Speciale

Sabile Basha: Programet dhe elaboratet serbe antishqiptare (5)

Në mozaikun e letërsisë ballkanike, ku kultura, historia dhe tragjedia njerëzore ndërthuren si fijet e një pëlhure të lashtë, Ivo Andriqi qëndron si një figurë komplekse: një shkrimtar i talentuar, një mjeshtër i narrativës historike, por njëkohësisht edhe një njeri i lidhur me mendësinë e...

Sabile Basha: Doli nga shtypi libri më i ri “Unë në kohë”

Pak ditë më parë, nga shtypi doli libri im i fundit “Unë në kohë”, një vepër që vjen si një rrëfim i kthjellët, i ndjerë dhe thellësisht njerëzor. Ky libër nuk paraqitet thjesht si një botim i zakonshëm, por si një dëshmi e gjallë, ku fjala bëhet kujtesë, përvoja bëhet mësim dhe e kaluara shndërrohet në dritë për të tashmen dhe të ardhmen...

Lutfi Alia: Shën Nënë Angjelina Arbërore ( 8 )

Nga martesa e Angjelina Arianitit me Stefanin III Brankoviç lindën pesë fëmijë. Në vitin 1461, në Durrës u lind Gjergji, të cilin e pagëzuan me emrin e gjyshit Gjergj Arianiti, ndërsa kur u shugurua murg, mori emrin Maksim. Në vitin 1462 në Durrës u lindi vajza Irena, e cila vdiq tre muaj pas lindjes...

Sabile Basha: Programet dhe elaboratet serbe antishqiptare (4)

Vlladan Gjorgjeviqi lindi në vitin 1844, në një kohë kur Serbia po përpiqej të krijonte konturet e shtetësisë së saj, por njëkohësisht ushqente ëndrrat e një zgjerimi territorial përtej kufijve të saj natyrorë. Ai nuk ishte vetëm një politikan, por edhe një mendje që përdori penën për të...

Sabile Basha: Programet dhe elaboratet serbe antishqiptare (3)

Në vazhdim, do të përmend vetëm disa nga këto programe që, si një zinxhir i mallkuar, e mbajtën të robëruar një komb të tërë, duke lënë plagë që historia nuk mund t’i fshijë.Serbët u bënë fqinjë me shqiptarët shumë shekuj më parë, por jo si miq, as si bashkudhëtarë të historisë, por si një valë...

Bajram Çeliku - Bali: Origjina e fshatrave të Kërçovës dhe qytetit

Kërçova me rrethinë ka një histori të lashtë. Sipas shumë historianëve të lashtë thuhet se, banorët e parë kanë qenë Ilirët pasardhës të Pellazgëve. Edhe atë, të fisit të Penestëve, apo Enestët, siç i përmendin disa historianë me kryeqendër Uskanën. Penestia, apo Enestia përbënte një territor të...

Sabile Basha: Programet dhe elaboratet serbe antishqiptare (2)

Ne nuk kemi qenë vetëm viktima të një politike të egër, por edhe dëshmitarë të një sistemi të pamëshirshëm që na ka vënë vazhdimisht në provë. Dhe pikërisht për këtë arsye, të vërtetën tonë duhet ta tregojmë me zërin e fortë të historisë, që ajo të mos mbetet as e shtrembëruar nga ata që duan ta...

Sabile Basha: Programet dhe elaboratet serbe antishqiptare (1)

Duhet ta them hapur se, në udhëtimet e mia shkencore nëpër faqet e historisë, kam hasur në dokumente që rrëqethin, në fjalë që nuk janë vetëm rreshta të shkruar, por plagë të hapura mbi kujtesën kolektive. Kam lexuar shumë nga programet dhe elaboratet politike serbe...

Fotaq Andrea: Beteja gjuhësore historike e Sotir Koleas kundër gjuhëtarit Antoine Meillet

E theksojmë që në fillim se me këtë shkrim, nuk kemi assesi për qëllim të ulim sadopak vlerat e njohura të gjuhëtarit kryesor francez Antoine Meillet (Antuan Meje) gjatë dhjetëvjeçarëve të parë të shekullit XX, dijetar që rroku me veprën e tij fusha të tëra të gjuhësisë së përgjithshme...

