Hysen Ibrahimi: Çerkin Ibishi – 'Kronikë ngjarjesh'

Recension kritik mbi veprën “Kronikë ngjarjesh (vitet ’80–’99) – dëshmi kohe” (2025) të Çerkin Ibishit

Nga Hysen Ibrahimi

Librin ”Kronikë ngjarjesh” (vitet ’80–’99) – dëshmi kohe (2025), të autorit Çerkin Ibishit, e rëndis si një vepër të rëndësishme në traditën e prozës dokumentare shqiptare, ku dëshmia personale dhe kronika historike ndërthuren për të ndërtuar një narrativë të rezistencës kombëtare. Libri nuk është vetëm një regjistrim faktografik i ngjarjeve, por një tekst që përçon përvojën e një subjekti të përfshirë drejtpërdrejt në realitetin e represionit dhe përpjekjeve për liri.

Struktura narrative e veprës, e cila nis nga periudha e rrezikimit të autonomisë së Kosovës pas vitit 1980 dhe shtrihet deri në luftën e fundit të viteve 1998–1999, krijon një vijë të qartë zhvillimore të konfliktit politik dhe shoqëror. Autori, si dëshmitar okular dhe gazetar aktiv i asaj kohe, e ndërton rrëfimin mbi parimin e kontinuitetit historik: demonstratat e vitit 1968, lëvizjet e 1981-shit dhe rezistenca e organizuar e viteve nëntëdhjetë shfaqen si etapa të një projekti të pandërprerë për republikë dhe liri.

Kjo e afron tekstin me atë që në teorinë letrare quhet letërsi e dëshmisë, ku subjekti rrëfimtar nuk synon vetëm të tregojë, por edhe të dëshmojë për një të vërtetë të përjetuar. Kjo është veçanërisht e dukshme në përshkrimin e përndjekjes së gazetarëve, maltretimit, burgosjes dhe vrasjes së intelektualëve, të cilat e shndërrojnë librin në një arkiv moral të kohës.

Me këtë recensë timen, me të drejtë e vë në pah edhe dimensionin memorial të librit, ngjarjet e përfshira nuk janë thjesht të kaluara

Figura e gazetarit në këtë vepër merr përmasën e një subjekti rezistues. Çerkin Ibishi nuk paraqitet vetëm si vëzhgues, por me trimërinë e tij ai paraqitet si aktor i një lufte simbolike kundër heshtjes dhe manipulimit të së vërtetës. Kjo e zhvendos librin nga një kronikë neutrale në një tekst të angazhuar, ku shkrimi bëhet formë e qëndresës politike dhe kulturore.

Me këtë recensë timen, me të drejtë e vë në pah edhe dimensionin memorial të librit, ngjarjet e përfshira nuk janë thjesht të kaluara, por funksionojnë si kujtesë kolektive që synojnë të ruajnë vazhdimësinë e identitetit politik të shqiptarëve të Kosovës. Demonstratat, burgosjet dhe rezistenca për autonomi e republikë nuk trajtohen si episode të izoluara, por si pjesë e një narrative të gjatë të vetëvendosjes.

Librin ”Kronikë ngjarjesh (vitet ’80–’99)” të autorit Çerkin Ibishi, përveç tjerave, përfaqëson një tekst ku historia, kujtesa dhe angazhimi intelektual bashkohen.

Dua të ndalem me shkas te fragmenti i paraqitur me titull ”E nisën minatorët, e vazhdoi populli” përfaqëson një formë të prozës dokumentare me ngarkesë të theksuar ideologjike dhe emocionale të autorit Çerkin Ibishi, në të cilën përshkrimi ai shkruan me guximin e tij për realitetin historik të Kosovës nën regjimin serb që ndërthuret me një narrativë rezistence kolektive. Autori Ibishi, po ashtu me të drejtë e ndërton diskursin mbi një logjikë shkak–pasojë, represioni institucional që prodhon ndërgjegjësim, ndërgjegjësimi prodhon rezistencë, dhe rezistenca shndërrohet në veprim politik.

Në aspektin stilistik, teksti karakterizohet nga një gjuhë e drejtpërdrejtë, e ngarkuar me terma moralë dhe etikë politike si “zullum”, “represion”, “ngulfatje”, “diskriminim” dhe “tradhti”. Këta terma nuk shërbejnë vetëm si përshkrues të realitetit, por funksionojnë si instrumente vlerësuese, duke e pozicionuar autorin Çerkin Ibishin, qartë në anën e popullit të shtypur dhe kundër pushtetit serb. Kështu, teksti nuk pretendon neutralitet historiografik, por ndjek një traditë të shkrimit angazhuar, tipike për letërsinë e rezistencës.

Një veçori e rëndësishme e këtij fragmenti është përdorimi i figurës së minatorëve si subjekt kolektiv simbolik. Minatorët e Trepçës shfaqen jo vetëm si aktorë socialë, por si bartës të ndërgjegjes kombëtare. Ata mishërojnë rezistencën morale dhe politike, duke u paraqitur si kundërpesha e pushtetit institucional. Në këtë mënyrë, teksti e zhvendos konfliktin nga një përballje thjesht politike në një përplasje etike midis së drejtës dhe padrejtësisë.

