Etiketë: Sabile Basha

Sabile Basha: Gazeta “Besa” e Stambollit – tribunë e mendimit kombëtar dhe e çështjes shqiptare në mërgim (7)

Në atmosferën e ndryshimeve politike dhe të gjallërimit kulturor që karakterizoi Kosovën në fund të viteve gjashtëdhjetë, një rol gjithnjë më të rëndësishëm filluan të luanin intelektualët shqiptarë. Studiues, gjuhëtarë, shkrimtarë, arsimtarë dhe veprimtarë të kulturës nuk mbetën vetëm vëzhgues të zhvillimeve të kohës...

Sabile Basha: Gazeta “Besa” e Stambollit – tribunë e mendimit kombëtar dhe e çështjes shqiptare në mërgim (6)

Sabile Basha: Gazeta “Besa” e Stambollit – tribunë e mendimit kombëtar dhe e çështjes shqiptare në mërgim (5)

Në vazhdim të artikullit, gazeta “BESA” ndalej posaçërisht te qëndrimi i Dobrica Qosiqit ndaj kërkesave që shqiptarët po artikulonin gjithnjë më hapur në fund të viteve gjashtëdhjetë. Sipas mënyrës se si gazeta e paraqiste debatin, reagimi i tij kishte qenë veçanërisht kundërshtues, sidomos kur bëhej fjalë për kërkesa që...

Sabile Basha: Gazeta “Besa” e Stambollit – tribunë e mendimit kombëtar dhe e çështjes shqiptare në mërgim (4)

Në rubrikën karakteristike “Tue kalue nga Toka e Robnueme”, në të cilën gazeta “BESA” zakonisht sillte shkrime dhe informacione që lidheshin me Kosovën dhe me pozitën e shqiptarëve në Jugosllavi, kësaj radhe botohej artikulli me titull domethënës “Kosova lyp liri e barazi”. Vetë formulimi i titullit e tejkalonte natyrën e...

Sabile Basha: Gazeta “Besa” e Stambollit – tribunë e mendimit kombëtar dhe e çështjes shqiptare në mërgim (1)

Me formimin dhe konsolidimin e grupimeve të ndryshme politike shqiptare në vendet ku vepronte mërgata, krahas organizimit politik dhe përpjekjeve për të ndërkombëtarizuar çështjen e Kosovës, u shfaq edhe një nevojë tjetër po aq e rëndësishme: krijimi i një zëri të vetin publik dhe informues. Pothuajse kudo ku...

Sabile Basha: Liria nuk gjykohet – UÇK-ja, Kosova dhe ora e pritjes

Rastisa një ditë të udhëtoja me bashkëshortin tim- Tefikun, drejt Dardanës (Kamenicës) dhe, pothuajse gjatë gjithë rrugës, një fjali e shkruar me shkronja të mëdha na ndiqte vazhdimisht: “Liria ka emër”. E shihja buzë rrugës, në hyrje të qytetit, brenda tij dhe përsëri në vende të tjera përreth. Në fillim mund të dukej si...

Sabile Basha: Miti i “Kosovës së humbur” – historia, propaganda dhe politika e pretendimit territorial serb (4)

Në këtë kuptim, analogjia me fuqitë e dikurshme koloniale evropiane bëhet provokuese, por edhe politikisht domethënëse. Edhe Britania e Madhe dikur sundonte territore të mëdha në Azi, Afrikë dhe pjesë të tjera të botës; edhe Franca kishte një perandori të gjerë koloniale. Për dekada e shekuj, administratat e tyre...

Sabile Basha: Miti i “Kosovës së humbur” – historia, propaganda dhe politika e pretendimit territorial serb (3)

Prandaj Kosova nuk u bë “serbe” thjesht sepse mbi të u ushtrua pushtet serb në periudha të caktuara. Pushteti dhe identiteti nuk janë sinonime. Një administratë mund të vendoset dhe të largohet; kufijtë mund të ndryshojnë; regjimet mund të lindin dhe të bien; por identitetet kolektive, kujtesa historike dhe ndjenja e...

Sabile Basha: Miti i “Kosovës së humbur” – historia, propaganda dhe politika e pretendimit territorial serb (1)

Shpesh në mënyrë të pavullnetshme më rikthehet në kujtesë një formulim që e kam dëgjuar pafundësisht në vokabularin politik, mediatik dhe publik serb: pohimi se Serbia “e ka humbur Kosovën”, një fjali që në pamje të parë mund të tingëllojë si pranim i një realiteti historik e politik, por që, kur shqyrtohet më thellë, bart brenda...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (69)

Në përmbyllje të këtij fejtoni, ndiej nevojën të theksoj se dokumentet e paraqitura në këto faqe – traktet, thirrjet, komunikatat, mesazhet, parullat dhe materialet e tjera të veprimtarisë ilegale shqiptare – nuk përfaqësojnë fundin e këtij rrugëtimi hulumtues. Përkundrazi, ato janë vetëm një pjesë e një mozaiku shumë më të madh...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (68)