Lutfi Alia: Shën Nënë Angjelina Arbërore (7)

Një vend të veçantë në historinë e kishës ortodokse europiane ka Shën Nënë Angjelina, themeluesja e shumë manastireve dhe kishave, e kanonizuar shenjëtore nga Patriakana e Kostantinopojës, e adhuruar dhe e nderuar nga besimtarët e mbi njëzet shteteve europiane dhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës...

Sabile Basha: 11 marsi – dita kur Kosova tha 'Boll më'

Sa herë që afrohet 11 Marsi, nuk më vjen në mend vetëm lajmi i butë i pranverës—ajo që duket se është vetëm një hap larg, si një dritë e re që troket pas derës. Bashkë me aromën e tokës që zgjohet dhe me gjethen që nis ta besojë përsëri jetën, më kthehet edhe një kujtesë tjetër, më e rëndë...

Avzi Mustafa: Prof. Dr. Halim Purellku - Një jetë në shërbim të historisë shqiptare

Më 2 mars 2026, në orët e pasmesnatës, në Shkup, pushoi së rrahuri zemra fisnike, e madhe dhe me ndjenja humane e historianit të pepur të historisë kombëtare, prof. dr. Halim Purellkut. Ishte një lajm i hidhur që e tronditi jo vetëm familjen, por edhe të gjithë miqtë, shokët, kolegët dhe publikun më të gjerë kulturor...

Sabile Basha: Kujtesa e një barbarie shtetërore - homazh për Epopën e Prekazit

Natyrisht, jam rritur dhe jam formuar në një shtëpi ku fryma kombëtare nuk ishte thjesht fjalë, por mënyrë të menduari e mënyrë të jetuari. Ishte një taban i qetë e i fortë, si themeli i një shtëpie të vjetër që s’e tund as era, as koha. Aty mësova që dashuria për popullin tim të mos ishte...

Parim Çarçani: Shqiponja që ruan folenë, vëndi ku u takuan Kodi dhe Kanuni

Lidhja midis Kështjellës së Zhulatit dhe Papa Zhulit është një nga pjesët më interesante të historisë sonë mesjetare, pasi ndërthur pushtetin ushtarak me atë juridik. Nëse kështjella përfaqësonte forcën, Papa Zhuli përfaqësonte ligjin. Të dy i dhanë lavdi Zhulatit dhe gjithë krahinës...

Lazim Miftari: Matë Hashani

Lufta e Madhe Austro-Osmane (1683–1699) shënon një nga kthesat më vendimtare për popullsinë shqiptare të Ballkanit. Depërtimi i ushtrisë austriake në Kosovë gjatë vjeshtës së vitit 1689, i udhëhequr nga Gjenerali Piccolomini, u shoqërua me një kryengritje masive të popullsisë vendase nën prijësinë shpirtërore dhe ushtarake të Imzot Pjetër Bogdanit, Kryepeshkop i Shkupit...

Sabile Basha: Bacë Adem Demaçi – historia që ecën mes nesh

Gjatë udhëtimit tim të gjatë nëpër hulumtime e studime, pata një kënaqësi të veçantë: të njohi, qoftë edhe përmes faqeve të librave e zërave të tjerëve, figurën e atdhetarit dhe ilegalistit të njohur, Adem Demaçit. Fillimisht ai mu shfaq si emër—si legjendë e gjallë që qarkullonte nëpër rrëfime, kujtime dhe dëshmi të kohës...

Sabile Basha: Nataliteti – lindshmëria në Kosovë në optikën e demografit Prof. Dr. Tefik Bashës

Gjatë gjithë udhës së tij në botën e dijes, Tefiku ka qenë prej atyre njerëzve që nuk e matin punën me ditë, por me gjurmë. Veprimtaria e tij shkencore dhe hulumtuese nuk është thjesht një listë titujsh, por një rrugë e gjatë kërkimi, ku çdo faqe e shkruar dëshmon këmbënguljen e mendjes dhe përkushtimin e zemrës ndaj së vërtetës...

Sabile Basha: E vërteta për UÇK-në nuk guxon të heshtë

Rastësia ka një mënyrë të çuditshme për të na gjetur pikërisht atëherë kur nuk presim asgjë—kur mendja është e lodhur nga dita, kur duam vetëm pak qetësi dhe një dritë të zbehtë ekrani për të shoqëruar mbrëmjen. Kështu më ndodhi sonte, më 20 shkurt 2026, kur, pa ndonjë plan të veçantë, e hapa televizorin dhe mu ndal syri te emisioni...

