Speciale

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (24)

Një vend të rëndësishëm zë edhe çështja e pasurive të Kosovës. Traktshkruesi argumenton se resurset natyrore dhe ekonomike të vendit duhet t’i shërbejnë zhvillimit të popullsisë vendase dhe jo të shfrytëzohen në mënyrë të padrejtë. Kjo kërkesë pasqyron një nga debatet më të rëndësishme të kohës mbi raportet...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (23)

Në këtë frymë, traktshkruesi i drejtohet proletariatit, inteligjencës përparimtare, rinisë revolucionare dhe forcave patriotike të të gjitha republikave jugosllave. Kjo thirrje përmban një mesazh të rëndësishëm: ai kërkon solidaritet dhe mirëkuptim, jo armiqësi. Sipas tij, shqiptarët nuk duhet të shihen si kundërshtarë të popujve të tjerë, por si një popull që kërkon ato të drejta që i konsideron legjitime dhe të...

Avzi Mustafa: Një roman i kujtesës kërçovare

Fillimisht më lejoni të them se jam shumë i nderuar që m’u dha rasti të jem recensent e të them disa fjalë mbi romanin e Remzi Muratit “Lamtumirë Bukuresht”. Remziun e njoh që kur ishte nxënës i klasës së tretë, kur ai vinte në Shkollën Qendrore “Rexhë Rushit Zajazi”, bashkë me babanë e tij, i cili ishte punëtor në atë...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (22)

Nga këndvështrimi historik, trakti i referohet dy momenteve kyçe: Konferencës së Ambasadorëve në Londër më 1913 dhe Konferencës së Paqes në Versajë më 1919. Në vetëdijen kombëtare shqiptare këto ngjarje janë parë shpesh si momente kur çështja shqiptare nuk mori zgjidhjen e dëshiruar...

Avzi Mustafa: Udha e abetareve shqip

Lufta për gjuhën dhe shkollën shqipe, që populli ynë e ka zhvilluar me shekuj, përfaqëson një nga faqet më të ndritura, por edhe më të përgjakura të historisë sonë kombëtare. Rilindësit, duke e kuptuar kompleksivitetin e momenteve historike për ta ruajtur qenien e identitetit kombëtar, dhanë kushtrimin se – pa rrokur armën e shkrimit – nuk mund të mbijetosh e të futesh në rrugën e progresit, lirisë e pavarësisë...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (21)

Në zarf gjendeshin edhe trakte të tjera, më të gjera dhe më të ngarkuara me përmbajtje, të cilat shtriheshin në pesë apo gjashtë faqe tekst. Ato nuk ishin thjesht fletë të zakonshme propaganduese, por dokumente që bartnin brenda tyre ide, qëndrime dhe mesazhe të hartuara me kujdes, të destinuara për të zgjuar vetëdijen...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (20)

Në figurën e Jusufit, Kadriut dhe Bardhoshit, atdheu nuk ishte një ide abstrakte. Ishte Kosova e plagosur, ishte populli që vuante, ishin minatorët, studentët dhe familjet shqiptare që jetonin nën frikë e shtypje. Dhe ata kishin zgjedhur ta donin atë atdhe jo me fjalë boshe, por duke e vënë jetën në shërbim të tij. Por traktshkruesit shkonin edhe më tej. Ata shkruanin...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (19)

Në mesin e gjithë atyre fletëve të zverdhura nga koha, mes trakteve, thirrjeve dhe apeleve që mbanin ende erën e një epoke të trazuar, gjeta edhe një trakt tjetër, të mbushur me një frymë të fortë qëndrese dhe krenarie kombëtare. Ai nuk ishte thjesht një tekst politik, ishte një zë që vinte nga thellësia e mërgimit shqiptar...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (18)

Në mesin e shumë fletëve të zverdhura nga koha, të ruajtura me kujdes në zarfin e përmendur më lart, gjendej edhe një dokument i veçantë, i mbushur me frymë atdhetarie dhe mall për vendlindjen. Ishte një thirrje drejtuar mërgimtarëve shqiptarë, bijve dhe bijave të Kosovës që jetonin larg trojeve të tyre, nëpër qytetet dhe fabrikat e Evropës...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (17)