Autori Ibishi ua shkruan nëpër gazeta dhe ua lexon hapur tradhtinë e pushtuesit serb, kur premtimet boshe të tyre, me gënjeshtra kur ata premtojnë dhe qirren se (“nuk do të shkelen parimet e Kushtetutës”) këtu autori me shumë të drejtë ju kundërvihet në mënyrë ironike me realitetin e masave represive mbi minatorët dhe popullatën e pafajshme shqiptare. Ky kontrast i shkruar nga autori, ndërton një strukturë narrative të zhgënjimit dhe tradhtisë, e cila kulmon në shprehjen emocionale “eu na paska tradhëtue!”, një ndërhyrje e drejtpërdrejtë e gjuhës popullore që thyen stilin narrativ dhe e kthen tekstin në një akt dëshmie kolektive.

Në planin diskursiv, fragmentin ë këtë libër ”E nisën minatorët, e vazhdoi populli”

i takon asaj që në studimet letrare quhet narrativë e traumës politike, ku përvoja e shtypjes përkthehet në gjuhë si kujtesë, akuzë dhe thirrje për drejtësi. Mënyra se si i përshkruhen autori Çerkin Ibishi burgosjet, diferencimet politike dhe ndërhyrjet në arsim e bëjnë tekstin një dokument kulturor të rëndësishëm për të kuptuar mekanizmat e kolonializmit të brendshëm në Kosovë.

Në përfundim të këtij titulli ”E nisën minatorët, e vazhdoi populli”  autori Ibishimi ka për qëllim se ky fragment nga libri nuk duhet lexuar vetëm si kronikë e një periudhe historike, por si një tekst i angazhuar që synon të prodhojë vetëdije kolektive. Vlera e tij qëndron në aftësinë për të artikuluar përvojën e shtypjes përmes një gjuhe që bashkon faktin historik me emocionin politik, duke e bërë atë pjesë të letërsisë së rezistencës dhe kujtesës kombëtare të Kosovës.

Vlera e këtij libri nuk qëndron vetëm në përmbajtjen faktike, por në aftësinë për ta shndërruar përvojën e një epoke në një rrëfim me funksion etik, politik dhe kulturor për brezat që vijnë.

Duke e shfletuar librin, hasa në intervistën time që e pata realizuar me Çerkin Ibishin më 9 mars 2021 përmes linjes telefonike[1].

Ndaj mund të themi se Çerkin Ibishi ishte dhe mbeti gazetar i rezistencës kombëtare për pavarësinë e Repulikës së Kosovës

Në bazë të gjitha dëshmive dhe njohjen time me autorin z. Çerkin që nga vitet e 90-ta, mua më rezulton se gazetari, intelektuali Çerkin Ibishi, me veprat e tij dhe kontributin e tij të dhëënë për çështjen e Kosovës më ka folur personalisht mua Presidenti historik Dr. Ibrahim Rugova, dhe shumë herë Presidenit Rugova edhe publikisht e ka potencuar rastin e Çerkin Ibishit për maltretimet e tij nga policia kriminale serbe. Ndaj mund të themi se Çerkin Ibishi ishte dhe mbeti gazetar i rezistencës kombëtare për pavarësinë e Repulikës së Kosovës. Ibishi paraqitet jo thjesht si profesionist i medias, por si intelektual i angazhuar, ku akti i të shkruarit shndërrohet në formë të drejtpërdrejtë të qëndresës politike dhe morale kundër një regjimi represiv.

Gazetari Ibishi zen vend në traditën e intelektualëve shqiptarë që e kanë konceptuar fjalën publike me shumë guxim si instrument të mbijetesës kombëtare. Me formulimin tim se “pa qenë intelektual, atdhetar trim dhe patriot i shquar nuk mund të merresh me gazetari” e ngre profesionin e gazetarit në një nivel të misionit historik, ku shkrimi bëhet një akt sakrifice dhe përgjegjësie kolektive.

Vepra madhore e Çerkin Ibishit nuk e ndërton vetëm një biografi profesionale, por një mitologji të gazetarit si dëshmitar dhe martir potencial i së vërtetës për rajonin e Mitrovicës dhe Dardanisë

Rezistenca e autorit e ka parë rrezikun e përhershëm – “në mes të tytave të armatimit serb” – e shndërron figurën e Ibishit në një subjekt të ekspozuar ndaj dhunës shtetërore, por që, paradoksalisht, pikërisht në këtë gjendje të pasigurisë e fiton autoritetin e tij moral. Në këtë kuptim, vepra madhore e Çerkin Ibishit nuk e ndërton vetëm një biografi profesionale, por një mitologji të gazetarit si dëshmitar dhe martir potencial i së vërtetës.

Në planin kritik, rëndësia e këtij shkrimi qëndron në mënyrën se si ai e lidh gazetarinë me kujtesën kolektive. Shkrimet e Çerkin Ibishit, të realizuara në kushte represioni, nuk trajtohen thjesht si artikuj të përkohshëm, por si dokumente historike që ruajnë të vërtetën e përjetuar të një epoke. Kjo i jep veprës dhe figurës së tij një dimension arkivor dhe moral, duke e shndërruar gazetarinë në formë të historiografisë nga poshtë.

Në këtë mënyrë, me daljen e librit të tij ”Kronikë ngjarjesh” (vitet ’80–’99) – dëshmi kohe Ibishi shfaqet jo vetëm si kronist i ngjarjeve të rënda në Mitrovicë dhe Dardani, por si një nga ndërtuesit e kujtesës kolektive duke botuar në fushën e krijimtarisë letrare rrugëtimin drejtë lirisë dhe pavarësisë së Kosovës.