Speciale

Fotaq Andrea: Arbëreshët e Italisë (1413–2007), IV

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (65)

Teksa hulumtoja dhe shkruaja për valët e ndryshme të mërgimit shqiptar ndër shekuj, mendja më kthehej vazhdimisht te rrugët e gjata të dhimbjes që ka përshkuar ky popull. Fillimisht u ndala te largimi i arbërve nga Morea drejt Kalabrisë, një nga kapitujt më të hershëm të mërgimit të detyruar shqiptar...

Dom Fran Sopi: Shën Flori dhe Shën Lauri në Ulpianë dhe Drezniku i Klinës në horizontin biblik të Dardanisë antike

Kur i kthehemi historisë së krishterimit në Dardani, nuk kemi të drejtë ta lexojmë të kaluarën vetëm me ndjeshmërinë e sotme. Duhet t’i afrohemi asaj me respekt ndaj burimit, me maturi shkencore dhe me atë përulësi që kërkon çdo e vërtetë historike. Për mua, si meshtar i Kishës Katolike “Shën Katarina e Aleksandrisë” në Pejë...

Qazim Namani: Autoktonia e shqiptarëve të Malësisë së Galabit, sipas burimeve shkencore dhe rezultateve të testeve gjenetike

Malësia e Galabit, kjo trevë pasur me minerale, shtrihet në pjesën qendrore të mbretërisë së Dardanisë. Nga burimet e autorëve antik, kemi trashëguar kemi trashëguar të dhëna, për fisin e lashtë dardan Galabrët, për të cilët besohet se jetonin, pranë minierave në malësinë e Galabit, në Dardaninë qendrore. Bazuar në...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (64)

Mërgimi nuk është një dukuri e re në historinë e popullit shqiptar. Ai përbën një nga përvojat më të dhimbshme dhe më të qëndrueshme të fatit të tij historik. Në periudha të ndryshme, shqiptarët janë detyruar të lënë trojet e tyre jo si rezultat i një zgjedhjeje të lirë, por për shkak të pushtimeve, dhunës, përndjekjeve politike...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (63)

Në vazhdim, autorët e traktit ndërtonin një lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet ngjarjeve të vitit 1981 dhe gjendjes së minatorëve në kohën kur dokumenti ishte hartuar. Sipas tyre, minatorët po përjetonin të njëjtin model të dhunës shtetërore, të njëjtën logjikë të presionit policor dhe të njëjtën përpjekje për të shuar me forcë...

Sabile Basha: Politikanët shkojnë, popujt mbeten – Zelensky dhe çështja e njohjes së Kosovës

Me vëmendje të shtuar, por edhe me një ndjenjë të çuditshme habie, e përcolla deklaratën e presidentit të Ukrainës, Volodymyr Zelensky, lidhur me Kosovën. Thënë të drejtën, fjalët e tij më befasuan. Në një kohë kur Ukraina vetë po përjeton dramën e rëndë të luftës, pushtimit dhe cenimit të sovranitetit të saj, pohimi i hapur...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (62)

Krahas trakteve të hartuara dhe të shpërndara në gjuhën shqipe, veprimtaria e mërgatës shqiptare në vendet e Evropës Perëndimore shtrihej edhe në përgatitjen dhe shpërndarjen e materialeve propaganduese në gjuhët e vendeve ku ajo jetonte dhe vepronte. Kjo nuk ishte një zgjedhje e rastësishme, por një strategji e menduar...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (61)

Dokumenti nuk ndalet vetëm në formulimin e këtij qëllimi politik, por kalon menjëherë në organizimin e veprimit konkret. Autorët u drejtohen "të gjithë shqiptarëve të ndershëm patriotë", duke i ftuar të marrin pjesë në një demonstratë të madhe që ishte planifikuar të zhvillohej në Bruksel, kryeqytetin e Belgjikës dhe...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (60)

Në vijim të traktit, autorët ndalen te pasojat që, sipas tyre, prodhoi vala e represionit të ushtruar nga aparati shtetëror jugosllav pas demonstratave. Ata shprehin bindjen se udhëheqja politike në Beograd besonte se përdorimi i forcës ushtarake dhe policore do të ishte i mjaftueshëm për ta thyer rezistencën shqiptare...