Dhimbja për ta ishte e thellë, sepse ata ishin pjesë e një brezi që jetonte mes mallit për atdheun dhe shpresës për liri. Dhe kur ranë, dukej sikur një copë e shpirtit shqiptar u rrëzua bashkë me ta. Por edhe në vdekje, ata mbetën simbol i lidhjes së fortë mes Kosovës dhe mërgatës — një lidhje që nuk mund ta këpuste as dhuna, as frika dhe as vrasjet politike...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (16)

Në përvjetorin e demonstratave studentore, atyre ditëve të zjarrta që një vit më parë kishin tronditur themelet e heshtjes së imponuar në Kosovë, zemra e mërgatës shqiptare rrihte me të njëjtin ritëm dhimbjeje dhe krenarie si zemra e atdheut të robëruar. Larg vendlindjes, në qytetet e huaja të Evropës, shqiptarët e mërguar nuk mund të gjenin qetësi. Netët e tyre ishin të mbushura me ankth, ndërsa mendimet...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (15)

E megjithatë, përkundër gjithë kësaj dhune dhe errësire, populli shqiptar nuk e humbi besimin. Në shpirtin e tij mbeti e ndezur një dritë që nuk mund ta shuanin as burgjet, as kërcënimet, as frika. Rinia shqiptare vazhdoi të qëndrojë krenare, me ballin lart dhe me një vendosmëri që buronte nga bindja se liria është më e fortë se shtypja. Ata e dinin se dinjiteti nuk falet nga pushtetet, por...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (14)

Që në fillim të veprimtarisë së saj patriotike, mërgata shqiptare nuk u mjaftua vetëm me shpërndarjen e trakteve dhe thirrjeve në gjuhën shqipe, të cilat synonin të zgjonin ndërgjegjen kombëtare të bashkatdhetarëve të shpërndarë nëpër botë. Ajo e kuptonte se drama e Kosovës nuk mund të mbetej e mbyllur vetëm brenda rrethit shqiptar, dhimbja dhe kërkesa për liri duhej të dëgjoheshin edhe nga popujt e tjerë...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (13)

Qëllimi i këtyre demonstratave nuk paraqitej vetëm si revoltë politike, por si mision moral për ta informuar opinionin ndërkombëtar mbi atë që po ndodhte në Kosovë. Trakti kërkonte që populli gjerman dhe bota perëndimore të mësonin për “masakrat fashiste” të regjimit titist të Beogradit dhe të bashkëpunëtorëve të tij në...

Gjon Keka: Harta e rrallë e Arbërisë – Gjergj Kastrioti (Skënderbeu)

Gjatë hulumtimeve të mia e gjeta edhe këtë hartë të rrallë (H.h. Atlas, P.G.D., 1886), ku në brendësi të saj figuron emri i Gjergj Kastriotit. Krahas saj, në përshkrimin përkatës, tregohet për mbretërimin e Gjergj Kastriotit dhe udhëheqjen e shtetit të tij të Arbërit deri në vdekje. Siç dihet mirë, Perandoria Osmane e konsideronte Arbërinë pjesë të saj. Sa herë që...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (12)

Ai theksonte se përkundër gjithë asaj dhune, heroizmi i radhëve patriotiko-revolucionare shkëlqeu qartë dhe u bë i dukshëm për të gjithë. Ishte heroizmi i njerëzve të zakonshëm — studentëve, vajzave, djemve dhe punëtorëve — që dilnin në rrugë jo me armë, por me guximin për të kërkuar të drejtën e tyre. Në këtë përshkrim, demonstratat e vitit 1981...

Fahri Dahri: Veprime brutale dhe përjashtuese greko-shqiptare ndaj shqiptarëve të Çamërisë (2)

Një shkresë e Komitetit Qendror të Ballit Kombëtar në "Shqipëria e Lirë",11/5/1944, "Zoti Dhimitër Fallo është i ngarkuem nga Komiteti Qendror i Organizatës Nacionaliste "Balli Kombrar" të lidhi marrëveshje me Partinë Nacionaliste Greke (EDES-in, Partia e Napoleon Zervës -FD), në bashkëpunim me anëtarët e tjerë të një Komisioni të caktuem për këtë qëllim...

