Albert Vataj: Dhimbja e ndarjes nuk është vetëm "në kokën tonë", por në çdo rrahje zemre dhe në çdo qelizë

Dhimbja e ndarjes nuk është vetëm "në kokën tonë", por në çdo rrahje zemre dhe në çdo qelizë

Përgatiti: Albert Vataj

Njeriu shpesh e mendon veten si një ishull të vetëmjaftueshëm, një kështjellë e ndërtuar mbi logjikën dhe vullnetin individual. Megjithatë, nën sipërfaqen e ndërgjegjes sonë, ekziston një rrjet i padukshëm fijet e të cilit na lidhin pazgjidhshmërisht me tjetrin. Kur një marrëdhënie përfundon, ne nuk humbasim thjesht një prani fizike apo një rutinë të përbashkët; ne përjetojmë një amputim biologjik. Shkenca moderne po vërteton atë që poetët e kanë ditur prej shekujsh, dhimbja e ndarjes nuk është vetëm "në kokën tonë", por në çdo rrahje zemre dhe në çdo qelizë që kërkon rregullimin e humbur. Duke eksploruar sistemin limbik, ne kuptojmë se dashuria nuk është thjesht një ndjenjë, por një gjendje mbijetese fiziologjike, një nevojë pazgjidhshmërisht për prani, marrëdhënie, shkëmbim energjishë dhe biokomunikim ndërmjet njëri-tjetrit.

“Mund të mbështetemi te kaq pak njerëz që do të shkojnë në atë rrugë të vështirë me ne”, shkroi Adrienne Rich duke formuluar përkufizimin e saj të shkëlqyer të marrëdhënieve të ndershme njerëzore. Është një mizori e jetës që, gjatë rrugës, njerëz që dikur dukeshin të aftë për detyrën, shkatërrohen në karakter kur gjërat vështirësohen në atë mënyrë të natyrshme që vështirësia ka për të vizituar të gjitha jetët njerëzore.

Kur marrëdhëniet shemben nën peshën e jetës, përplasja nuk është thjesht psikologjike, por edhe fiziologjike. Diçka gjithnjë e më pak e habitshme ndërsa mësojmë gjithnjë e më shumë rreth vetëdijes si një fenomen i të gjithë trupit përtej trurit. Një çerek shekulli më parë, imunologia pioniere Esther Sternberg filloi të demonstronte se si marrëdhëniet ndikojnë në sistemin tonë imunitar. Por nuk ka sistem që ato ndikojnë më thellë sesa limbika, qendra jonë neurofiziologjike e komandës së emocioneve. Diçka që psikiatrit Thomas Lewis, Fari Amini dhe Richard Lannon e eksplorojnë gjatë gjithë librit të tyre zbulues "Një Teori e Përgjithshme e Dashurisë", i cili gjithashtu na dha njohuritë e tyre mbi muzikën, harmonitë nervore të emocioneve dhe se si dashuria rikompozon trurin.

Një “Teoria e Përgjithshme e Dashurisë” tregon se sistemet tona nervore nuk janë të vetëpërmbajtura, që nga fëmijëria e hershme, truri ynë lidhet në të vërtetë me atë të njerëzve afër nesh, në një ritëm të heshtur që ndryshon vetë strukturën e trurit tonë, krijon modele emocionale gjatë gjithë jetës dhe na bën, në një pjesë të madhe, atë që jemi. Duke shpjeguar se si funksionojnë marrëdhëniet, si prindërit formojnë veten në zhvillim të fëmijës së tyre, si funksionon në të vërtetë psikoterapia dhe si shoqëria jonë shpërfill në mënyrë të rrezikshme ligjet thelbësore emocionale, kjo është një vepër me pasion dhe elokuencë të rrallë që do të ndryshojë përgjithmonë mënyrën se si mendoni për intimitetin njerëzor.

Ata vërejnë se prishja e thellë e marrëdhënies lidhet me lidhjet tona më të hershme dhe mënyrën se si sistemi ynë e përpunon ndarjen nga kujdestarët tanë kryesorë - një përgjigje primare jo unike për kafshën njerëzore:

“Largojeni një këlysh nga nëna e tij, vendoseni vetëm në një vathë prej xunkthi dhe do të dëshmoni reagimin universal të gjitarëve ndaj këputjes së një lidhjeje lidhjeje, një pasqyrim i arkitekturës limbike që ndajnë gjitarët. Ndarjet e shkurtra provokojnë një përgjigje akute të njohur si protestë , ndërsa ndarjet e zgjatura shkaktojnë gjendjen fiziologjike të dëshpërimit.