Lekë Mrijaj: Zllakuqani i Lugut të Drinit dhe roli i Kishës Katolike në dokumentet e Arkivit Shtetëror Austriak (1890–1918)

Dokumenti i parë me rëndësi për hapësirën rajonale ku bënte pjesë Zllakuqani është relacioni i konsullit Peez, i dërguar nga Prizreni më 15 maj 1890. Sipas aktit, një ditë më parë famullitari katolik i Pejës, Padre Roberto Gabos da Cles, ishte paraqitur në konsullatë së bashku me një përfaqësues të parisë katolike dhe ishte...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (59)

Në zarfin e përmendur më sipër nuk gjendeshin vetëm fletushka apo parulla të shpërndara nga organizatat ilegale shqiptare, por edhe një numër traktesh të hartuar nga veprimtarët e mërgatës shqiptare, të cilët, larg atdheut, vazhdonin ta mbanin të gjallë idealin e lirisë dhe të çlirimit kombëtar. Pjesa më e madhe e këtyre...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (58)

Duke shfletuar me kujdes fondin e dokumenteve të lëvizjes ilegale shqiptare, ndër materialet që më tërhoqën veçanërisht vëmendjen gjendej edhe një fletë e veçantë, e cila mbante në krye emrin e gazetës ilegale "Zëri i Kosovës", të identifikuar si Organ i Rezistencës Kombëtare të Kosovës. Përmes kësaj fletushke shprehej solidariteti...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (57)

Një nga pjesët më prekëse dhe emocionalisht më të ngarkuara të kësaj thirrjeje është ajo që u drejtohet shqiptarëve të shpërngulur me dhunë në Turqi. Pas polemikave politike dhe përcaktimeve ideologjike, autorët ndryshojnë krejtësisht tonin e rrëfimit, duke iu drejtuar kësaj pjese të mërgatës me një gjuhë të ngrohtë...

Fotaq Andrea: Arbëreshët e Italisë (1413–2007), III

U nisa një të diel, me mëngjes të bukur vjeshte, nga qyteti i vogël i Korilianos; tek lashë nga pas me keqardhje kullat e saj feudale, ujësjellësin me arkadë të trefishtë, pyjet me portokaj, mora udhën drejt kolonive shqiptare të San-Demetrios [Shën Mitrit], që ndodhen në Perëndim të qytetit...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (56)

Në vazhdim, dokumenti merr karakterin e një apeli të përgjithshëm kombëtar. Autorët u bëjnë thirrje të gjithë atyre që ndihen shqiptarë të marrin pjesë në mitingjet protestuese të organizuara në qytetet kryesore të Evropës Perëndimore. Në këtë mënyrë, protestat nuk paraqiten vetëm si tubime politike të diasporës...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (55)

Thirrja hapet me një titull të shkurtër, por jashtëzakonisht mobilizues: "Të gjithë në miting protestues!". Që në fjalët e para, dokumenti nuk lë hapësirë për pasivitet apo indiferencë. Ai është konceptuar si një apel i drejtpërdrejtë drejtuar ndërgjegjes kombëtare të çdo shqiptari në mërgim, duke i ftuar ata të lënë mënjanë dallimet...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (54)

Edhe thirrja për protestën dhe demonstratën e organizuar në Bruksel ishte ndër dokumentet më domethënëse që hasa gjatë hulumtimeve të mia në arkivin e materialeve të ruajtura ndër vite. Kur e mora në duar atë fletë të zverdhur nga koha, krijova përshtypjen se po prekja jo vetëm një dokument të zakonshëm, por një...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (53)

Në përmbyllje të thirrjes, organizatorët i jepnin marshit protestues edhe një dimension të thellë ceremonial, moral dhe kombëtar, duke njoftuar se, pas përfundimit të protestës, pjesëmarrësit do të drejtoheshin drejt varreve të dëshmorëve për t’i nderuar me lule dhe kurora. Ky veprim nuk paraqitej si një gjest...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (52)

Njëkohësisht, përmes përkujtimit të Rexhep Malës dhe Nuhi Berishës, autorët synonin të përcillnin një mesazh të fuqishëm mobilizues për mërgatën shqiptare. Ata kërkonin që sakrifica e tyre të mos mbetej vetëm pjesë e kujtesës historike, por të shndërrohej në burim frymëzimi për vazhdimin e përpjekjeve politike dhe...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (51)

Me një ndjenjë përgjegjësie shkencore dhe me kujdes të veçantë vazhdoja të shfletoja dosjen me dokumente, duke e ditur se çdo fletë e saj mund të përmbante një dëshmi të re për historinë e rezistencës shqiptare. Çdo dokument që dilte para syve të mi kërkonte vëmendje të plotë, sepse përtej fjalëve të shkruara fshiheshin...