Duke ecur hap pas hapi nëpër shkallët e historisë shqiptare dhe duke ndjekur rrjedhën e pandërprerë të mërgimit ndër shekuj, më erdhi ndër mend edhe një këngë tjetër, e lindur në një periudhë krejt tjetër historike, por që mbante në vete të njëjtën dhimbje të largimit nga atdheu. Nëse baladat e muhaxhirëve të Sanxhakut të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (67)

Duke hulumtuar krijimtarinë poetike shqiptare kushtuar mërgimit dhe duke kërkuar të kuptoja se si shkrimtarët e Kosovës e kanë përjetësuar në vargje këtë plagë të kombit, mendja m'u kthye natyrshëm pas në kohë. M'u rikujtuan vitet e hershme, kur në duar më kishte rënë një poezi e Azem Shkrelit, një prej zërave më...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (66)

Pasi përfundova shkrimin për traktet, thirrjet dhe mesazhet që mërgata shqiptare ua drejtonte bashkatdhetarëve në tubimet e shumta patriotike, si dhe për fletushkat që shpërndante kudo ku jetonte e vepronte, ndjeva se rrëfimi im ende nuk ishte i plotë. Dokumentet flisnin me gjuhën e fakteve, dëshmonin për organizimin...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (65)

Teksa hulumtoja dhe shkruaja për valët e ndryshme të mërgimit shqiptar ndër shekuj, mendja më kthehej vazhdimisht te rrugët e gjata të dhimbjes që ka përshkuar ky popull. Fillimisht u ndala te largimi i arbërve nga Morea drejt Kalabrisë, një nga kapitujt më të hershëm të mërgimit të detyruar shqiptar...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (63)

Në vazhdim, autorët e traktit ndërtonin një lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet ngjarjeve të vitit 1981 dhe gjendjes së minatorëve në kohën kur dokumenti ishte hartuar. Sipas tyre, minatorët po përjetonin të njëjtin model të dhunës shtetërore, të njëjtën logjikë të presionit policor dhe të njëjtën përpjekje për të shuar me forcë...

Sabile Basha: Politikanët shkojnë, popujt mbeten – Zelensky dhe çështja e njohjes së Kosovës

Me vëmendje të shtuar, por edhe me një ndjenjë të çuditshme habie, e përcolla deklaratën e presidentit të Ukrainës, Volodymyr Zelensky, lidhur me Kosovën. Thënë të drejtën, fjalët e tij më befasuan. Në një kohë kur Ukraina vetë po përjeton dramën e rëndë të luftës, pushtimit dhe cenimit të sovranitetit të saj, pohimi i hapur...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (62)

Krahas trakteve të hartuara dhe të shpërndara në gjuhën shqipe, veprimtaria e mërgatës shqiptare në vendet e Evropës Perëndimore shtrihej edhe në përgatitjen dhe shpërndarjen e materialeve propaganduese në gjuhët e vendeve ku ajo jetonte dhe vepronte. Kjo nuk ishte një zgjedhje e rastësishme, por një strategji e menduar...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (60)

Në vijim të traktit, autorët ndalen te pasojat që, sipas tyre, prodhoi vala e represionit të ushtruar nga aparati shtetëror jugosllav pas demonstratave. Ata shprehin bindjen se udhëheqja politike në Beograd besonte se përdorimi i forcës ushtarake dhe policore do të ishte i mjaftueshëm për ta thyer rezistencën shqiptare...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (59)

Në zarfin e përmendur më sipër nuk gjendeshin vetëm fletushka apo parulla të shpërndara nga organizatat ilegale shqiptare, por edhe një numër traktesh të hartuar nga veprimtarët e mërgatës shqiptare, të cilët, larg atdheut, vazhdonin ta mbanin të gjallë idealin e lirisë dhe të çlirimit kombëtar. Pjesa më e madhe e këtyre...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (58)

Duke shfletuar me kujdes fondin e dokumenteve të lëvizjes ilegale shqiptare, ndër materialet që më tërhoqën veçanërisht vëmendjen gjendej edhe një fletë e veçantë, e cila mbante në krye emrin e gazetës ilegale "Zëri i Kosovës", të identifikuar si Organ i Rezistencës Kombëtare të Kosovës. Përmes kësaj fletushke shprehej solidariteti...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (57)

Një nga pjesët më prekëse dhe emocionalisht më të ngarkuara të kësaj thirrjeje është ajo që u drejtohet shqiptarëve të shpërngulur me dhunë në Turqi. Pas polemikave politike dhe përcaktimeve ideologjike, autorët ndryshojnë krejtësisht tonin e rrëfimit, duke iu drejtuar kësaj pjese të mërgatës me një gjuhë të ngrohtë...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (56)

Në vazhdim, dokumenti merr karakterin e një apeli të përgjithshëm kombëtar. Autorët u bëjnë thirrje të gjithë atyre që ndihen shqiptarë të marrin pjesë në mitingjet protestuese të organizuara në qytetet kryesore të Evropës Perëndimore. Në këtë mënyrë, protestat nuk paraqiten vetëm si tubime politike të diasporës...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (55)

