe vendosmëri, duke dëshmuar se vlera e një jete nuk matet me gjatësinë kohore, por me thellësinë e përkushtimit dhe pasionit me të cilin ajo jetohet. Serreçi ia fali çdo gjë atdheut të tij: dituritë, talentin, energjinë rinore dhe, në fund, edhe jetën.

Në këtë kuptim, figura e tij shndërrohet në një simbol të gjallë të sakrificës për kombin. Ai nuk kërkoi përfitime personale, as siguri, as komoditet, përkundrazi, me një vetëdije të plotë, zgjodhi rrugën e vështirë të rezistencës, duke i dhënë kuptim jetës së tij përmes një ideali që e tejkalonte ekzistencën individuale. Për Serreçin, atdheu nuk ishte një nocion abstrakt, por një realitet i gjallë që kërkonte përkushtim dhe mbrojtje të vazhdueshme.

Prandaj, ndonëse ai jetoi pak, trashëgimia që la pas është e pamatshme. Ai dëshmoi se jeta, kur vihet plotësisht në shërbim të një ideali të madh, nuk shuhet me vdekjen, por bëhet frymëzim i përhershëm për brezat që vijnë.

Vijon