Fejzulla Berisha: Arbëreshët e Italisë – paradigma e vazhdimësisë historike dhe identitare

Komunitetet arbëreshe të Italisë përbëjnë një nga fenomenet më të rëndësishme historike dhe kulturore të diasporës shqiptare. Për më shumë se pesë shekuj, ato kanë ruajtur gjuhën, kujtesën historike, traditat, besimin, folklorin dhe vetëdijen kombëtare, duke krijuar një model të rrallë të vazhdimësisë identitare jashtë territorit etnik shqiptar. Ky studim synon të analizojë formimin historik të...

Fotaq Andrea: Arbëreshët e Italisë (1413–2007), II

Zhan Huel (1735-1813), Piktor i Mbretit, i Akademisë së Arteve të Bukura të Parmës, i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Ruenit si dhe i Muzeut të Parisit. Gravurist i talentuar, vizitoi dy herë Italinë, i mahnitur nga monumentet e Lashtësisë dhe bukuria e viseve. Pikturoi në guash me lehtësi e talent të rrallë. Gravuroi rreth 170 plansheta mbi bazën e vizatimeve të tij, duke i shoqëruar ato...

Syrja Etemi: Kisha paleokristiane manastirore “Shën Thanasi” mbi Sllatinë të Tetovës që po flet me heshtje

Ka vende që nuk flasin me zë, por me heshtjen e gurëve të tyre. Ka tempuj që, edhe pse të rrënuar nga shekujt, vazhdojnë të qëndrojnë si dëshmitarë të kohës, të besimit dhe kujtesës së një populli. Rrëzë maleve e kodrinave të buta e madhështore të Sharrit të lashtë, këtu ku natyra e Pollogut bashkon hijeshinë e pyjeve me...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (50)

Me një ndjenjë përgjegjësie shkencore dhe me kujdes të veçantë vazhdoja të shfletoja dosjen me dokumente, duke e ditur se çdo fletë e saj mund të përmbante një dëshmi të re për historinë e rezistencës shqiptare. Çdo dokument që dilte para syve të mi kërkonte vëmendje të plotë, sepse përtej fjalëve të shkruara fshiheshin...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (49)

Pas kësaj analize politike dhe thirrjeve mobilizuese, dokumenti vazhdon me një pjesë të veçantë, të titulluar me shkronja të mëdha “NJOFTIMI”. Vetë përdorimi i këtij titulli tregon se autorët synonin të kalonin nga argumentimi politik në dhënien e informacionit konkret për një veprimtari të organizuar. Megjithatë, edhe kjo...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (48)

Në këtë frymë, autorët theksojnë se shtrirja dhe vazhdimësia e lëvizjes popullore ishin argumentet më të forta për të dëshmuar se kërkesat e shqiptarëve nuk lindnin nga manipulimi i disa individëve apo grupeve të veçanta, siç përpiqej t'i paraqiste propaganda zyrtare jugosllave. Përkundrazi, ato ishin shprehje e një pakënaqësie të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (47)

Thirrja hapet me fjalët e thjeshta, por jashtëzakonisht domethënëse: “Vëllezër dhe motra në mërgim!”. Ky adresim nuk ishte zgjedhur rastësisht. Ai mishëronte frymën e unitetit kombëtar dhe lidhjen shpirtërore që lëvizja ilegale përpiqej ta ruante ndërmjet shqiptarëve të Kosovës dhe bashkatdhetarëve të tyre të shpërndarë...

Fotaq Andrea: Arbëreshët e Italisë (1413-2007)

Nuk dihet saktësisht se në cilën epokë këto popullata janë vendosur në Kalabri. Mendimi më i besueshëm është se ato erdhën aty në kohën e Skënderbeut*; dhe të tregojnë ende në Lungro një nga shpatat e shumta të këtij Heroi, i cili, pa dyshim, kishte po aq shpata sa kishte Madona shami për të mbuluar kryet...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (46)

Gjatë viteve të hulumtimeve të mia në arkiva të ndryshme, kam pasur rastin të ndeshem me një numër të madh dokumentesh të dorës së parë, të cilat përbëjnë dëshmi autentike të një periudhe ndër më të ndërlikuarat të historisë sonë kombëtare. Secili prej këtyre burimeve arkivore, qoftë një raport administrativ...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (45)

Një pjesë tjetër e formularit i kushtohej fazës së ekzekutimit të dënimit. Me saktësi shënohej se ku do të vuante dënimin personi i dënuar dhe në cilin institucion korrektues do të transferohej. Kjo nuk ishte thjesht një e dhënë administrative, por një element me rëndësi të madhe historike, sepse burgjet ku dërgoheshin të...

1 2 3 4 5
Në Fokus