Fotaq Andrea: Doktori që shëronte edhe shpirtrat njerëzorë

Ai ishte im atë, im ATË, në krejt thjeshtësinë, fisnikërinë dhe madhështinë e kësaj fjale të shenjtë. Ishte mjek epidemiolog ushtarak, e më tej, infeksionist, bakteriolog, higjenist, patolog, i atashuar pranë Spitalit Ushtarak të Tiranës më 1960. Vetë ky Spital famëmadh prej dekadash ishte, të themi, në radhë të parë zemra e Laprakës historike, kësaj prapavije të kryeqytetit...

Isuf B. Bajrami: Lidhja e Prizrenit - Zgjimi i ndërgjegjes kombëtare dhe rruga historike drejt sovranitetit shtetëror shqiptar

Lidhja e Prizrenit (1878) përbën një nga momentet më të rëndësishme në historinë politike shqiptare dhe në procesin e formësimit të ndërgjegjes së tyre kombëtare. Ajo nuk duhet kuptuar thjesht si një ngjarje e izoluar historike, por si një proces kompleks politik, shoqëror dhe diplomatik, i cili u zhvillua gjatë një periudhe kur...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (11)

Në mesin e atyre trakteve të fshehta, të renditura me kujdes brenda zarfit sikur copëza të një ndërgjegjeje të plagosur kombëtare, gjendej edhe thirrja e fuqishme me titullin kumbues: “Të gjithë në miting protestues!”. Ai trakt nuk ishte thjesht një copë letër e shtypur fshehurazi në errësirën e kohës, ai ishte një britmë kolektive...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (10)

Trakti kujtonte me mall, respekt dhe admirim edhe fjalët e tyre atdhetare, të cilat kishin lënë gjurmë të pashlyeshme në ndërgjegjen e mërgatës shqiptare. Sa kuptimplota dhe frymëzuese ishin ato shprehje! Fjalët e tyre nuk paraqiteshin si slogane të zakonshme politike apo si thirrje të zbrazëta propagandistike, por si...

Fahri Dahri: Veprime brutale dhe përjashtuese greko-shqiptare ndaj shqiptarëve të Çamërisë

Ka ardhur momenti qe enigma e Camerise te mesohet e te shkruhen te vertetat. Kete synon kjo trajtese, e cila do te perqendrohet ne disa aspekte te qarta te sjelljeve qeveritare te te dy shteteve, brenda te cileve ka frymuar nje popullsi disi e vecante nga popujt dhe fiset me te cilet ndante te mirat dhe te keqijat ne vazhdimesine e jetes...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (9)

Në mesin e gjithë atyre fletëve të zverdhura nga koha, mes trakteve, thirrjeve dhe apelëve që mbanin ende erën e një epoke të trazuar, gjeta edhe një trakt tjetër, të mbushur me një frymë të fortë qëndrese dhe krenarie kombëtare. Ai nuk ishte thjesht një tekst politik; ishte një zë që vinte nga thellësia e mërgimit shqiptar, një...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (7)

Trakti fillonte me një nga thirrjet më të njohura të lëvizjes punëtore ndërkombëtare, një fjali që për dekada kishte jehuar nëpër protesta, revolucione dhe tubime politike anembanë botës: “Proletarë të të gjitha vendeve, bashkohuni!” Që në këtë hyrje ndihej fryma ideologjike e kohës, por njëkohësisht edhe përpjekja...

Themi J. Tushe: 'Komiteti i Fshehtë i Fierit', hapja e shkollave shqipe dhe mbrojtja me çeta të armatosura

Hapja e disa shkollave fetare në gjuhën greke,  qysh në kohët më të herëshme pranë kishave e  manastireve të Myzeqesë si në Apolloni, Ardenicë, Kolkondas, Shën Pjetër e tjerë, ndërtimi i katedrales së bukur të Shën Gjergjit në qytetin e Fierit më 1782,  përfundimi qendrës së madhe tregëtare me rreth 100 e ca dyqane përball saj...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (6)

Është mjaft domethënëse dhe njëkohësisht prekëse se, mes gjithë atyre shkrimeve, trakteve dhe dokumenteve të zverdhura nga koha, gjeta edhe një trakt tjetër të shpërndarë nga Lëvizja për Republikën Shqiptare në Jugosllavi. Ai trakt mbante mbi vete jo vetëm frymën politike të kohës, por edhe dhimbjen e heshtur të...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (5)

Shkruhej se Fazli Grajçevci, bashkë me revolucionarë të tjerë shqiptarë, kishte kërkuar me këmbëngulje dhe pa u trembur që popullit shqiptar në Jugosllavi t’i njihej e drejta e Flamurit Kombëtar. Sot kjo kërkesë mund të duket e thjeshtë, pothuajse elementare. Por në atë kohë ajo ishte një akt i madh guximi dhe sfide...