Një këlysh i vetmuar hyn fillimisht në fazën e protestës. Ai ecën pa u lodhur, duke skanuar përreth nga të gjitha këndvështrimet, duke lehur, duke kruar dyshemenë kot. Ai bën përpjekje energjike dhe të pasuksesshme për t'u ngjitur në muret e burgut të tij, duke u rrëzuar në një grumbull me çdo dështim. Ai lëshon një rënkim të mjerueshëm, me ton të lartë dhe therëse. Çdo aspekt i sjelljes së tij transmeton shqetësimin e tij, të njëjtin shqetësim që shfaqin të gjithë gjitarët shoqërorë kur privohen nga ata me të cilët janë të lidhur. Edhe minjtë e vegjël dëshmojnë protestë: kur nëna e tyre mungon, ata lëshojnë britma ultrasonike pa ndërprerje, një kor vajtues i padëgjueshëm për veshët tanë të shurdhër të majmunit.”

Nga ana e sjelljes dhe psikologjisë, faza e dëshpërimit fillon kur ankthi, i cili mund të manifestohet si ankth tek njerëzit, shndërrohet në letargji, një gjendje që shpesh shoqëron depresionin. Por ndarja e menjëhershme dhe e zgjatur prodhon diçka shumë më tepër sesa thjesht kaos psikologjik, ajo shkakton një tronditje somatike të të gjithë sistemit. Studime të ndryshme kanë treguar se funksioni kardiovaskular, nivelet e hormoneve dhe përgjigja imune janë të gjitha të ndërprera. Thomas Lewis, Fari Amini dhe Richard Lannon e kapin rezultatin në mënyrë të qartë duke u shprehur se “Prishja e marrëdhënies është një tendosje e rëndë trupore… Ndarja e zgjatur ndikon më shumë sesa thjesht ndjenjat. Një numër parametrash somatikë çrregullohen në dëshpërim. Meqenëse ndarja e çrregullon trupin, humbja e marrëdhënieve mund të shkaktojë sëmundje fizike.”

Por, sado i trishtueshëm që mund të jetë ky realitet i intimitetit dhe i ndërprerjeve të tij, ai gjithashtu nënkupton diçka çuditërisht bindëse në imazhin e tij në pasqyrë, ashtu si marrëdhëniet e dhimbshme mund të na çrregullojnë kaq shumë, marrëdhëniet e shëndetshme mund të na rregullojnë dhe të rikalibrojnë sistemin tonë limbik, të farkëtuar në lidhjet tona më të hershme.

Zgjidhja e enigmës së përjetshme të besimit del si banale dhe e thellë, thjesht praktika e rafinimit të vazhdueshëm të aftësisë sonë për të dalluar karakterin dhe kultivimit të marrëdhënieve intime të një lloji që skajet e ashpra të jetës nuk mund t'i thyejnë, me njerëz që janë ekuivalenti njerëzor jo i helmit, por i ilaçit, dhe që përpiqemi të bëhemi vetë njerëz të tillë për ekosistemet emocionale të atyre që duam.

Thomas Lewis, Fari Amini dhe Richard Lannon shkruajnë se “Një marrëdhënie është një proces fiziologjik, po aq real dhe po aq i fuqishëm sa çdo pilulë apo procedurë kirurgjikale.

Vetëmjaftueshmëria totale rezulton të jetë një ëndërr me sy hapur, flluska e së cilës shpërthen nga tehu i mprehtë i trurit limbik. Stabiliteti do të thotë të gjesh njerëz që të rregullojnë mirë dhe të qëndrosh pranë tyre.

Kjo mund të tingëllojë e thjeshtë, pothuajse e thjeshtë, por është një nga artet më të vështira dhe më shëlbuese të të jetuarit - sepse, të mos harrojmë, "kush jemi dhe kush bëhemi varet, pjesërisht, nga ata që duam".

Në fund, kuptojmë se dobësia jonë biologjike është njëkohësisht edhe forca jonë më e madhe. Nëse prishja e një lidhjeje ka fuqinë të na çrregullojë deri në palcë, po aq e vërtetë është se prania e tjetrit ka fuqinë të na shërojë. Ne nuk jemi qenie të mbyllura, por sisteme të hapura që kërkojnë "akordim" të vazhdueshëm. Ky realitet na fton të jemi më selektivë dhe më të vëmendshëm me njerëzit që lejojmë brenda orbitës sonë emocionale. Të zgjedhësh personin e duhur nuk është thjesht një çështje romantike, por një akt i vetë-ruajtjes biologjike. Duke u bërë "ilaç" për njëri-tjetrin, ne transformojmë brishtësinë tonë në një stabilitet të ri, ku ekuilibri nuk gjendet te vetmia, por te harmonia e përbashkët e dy sistemeve nervore që kanë gjetur shtëpinë te njëri-tjetri.