Lazim Miftari: Halime Kaçakja - Rezistenca e Armatosur në Karadakun e Kumanovës (1878–1885) - Çeta e Fil Mustafës

Kongresi i Berlinit (1878) nuk vizatoi vetëm hartën e re të Ballkanit; ai hapi një plagë të përgjakshme në zemër të trojeve shqiptare. Traktati i Shën Stefanit dhe më pas vendimet e Berlinit legjitimuan zgjerimin e Principatës Serbe në drejtim të jugut, duke përfshirë rajonet e Nishit...

Sabile Keçmezi-Basha & Tefik Basha: Kosova 1950–1969 në dritën e dokumenteve arkivore

Zakonisht, në çastet kur jam e lirë nga angazhimet e përditshme, i kushtoj kohë leximit të veprave të autorëve që i vlerësoj dhe i nderoj për kontributin e tyre të rëndësishëm dhe veprimtarinë shkencore. Leximi për mua nuk është vetëm një kënaqësi personale, por edhe një mënyrë e...

Sabile Keçmezi-Basha: Kombi im i mrekullueshëm në mbrojtje të së vërtetës

Dhe ata liridashës që mbahen në qelitë e Sheveningenit—ata nuk kanë luftuar për pushtet, as për hakmarrje; kanë luftuar për lirinë që nuk e kishim, për ajrin që na mungonte, për të drejtën elementare për të qenë në shtëpinë tonë pa frikë. Kanë luftuar për tokën tonë, që u dogj, u përvëlua, u bë hi e lot nga barbaria...

Nue Oroshi: Si u masakruan At Luigj Palaj dhe katër mirditorë nga ushtria serbe

Si u masakruan At Luigj Palaj dhe katër mirditorë nga ushtria serbe sipas “Albaniens Golgatha” të Leo Freundlich - Meqenëse masakrimi i shqiptarëve në periudhën kohore nëntor 1912 deri në mars 1913 ishte elaborat serb për shfarosjen e shqiptarëve. Një rol terrorist në këto masakrime e kishte luajtur edhe kisha ortodokse serbe...

Nue Oroshi: Masakrimi i 28 martirëve shqiptarë në mars të vitit 1913 në Nashec të Prizrenit nga ushtria serbe

Sa herë që shkruaj për masakrat serbe mbi popullin shqiptar dhe para se të shënoj emrat e të vrarëve dhe të masakruarve në mendje me rri gjithmonë vaji i nënave shqiptare kur e kanë marrë lajmin për vrasjen e burrave dhe djemve të tyre.Më rri në mendje vaji i motrave për vëllezërit e tyre që menduan  ta rrisin votrën...

Sabile Basha: Në Hagë po gjykohet liria

Në atë kohë të largët, ende para se lufta ta shndërronte frymën e Kosovës në një ankth të përditshëm, protestat ishin si dallgë njerëzish që ngriheshin papritur, si një det i gjallë që s’mund ta ndalte askush. Dilnim masovikisht—jo thjesht për të mbushur rrugët, por për t’u bërë zë...

Sabile Basha: Universiteti i Prishtinës në rrugën drejt lirisë – 56-vjetori i themelimit

Nëse sot e vëmë Universitetin tonë në një plan krahasimi me universitetet e botës që mbështeten mbi tradita shekullore në mësimdhënie dhe kërkim shkencor, është e natyrshme që ai të duket relativisht i ri. Me vetëm 56 vjet jetë institucionale, ai nuk mund të pretendojë për atë “trashëgimi të gjatë” që e karakterizon arsimin e...

Sabile Basha: Lëvizja ilegale patriotike shqiptare në Kosovë, 1945–1990 (62)

Edhe pse Lufta e Dytë Botërore kishte përfunduar dhe rendi i ri politik në Evropë kishte filluar të konsolidohej, për shqiptarët që mbetën jashtë kufijve etnikë të shtetit shqiptar nuk pati një ndjenjë të plotë çlirimi apo kënaqësie. Përkundrazi, mospërputhja mes aspiratave kombëtare dhe...