Paulin Zefi: Lezha (Lisi) gjatë sundimit të mbretit të fundit ilir, Gentit

*Gjatë kohës kur në fron ishte mbreti Pleurati III (197 - 181 p.K.), Lisi përjetoi një zhvillim të madh ekonomik dhe vazhdoi të ruante vetëqeverisjen brenda Mbretërisë Ilire të Labeatëve. Mirëpo, vetëqeverisja u bë e vështirë, kur sundimtar i këtij shteti u bë i biri i Pleuratit III, Genti (181 - 168 p.K.) (1). Nga ana tjetër, zhvillimi...

Fejzulla Berisha: Nga Rambujeja te pavarësia e Kosovës: mitet e "garancive ndërkombëtare" dhe arkitektura reale e së drejtës ndërkombëtare bashkëkohore (11)

Në diskursin publik dhe në kujtesën politike të proceseve të shtetformimit të Kosovës, shpesh hasen formulime që sugjerojnë se gjatë negociatave të Rambujesë apo në fazat pasuese, ekzistonin "garanci të nënshkruara" ose "premtime të qarta juridike" për pavarësinë e Kosovës...

Fejzulla Berisha: Kosova ndërmjet legjitimitetit juridik dhe sfidave të diplomacisë moderne (10)

Në historinë bashkëkohore të marrëdhënieve ndërkombëtare, rrallëherë ndodh që një shtet i ri të arrijë një fitore kaq të rëndësishme juridike në arenën ndërkombëtare, sikurse arriti Kosova me opinionin këshillëdhënës të Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë të datës 22 korrik 2010. Ky opinion, sipas të cilit...

Fejzulla Berisha: Ndërmjet fitores juridike dhe diplomacisë pasive: rasti i Kosovës pas opinionit të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (9)

Opinioni Këshillëdhënës i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (International Court of Justice – ICJ), i datës 22 korrik 2010, mbi përputhshmërinë e shpalljes së pavarësisë së Republikës së Kosovës me të drejtën ndërkombëtare, përfaqëson një nga momentet më të rëndësishme në historinë moderne të shtetformimit të...

Fejzulla Berisha: Diplomacia pasive e Kosovës dhe sfidat e konsolidimit ndërkombëtar ( 8 )

Në sistemin bashkëkohor të marrëdhënieve ndërkombëtare, diplomacia nuk është më vetëm një instrument i jashtëm i komunikimit ndërmjet shteteve, por një mekanizëm i sofistikuar i mbrojtjes së interesit shtetëror, i ndërtimit të narrativës ndërkombëtare dhe i konsolidimit të legjitimitetit politik dhe juridik të një shteti...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (4)

Përveç protestave nëpër rrugët e qyteteve evropiane, mërgimtarët shqiptarë organizonin edhe mbrëmje përkujtimore, të mbushura me emocione, mall dhe dhimbje për heronjtë e rënë të kombit. Ato nuk ishin thjesht tubime formale apo takime të zakonshme të diasporës, ishin çaste të shenjta kujtese...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (3)

Vëllezërit Gërvalla dhe Kadri Zeka – shtyllat e demonstratave shqiptare në mërgim - Sot, kur lexohen këta rreshta, ato duken si një përzierje e dhimbjes, idealizmit dhe guximit njerëzor. Në to dëgjohet jehona e një kohe kur demonstrata ishte më shumë se protestë — ishte akt besnikërie ndaj atdheut, ndaj të rënëve dhe ndaj shpresës se...

Fejzulla Berisha: Konkurrenca gjeopolitike në Ballkan: Perëndimi përballë ndikimit rus dhe kinez (7)

Ballkani, në gjithë historinë moderne të marrëdhënieve ndërkombëtare, ka përfaqësuar një hapësirë të ndjeshme strategjike ku kryqëzohen interesat e fuqive të mëdha. Pozita e tij gjeografike si urë lidhëse ndërmjet Evropës Qendrore, Mesdheut Lindor dhe Lindjes së Afërt e ka bërë rajonin një pikë kyçe të ekuilibrave të sigurisë...

1 2 3 4 5
Në Fokus