Lekë Mrijaj: I amshuari Shkëlqesia e Tij Imzot Mark Sopi – Bariu epik i Kosovës

I amshuari Shkëlqesia e Tij Imzot Mark Sopi – Bariu epik i Kosovës

(Në 20-vjetorin e kalimit në amshim të Imzot Mark Sopit, ipeshkëv i Dioqezës së Kosovës)

Shkruan: Lekë Mrijaj

Njëzet vjet pas kalimit në amshim, figura e Imzot Mark Sopit vazhdon të qëndrojë si një prani e heshtur, por e palëkundur, mbi të cilën mbështetet kujtesa shpirtërore, kulturore dhe kombëtare e Kosovës. Ai nuk ishte vetëm ipeshkëv i një Dioqeze të vogël në numër, por Bari i një populli të sprovuar thellë nga historia. Në atë kohë kur fjala e drejtë kërkonte guxim të jashtëzakonshëm dhe besimi duhej jetuar si flijim e jo si privilegj, Imzot Marku u shndërrua në zë të ndërgjegjes dhe në masë të përgjegjësisë morale.

I lindur, i rritur dhe i formuar në një realitet historik ku kryqi dhe kombi, feja dhe mbijetesa ecnin shpesh në të njëjtin ritëm, përgjatë shtigjeve të ngushta e të rënda të kohës, ai e kuptoi herët se meshtaria nuk është strehë nga historia, por hyrje e vetëdijshme në plagët e saj. Fjala e tij nuk ishte kurrë e zbrazët, sepse buronte nga përvoja e jetuar, nga lutja e përditshme dhe nga ndjenja e thellë e përgjegjësisë për njeriun konkret – për familjen e frikësuar, për të riun pa horizont dhe për të moshuarin që mbante mbi supe kujtesën e dhimbjeve të përsëritura.

Në vitet më të errëta të Kosovës, kur vendi administrohej dhunshëm nga komunizmi jugosllav dhe më pas përjetonte diskriminimin, dhunën dhe me vonë, luftën shkatërruese të forcave ushtarake dhe paramilitare të okupimit serb, edhe atëherë kur dukej se vetë qielli kishte heshtur, Imzot Marku nuk u shndërrua në profet të urrejtjes. Përkundrazi, ai u bë rojtar i shpresës. Besonte se paqja nuk ndërtohet mbi harresë, por mbi të vërtetën; se drejtësia nuk lind nga dhuna, por nga dinjiteti; dhe se feja e humb kuptimin e saj sapo shndërrohet në ideologji. Në këtë qëndrim të qetë, por të palëkundur, ai mbetet figurë epike e shpirtit shqiptar: i përmbajtur në pamje, por i pathyeshëm në parime.

Meshtaria e tij ishte një kryq i përditshëm, i mbartur pa zhurmë dhe pa ankesa. Ai nuk kërkoi kurrë protagonizëm, por kur historia ia vendosi barrën mbi supe, nuk u tërhoq asnjëherë. Me një ekuilibër të rrallë shpirtëror, ai dinte të fliste pa ndezur zjarr, të heshtte pa e tradhtuar të vërtetën dhe të lutej pa u shkëputur nga realiteti. Në këtë fisnikëri qëndrimi, u bë urë e gjallë ndërmjet dhimbjes së popullit dhe shpresës së së nesërmes.

Në udhëkryqin e madh historik të Kosovës, Imzot Marku nuk e pa vendin e tij vetëm si hapësirë gjeografike, por si mision shpirtëror. Ai e kuptoi Kosovën Dardane si tokë dëshmie, ku feja duhej të shndërrohej në shërbim dhe identiteti në përgjegjësi morale. Në këtë rrugë gjeti përkrahje të veçantë te Shën Gjon Pali II, i cili u bë zë i fuqishëm i ndërgjegjes ndërkombëtare për Kosovën dhe shqiptarët. Kjo lidhje nuk ishte thjesht institucionale, por thellësisht atësore: përkujdesje shpirtërore për një popull të vuajtur dhe një vështrim universal mbi një dramë lokale.

Një nga veprat më të qëndrueshme të Imzot Mark Sopit ishte konsolidimi i Kishës Katolike në Kosovë si realitet i pavarur baritor dhe administrativ. Ky akt nuk ishte thjesht strukturor, por shprehje e pjekurisë shpirtërore dhe identitare të komunitetit katolik. Në këtë frymë ai hodhi edhe gurthemelin e Katedrales “Shën Nënë Tereza”, si shtëpi e hapur, ku feja universale nuk përjashton, por bashkon; ku kombi nuk absolutizohet, por fisnikërohet; dhe ku shpresa nuk predikohet vetëm me fjalë, por jetohet në përditshmëri.

Figura e tij lidhet natyrshëm me Shën Nënë Terezën, bijën më të ndritur të shpirtit shqiptar. Ashtu si ajo, Imzot Marku e jetoi besimin si dashuri konkrete, si shërbim të heshtur dhe si përkulje të vetëdijshme ndaj plagës së tjetrit. Për të, shenjtëria nuk ishte retorikë, por përditshmëri e mbushur me përgjegjësi dhe dhembshuri.

Ai ishte edhe njeri i dialogut ndërfetar, sepse e dinte se Kosova nuk mund të mbijetojë pa frymën e bashkëjetesës. Në një truall ku besimet janë pjesë e historisë dhe identitetit, ai nuk pa arsye për ndarje, por mundësi për dëshmi të përbashkët se Zoti nuk është pronë e askujt dhe se njeriu është gjithmonë më i madh se çdo përkatësi.

Sot, njëzet vjet pas kalimit në amshim, Imzot Mark Sopi nuk i përket vetëm së kaluarës. Ai mbetet pjesë e eposit shpirtëror të Kosovës – epos i qëndresës pa urrejtje, i besimit pa fanatizëm dhe i dashurisë pa kushte. Trashëgimia e tij nuk ngrihet në monumente guri, por jeton si ndërgjegje e gjallë që na thërret të ruajmë shpirtin e këtij vendi dhe të mos e humbim njeriun përballë sfidave të kohës.

Imzot Mark Sopi, i cili kaloi në amshim më 11 janar 2006, jeton në lutjen e Kishës së Dioqezës së Kosovës dhe të famullive të saj, në kujtesën kulturore dhe në ndërgjegjen kombëtare të popullit shqiptar – si Bari epik që nuk e braktisi kurrë grigjën e tij, edhe atëherë kur nata dukej më e errët se vetë terri.

Lavdi veprës së tij të pavdekshme.

Pushoftë në paqe!

Klinë, më 11 janar 2026