Sabile Basha: Kur drejtësia flet ftohtë, dhimbja flet shqip

Sot, rrugët e Kosovës dukeshin sikur kishin hequr dorë nga zhurma e përditshme. Ishin të zbrazëta, të gjata, pothuaj solemne—jo sepse qytetet festonin, e as sepse kishte ndonjë ditë pushimi që t’i kishte shpërndarë njerëzit nëpër shtëpi. Jo. Sot zbrazëtia vinte nga një arsye më e rëndë, më e...

Mark Palnikaj: Pal Engjëlli dhe Dorëshkrimi i 1462 - Historia e ‘Formulës së Pagëzimit'

Dokumenti të cilin po e botojmë është shkruar rreth gjashtëqind vjet më parë dhe pjesa që konsiderohet më e rëndësishme e tij është shkruar me datë 8 nëntor 1462.Për afër dyzet vjet ky dokument është ruajtur në Kryedioqezën e Durrësit nga e cila vareshin një numër i madh dioqezash. Nga dokumentet që kemi studiuar...

Fotaq Andrea: Pena të arta franceze për shqiptarët - Ismail Kadare (3)

Cilin presim sot në gjirin tonë? Romancierin Ismail Kadare, njërin nga më të mëdhenjtë e kohës sonë, që po zë vend midis anëtarëve shok të huaj në Shoqërinë tonë ? Pa dyshim. Mirëpo, më 1989, Ismail Kadare ishte zgjedhur anëtar korrespondent i Seksionit të historisë e gjeografisë të...

Qazim Namani: Reagimet ndaj dobësive në menaxhimin e trashëgimisë kulturore gjatë viteve 2008-2010 dhe përvojë e hidhur në jetën time

Në fushën e trashëgimisë kulturore, edhe pas shpalljes së pavarësisë, nuk ndryshoi gjendja. Edhe pse pritej që të fillohet, me reforma për rregullimin institucional, dhe marrjen e shumë kompetencave, një gjë e tillë nuk ndodhi.Mungesa e politikave të mirëfillta kulturore, çrregullimet...

Sabile Basha: Lëvizja ilegale patriotike shqiptare në Kosovë, 1945–1990 (61)

Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore dhe konsolidimit të pushtetit sllavo-komunist në trevat shqiptare, një segment i rëndësishëm i elitës ushtarake dhe politike nacionaliste të Kosovës zgjodhi të mos e braktiste vendin. Në vend të mërgimit, këta individë vendosën t’i qëndronin besnikë programit ideor dhe objektivave politike të Lidhjes së Dytë të Prizrenit...

Isuf B. Bajrami: Shqiptarët në Holokaust para hebrenjve

Leo Freundlich, hebreu që protestoi kundër zhdukjes masive të shqiptarëve nga serbët në vitet 1912–1913, ishte një nga të parët që denoncoi publikisht atë që ai e quante “Golgotha Shqiptare”. Sipas tij, holokausti mbi shqiptarët u krye nga serbët, të cilët vranë 500,000 njerëz...

Lutfi Alia: Shën Nënë Angjelina Arbërore (6)

Një vend të nderuar në historinë arbërore dhe të kishës ortodokse europiane, ka Shen Nënë Angjelina Arianiti, themeluesja e shumë manastireve dhe kishave ortodokse, e adhuruar dhe e nderuar nga besimtarët në disa shtete europiane. Jeta dhe veprimtaria e saj si murgeshë ortodokse janë si...

Fotaq Andrea: Pena të arta franceze për shqiptarët - Ismail Kadare (2)

Një mjet për të matur magnitudën e një enigme qëndron konkretisht në përllogaritjen e galerive që një mendje duhet të përshkojë para se të dallojë daljen nga labirinti. Për shumë vetë, ata që, për lojë intelektuale apo për arsye të tjera, jepen pas « yçklave kineze », Ismail Kadarea ka qenë dhe mbetet sinonim enigme...

Sabile Basha: Lëvizja ilegale patriotike shqiptare në Kosovë, 1945–1990 (60)

Gjatë procesit të hulumtimit sistematik mbi jatakët dhe bunkerët e rezistencës ilegale shqiptare në Kosovë, si pjesë përbërëse e punës sime studimore të përmbledhur në librin “Të burgosurit politik shqiptarë në Kosovë 1945–1990”, emri i Mulla Hoxhë Lipovicës u shfaq fillimisht në formë...

1 2 3 4 5
Në Fokus