Lekë Mrijaj: Kush do ta mbrojë konsumatorin?

Në fund të vendimit të Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë, pyetja mbetet evidente dhe kërkon përgjigje: tashmë kush do ta mbrojë konsumatorin?

Shkruan: Lekë Mrijaj

Më 31 dhjetor 2025, Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë së Kosovës doli me një komunikatë zyrtare, përmes së cilës njoftoi opinionin publik se, nëpërmjet sistemit evropian të alarmimit të shpejtë RASFF, është konstatuar prani e nivelit të lartë të Acrylamide në kafen e bluar "Caffe Monaco" 400 gramë, e eksportuar nga DEVOLLI Corporation, me origjinë nga Kosova. Në pamje të parë, ky njoftim mund të duket si një veprim korrekt institucional dhe si dëshmi se mekanizmat e kontrollit funksionojnë dhe se institucionet janë vigjilente. Por, kur komunikata lexohet me kujdes dhe analizohet përtej formulimeve standarde administrative, ajo ngre më shumë shqetësime sesa siguri dhe hap një debat serioz mbi mënyrën se si trajtohet mbrojtja e konsumatorit në vend.

Pyetja që lind natyrshëm dhe  nuk merr përgjigje në asnjë rresht të komunikatës është e thjeshtë, por thelbësore: kush e mbron tashmë konsumatorin që këtë kafe e ka konsumuar për vite me radhë? Për shumë qytetarë, kafeja nuk është thjesht një produkt tregtar, por pjesë e përditshmërisë, e rutinës familjare dhe shoqërore. Ajo konsumohet çdo ditë, shpesh disa herë në ditë, dhe për këtë arsye çdo dyshim për sigurinë e saj duhet të trajtohet me seriozitet maksimal dhe transparencë të plotë.

Në komunikatë flitet për "monitorim të situatës", për "veprime sipas ligjeve në fuqi" dhe për "bashkëpunim me institucionet përkatëse". Këto janë shprehje të njohura për qytetarët, të përsëritura shpesh në raste të ndryshme, por që rrallëherë shoqërohen me informacion konkret dhe të kuptueshëm. Nuk sqarohet se kur ka filluar rreziku nga ky produkt, sa kohë ka qenë ai në qarkullim në treg me nivele të larta të kësaj substance, nëse problemi lidhet me një seri të caktuar apo me prodhimin në përgjithësi dhe, më e rëndësishmja, nuk shpjegohet se çfarë pasojash të mundshme shëndetësore mund të ketë pasur konsumimi i tij afatgjatë.

Kjo mungesë sqarimesh nuk është thjesht një boshllëk informativ, por një problem serioz i komunikimit publik. Qytetari i zakonshëm nuk ka nevojë për terminologji teknike apo referenca ligjore abstrakte; ai ka nevojë të dijë në mënyrë të qartë nëse shëndeti i tij është rrezikuar, çfarë niveli rreziku ekziston dhe çfarë hapash duhet të ndërmarrë. Heshtja ose paqartësia në këto raste krijon frikë, pasiguri dhe humbje besimi ndaj institucioneve.

Veçanërisht shqetësuese është mungesa e çdo sqarimi lidhur me konsumatorët që kanë konsumuar kafe të markës "Princ", një produkt i përhapur gjerësisht në tregun vendor dhe i njohur pothuajse në çdo familje. Për vite me radhë, kjo kafe ka qenë pjesë e tryezave tona, e mëngjeseve dhe e bisedave të përditshme. Sot, qytetarët kanë të drejtë të pyesin nëse edhe këto produkte janë testuar, nëse janë të sigurta për konsum dhe nëse ekziston ndonjë rrezik i ngjashëm. Mungesa e përgjigjeve në këtë drejtim krijon përshtypjen se reagimi institucional është ende i pjesshëm dhe se qytetari informohet vetëm kur alarmi vjen nga jashtë, e jo si rezultat i një kontrolli të brendshëm proaktiv.

Në një shoqëri normale dhe funksionale, alarmimi për ushqimin nuk bëhet për të përmbushur procedura formale apo për të publikuar një komunikatë arkivore; ai bëhet për të mbrojtur njerëzit. Ushqimi nuk është një mall i zakonshëm, sepse lidhet drejtpërdrejt me shëndetin, jetën dhe mirëqenien e qytetarëve. Prandaj, çdo informacion për rrezik potencial duhet të shoqërohet me veprime konkrete, të shpejta dhe të dukshme.

Në një shtet që synon standarde evropiane, një njoftim i vetëm nuk mjafton. Ai duhet të pasohet nga tërheqja e menjëhershme e produktit nga tregu, nga informimi i qartë dhe i vazhdueshëm i publikut, nga sqarime të detajuara për rrezikun dhe nga udhëzime praktike për konsumatorët. Po ashtu, duhet të ketë llogaridhënie të qartë për mënyrën se si një produkt me nivel të lartë të një substance të dëmshme ka arritur të qarkullojë në treg për një periudhë të gjatë.

Sot kemi një komunikatë zyrtare, por mungojnë elementët thelbësorë që do t'i jepnin asaj peshë reale: mungon përgjegjësia konkrete, mungon llogaridhënia institucionale dhe mungon ndjeshmëria e dukshme ndaj shëndetit publik. Konsumatori trajtohet si një figurë abstrakte, jo si një individ real me shqetësime reale për shëndetin e vet dhe të familjes së tij.

Konsumatori nuk është një eksperiment laboratorik dhe as një numër statistikor në një raport teknik. Ai ka të drejtë të dijë çfarë ka konsumuar, për sa kohë e ka konsumuar dhe me çfarë pasojash të mundshme. Kjo e drejtë nuk është privilegj, por detyrim ligjor dhe moral i institucioneve që kanë për mision mbrojtjen e shëndetit publik.

Derisa institucionet të japin përgjigje të plota, të qarta dhe të kuptueshme, dhe derisa të ndërmarrin masa konkrete që shkojnë përtej deklaratave formale, çdo njoftim mbetet i mangët. Dhe çdo heshtje institucionale përballë një rreziku potencial për shëndetin e qytetarëve nuk është thjesht neglizhencë, por një dështim serioz që nuk duhet të kalojë pa u vënë në pikëpyetje.

Në fund të vendimit të Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë, pyetja mbetet evidente dhe kërkon përgjigje: tashmë  kush do ta mbrojë konsumatorin?