Fejzulla Berisha: Kosova si subjekt-shtet në të drejtën ndërkombëtare dhe identiteti kombëtar shqiptar - kundër konstruksionit të "kombit kosovar"

Kosova si subjekt-shtet në të drejtën ndërkombëtare dhe identiteti kombëtar shqiptar: kundër konstruksionit të "kombit kosovar"

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla Berisha

Kjo analizë trajton në mënyrë të avancuar shkencore dhe juridiko-kombëtare raportin ndërmjet shtetësisë së Republikës së Kosovës dhe identitetit kombëtar të popullsisë së saj shumicë. Duke u mbështetur në teorinë e shtetit, të drejtën ndërkombëtare dhe analizën historike, argumentohet se Kosova përbën një subjekt të konsoliduar shtetëror, ndërsa përkatësia kombëtare e shqiptarëve të Kosovës mbetet pjesë integrale e trungut shqiptar. Koncepti i "kombit kosovar", nëse interpretohet si kategori etno-kombëtare, paraqitet si konstruksion politik pa bazë të qëndrueshme historike dhe shkencore.

1. Debati mbi raportin ndërmjet shtetit të Kosovës dhe identitetit kombëtar të popullsisë së saj përbën një nga çështjet më të ndjeshme në diskursin bashkëkohor juridik, politik dhe akademik. Në këtë kontekst, artikulimi i nocionit të një "kombi kosovar" kërkon një trajtim kritik dhe të argumentuar në përputhje me teoritë moderne të kombit dhe shtetit.

Qëllimi i këtij shkrim-analize është të sqarojë në mënyrë të strukturuar dallimin ndërmjet shtetit si kategori juridike dhe kombit si kategori historiko-identitare, duke e vendosur rastin e Kosovës në një kornizë të gjerë ndërkombëtare.

2. Shteti si kategori juridiko-ndërkombëtare

Në kuptimin e së drejtës ndërkombëtare, shteti përkufizohet mbi bazën e elementeve themelore: territori, popullsia, pushteti efektiv dhe aftësia për të ushtruar marrëdhënie ndërkombëtare. Republika e Kosovës i përmbush këto kritere dhe përfaqëson një realitet të konsoliduar shtetëror.

Procesi i shtetndërtimit të Kosovës është i lidhur ngushtë me parimin e vetëvendosjes dhe me ndërhyrjen e komunitetit ndërkombëtar për mbrojtjen e të drejtave themelore të njeriut. Si i tillë, ai përbën një rast tipik të transformimit politik dhe juridik në kontekstin e rendit ndërkombëtar bashkëkohor.

3. Kombi si kategori historiko-identitare

Në literaturën shkencore, kombi konsiderohet si një kategori historike e ndërtuar mbi gjuhën, kulturën, traditën dhe vetëdijen kolektive. Shqiptarët përbëjnë një komb të konsoliduar historikisht, me vazhdimësi të qartë identitare.

Shqiptarët e Kosovës janë pjesë e pandarë e këtij kombi dhe përkatësia e tyre nuk mund të trajtohet si realitet i veçuar. Ajo përfaqëson një vazhdimësi të drejtpërdrejtë të identitetit kombëtar shqiptar, e cila ka shërbyer si bazë për artikulimin e kërkesave politike për liri dhe pavarësi.

4. Nocioni i "kombit kosovar" në analizë kritike

Në planin teorik, dallimi ndërmjet kombit etnik dhe atij politik  është i pranuar gjerësisht. Në këtë kuadër, termi "kosovar" mund të ketë funksion përshkrues në aspektin e përkatësisë shtetërore.

Megjithatë, trajtimi i këtij nocioni si identitet etno-kombëtar më vete nuk gjen mbështetje në kriteret shkencore. Ai nuk bazohet në elemente dalluese të qëndrueshme, si gjuhë, histori apo traditë të diferencuar nga ajo shqiptare.

Për rrjedhojë, "kombi kosovar", në këtë kuptim, paraqitet si konstruksion politik, i cili mund të ketë funksion instrumental, por jo legjitimitet shkencor dhe historik si identitet kombëtar autonom.

5. Legjitimiteti kombëtar i shtetit të Kosovës

Një nga shtyllat themelore të legjitimitetit të shtetit të Kosovës është pikërisht përkatësia kombëtare e shumicës së popullsisë së saj. Procesi i çlirimit dhe i shtetformimit nuk ishte projekt për krijimin e një kombi të ri, por për realizimin e të drejtave të një populli ekzistues – popullit shqiptar në Kosovë.

Në këtë kuptim, identiteti kombëtar shqiptar nuk është në kundërshtim me shtetësinë e Kosovës, por përbën një nga bazat e saj më të rëndësishme historike dhe politike.

6. Shteti qytetar dhe balanca me identitetin kombëtar

Kosova është konceptuar si shtet qytetar, në përputhje me standardet ndërkombëtare të demokracisë dhe të drejtave të njeriut. Ky model synon të sigurojë barazi dhe përfshirje për të gjitha komunitetet.

Megjithatë, ky karakter qytetar nuk nënkupton mohimin apo zëvendësimin e identitetit kombëtar shqiptar. Përkundrazi, ai përfaqëson një kornizë institucionale brenda së cilës identitetet kombëtare bashkëjetojnë në mënyrë të barabartë.

7. Kosova është shtet – jo komb i ri në kuptimin etno-kombëtar. Ajo është një republikë qytetare e konsoliduar në të drejtën ndërkombëtare, ndërsa shqiptarët e Kosovës mbeten pjesë e pandarë e kombit shqiptar.

Termi "kosovar" mund të përdoret në mënyrë legjitime si kategori qytetare dhe shtetërore, por jo si zëvendësim i identitetit kombëtar shqiptar. Çdo përpjekje për ta trajtuar atë si të tillë krijon paqartësi konceptuale dhe bie ndesh me realitetin historik dhe shkencor.

Në një rend ndërkombëtar kompleks, qartësia ndërmjet shtetit dhe kombit mbetet kusht thelbësor për ruajtjen e legjitimitetit, stabilitetit dhe kredibilitetit të Republikës së Kosovës.