Thirrja hapet me një titull të shkurtër, por jashtëzakonisht mobilizues: "Të gjithë në miting protestues!". Që në fjalët e para, dokumenti nuk lë hapësirë për pasivitet apo indiferencë. Ai është konceptuar si një apel i drejtpërdrejtë drejtuar ndërgjegjes kombëtare të çdo shqiptari në mërgim, duke i ftuar ata të lënë mënjanë dallimet...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (54)

Edhe thirrja për protestën dhe demonstratën e organizuar në Bruksel ishte ndër dokumentet më domethënëse që hasa gjatë hulumtimeve të mia në arkivin e materialeve të ruajtura ndër vite. Kur e mora në duar atë fletë të zverdhur nga koha, krijova përshtypjen se po prekja jo vetëm një dokument të zakonshëm, por një...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (53)

Në përmbyllje të thirrjes, organizatorët i jepnin marshit protestues edhe një dimension të thellë ceremonial, moral dhe kombëtar, duke njoftuar se, pas përfundimit të protestës, pjesëmarrësit do të drejtoheshin drejt varreve të dëshmorëve për t’i nderuar me lule dhe kurora. Ky veprim nuk paraqitej si një gjest...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (52)

Njëkohësisht, përmes përkujtimit të Rexhep Malës dhe Nuhi Berishës, autorët synonin të përcillnin një mesazh të fuqishëm mobilizues për mërgatën shqiptare. Ata kërkonin që sakrifica e tyre të mos mbetej vetëm pjesë e kujtesës historike, por të shndërrohej në burim frymëzimi për vazhdimin e përpjekjeve politike dhe...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (51)

Me një ndjenjë përgjegjësie shkencore dhe me kujdes të veçantë vazhdoja të shfletoja dosjen me dokumente, duke e ditur se çdo fletë e saj mund të përmbante një dëshmi të re për historinë e rezistencës shqiptare. Çdo dokument që dilte para syve të mi kërkonte vëmendje të plotë, sepse përtej fjalëve të shkruara fshiheshin...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (50)

Me një ndjenjë përgjegjësie shkencore dhe me kujdes të veçantë vazhdoja të shfletoja dosjen me dokumente, duke e ditur se çdo fletë e saj mund të përmbante një dëshmi të re për historinë e rezistencës shqiptare. Çdo dokument që dilte para syve të mi kërkonte vëmendje të plotë, sepse përtej fjalëve të shkruara fshiheshin...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (49)

Pas kësaj analize politike dhe thirrjeve mobilizuese, dokumenti vazhdon me një pjesë të veçantë, të titulluar me shkronja të mëdha “NJOFTIMI”. Vetë përdorimi i këtij titulli tregon se autorët synonin të kalonin nga argumentimi politik në dhënien e informacionit konkret për një veprimtari të organizuar. Megjithatë, edhe kjo...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (48)

Në këtë frymë, autorët theksojnë se shtrirja dhe vazhdimësia e lëvizjes popullore ishin argumentet më të forta për të dëshmuar se kërkesat e shqiptarëve nuk lindnin nga manipulimi i disa individëve apo grupeve të veçanta, siç përpiqej t'i paraqiste propaganda zyrtare jugosllave. Përkundrazi, ato ishin shprehje e një pakënaqësie të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (46)

Gjatë viteve të hulumtimeve të mia në arkiva të ndryshme, kam pasur rastin të ndeshem me një numër të madh dokumentesh të dorës së parë, të cilat përbëjnë dëshmi autentike të një periudhe ndër më të ndërlikuarat të historisë sonë kombëtare. Secili prej këtyre burimeve arkivore, qoftë një raport administrativ...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (45)

Një pjesë tjetër e formularit i kushtohej fazës së ekzekutimit të dënimit. Me saktësi shënohej se ku do të vuante dënimin personi i dënuar dhe në cilin institucion korrektues do të transferohej. Kjo nuk ishte thjesht një e dhënë administrative, por një element me rëndësi të madhe historike, sepse burgjet ku dërgoheshin të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (44)

Pas këtij udhëzimi të hollësishëm, të mbushur me argumente, këshilla dhe thirrje për organizim, Komiteti i Përkohshëm Drejtues i Lëvizjes për Republikën Shqiptare në Jugosllavi (LRSHJ) nuk u mjaftua vetëm me orientime teorike. Për ta bërë këtë aksion sa më të organizuar dhe sa më funksional, ai bashkëngjiti edhe një dokument...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (43)

Në planin historik, ky apel dëshmon për një nivel të lartë organizimi dhe vetëdijeje politike të mërgatës shqiptare në fillim të viteve tetëdhjetë. Në një kohë kur regjimi jugosllav përpiqej të zhdukte gjurmët e represionit dhe të impononte heshtjen, shqiptarët në mërgim ndërtonin një rrjet të gjerë dokumentimi...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (42)

Në mënyrë domethënëse, dokumenti nuk ndalet vetëm te vetë të burgosurit. Ai tërheq vëmendjen edhe te pasojat e rënda që arrestimet politike sillnin për familjet e tyre. Shumë prej tyre mbeteshin pa burimin kryesor të të ardhurave, duke u përballur me varfëri, izolim dhe vështirësi të mëdha ekonomike. Për këtë arsye...

1 2 3
Në Fokus