Etiketë: Sabile Keçmezi-Basha

Sabile Basha: Gazeta “Besa” e Stambollit – tribunë e mendimit kombëtar dhe e çështjes shqiptare në mërgim (3)

Në vazhdim të shkrimit, gazeta e zhvendoste vëmendjen nga evokimi i së kaluarës drejt gjendjes së atëhershme të shqiptarëve, duke përdorur një gjuhë të rënduar nga shqetësimi politik dhe nga ndjenja se çështja kombëtare vazhdonte të mbetej e pazgjidhur. Sipas autorit, shqiptari i asaj kohe ende nuk mund të konsiderohej plotësisht “zot i vetes...

Sabile Basha: Gazeta “Besa” e Stambollit – tribunë e mendimit kombëtar dhe e çështjes shqiptare në mërgim (2)

Duke shfletuar me kujdes numrat e gazetës “Besa” që tashmë i kam në duar, krijohet ndjenja se përmes faqeve të saj nuk po lexoj vetëm një gazetë të vjetër, por po hyj drejtpërdrejt në atmosferën politike dhe kombëtare të një periudhe të rëndësishme të historisë sonë. Çdo numër, çdo titull dhe çdo shkrim bart me vete...

Sabile Basha: Në emër të cilit popull, zoti Smith?

Sot, më 16 shtator 2026, teksa po ndiqnim procesin gjyqësor në Hagë ndaj atyre që për ne mbeten udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, ndër shumë fjalë të rënda që u shqiptuan në atë sallë gjyqi, një fjali e gjykatësit Charles Smith më tronditi në mënyrë të veçantë. Ndoshta sepse nuk e dëgjova vetëm me veshët e së tashmes...

Sabile Basha: Miti i “Kosovës së humbur” – historia, propaganda dhe politika e pretendimit territorial serb (2)

Sidomos duhet të ndalemi te momenti kur historia mesjetare përfundon së qeni argumenti kryesor dhe fillon historia moderne e shteteve kombëtare ballkanike, sepse pikërisht aty narrativa e “Kosovës së përjetshme serbe” duhet përballur me pyetje shumë më konkrete: si u vendos pushteti serb mbi Kosovën në fillim të shekullit XX, në çfarë konteksti të luftërave ballkanike ndodhi kjo...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (64)

Mërgimi nuk është një dukuri e re në historinë e popullit shqiptar. Ai përbën një nga përvojat më të dhimbshme dhe më të qëndrueshme të fatit të tij historik. Në periudha të ndryshme, shqiptarët janë detyruar të lënë trojet e tyre jo si rezultat i një zgjedhjeje të lirë, por për shkak të pushtimeve, dhunës, përndjekjeve politike...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (47)

Thirrja hapet me fjalët e thjeshta, por jashtëzakonisht domethënëse: “Vëllezër dhe motra në mërgim!”. Ky adresim nuk ishte zgjedhur rastësisht. Ai mishëronte frymën e unitetit kombëtar dhe lidhjen shpirtërore që lëvizja ilegale përpiqej ta ruante ndërmjet shqiptarëve të Kosovës dhe bashkatdhetarëve të tyre të shpërndarë...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (38)

Në mesin e dokumenteve arkivore që pata mundësinë të shqyrtoj, gjeta edhe një material me vlerë të veçantë historike. Bëhej fjalë për tekstet e parullave të hartuara në gjuhën gjermane, të cilat ishin planifikuar të shpaloseshin gjatë marshimit protestues. Në pamje të parë, ato mund të duken vetëm si slogane të përkthyera në...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (31)

Pas përfundimit të komunikatës, e cila në mënyrë të strukturuar paraqiste programin politik, organizimin dhe qëndrimet e Lëvizjes për Republikën Shqiptare në Jugosllavi, dokumenti vazhdonte me një tekst tjetër, krejtësisht të ndryshëm në frymë, në stil dhe në mënyrën e komunikimit me lexuesin. Në dy faqet pasuese...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (26)

Pikërisht për këtë arsye, ata argumentonin se vëmendja nuk duhej të përqendrohej në hipoteza se si do të ishte gjendja nëse Jugosllavia do të drejtohej nga një parti e vërtetë komuniste. Sipas tyre, detyra e kohës ishte analizimi i realitetit ekzistues dhe organizimi i përpjekjeve konkrete për të fituar të drejtat që shqiptarëve u...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (24)

Një vend të rëndësishëm zë edhe çështja e pasurive të Kosovës. Traktshkruesi argumenton se resurset natyrore dhe ekonomike të vendit duhet t’i shërbejnë zhvillimit të popullsisë vendase dhe jo të shfrytëzohen në mënyrë të padrejtë. Kjo kërkesë pasqyron një nga debatet më të rëndësishme të kohës mbi raportet...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (20)

Në figurën e Jusufit, Kadriut dhe Bardhoshit, atdheu nuk ishte një ide abstrakte. Ishte Kosova e plagosur, ishte populli që vuante, ishin minatorët, studentët dhe familjet shqiptare që jetonin nën frikë e shtypje. Dhe ata kishin zgjedhur ta donin atë atdhe jo me fjalë boshe, por duke e vënë jetën në shërbim të tij. Por traktshkruesit shkonin edhe më tej. Ata shkruanin...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (19)

Në mesin e gjithë atyre fletëve të zverdhura nga koha, mes trakteve, thirrjeve dhe apeleve që mbanin ende erën e një epoke të trazuar, gjeta edhe një trakt tjetër, të mbushur me një frymë të fortë qëndrese dhe krenarie kombëtare. Ai nuk ishte thjesht një tekst politik, ishte një zë që vinte nga thellësia e mërgimit shqiptar...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (15)

E megjithatë, përkundër gjithë kësaj dhune dhe errësire, populli shqiptar nuk e humbi besimin. Në shpirtin e tij mbeti e ndezur një dritë që nuk mund ta shuanin as burgjet, as kërcënimet, as frika. Rinia shqiptare vazhdoi të qëndrojë krenare, me ballin lart dhe me një vendosmëri që buronte nga bindja se liria është më e fortë se shtypja. Ata e dinin se dinjiteti nuk falet nga pushtetet, por...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (14)

Që në fillim të veprimtarisë së saj patriotike, mërgata shqiptare nuk u mjaftua vetëm me shpërndarjen e trakteve dhe thirrjeve në gjuhën shqipe, të cilat synonin të zgjonin ndërgjegjen kombëtare të bashkatdhetarëve të shpërndarë nëpër botë. Ajo e kuptonte se drama e Kosovës nuk mund të mbetej e mbyllur vetëm brenda rrethit shqiptar, dhimbja dhe kërkesa për liri duhej të dëgjoheshin edhe nga popujt e tjerë...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (13)

Qëllimi i këtyre demonstratave nuk paraqitej vetëm si revoltë politike, por si mision moral për ta informuar opinionin ndërkombëtar mbi atë që po ndodhte në Kosovë. Trakti kërkonte që populli gjerman dhe bota perëndimore të mësonin për “masakrat fashiste” të regjimit titist të Beogradit dhe të bashkëpunëtorëve të tij në...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (12)

Ai theksonte se përkundër gjithë asaj dhune, heroizmi i radhëve patriotiko-revolucionare shkëlqeu qartë dhe u bë i dukshëm për të gjithë. Ishte heroizmi i njerëzve të zakonshëm — studentëve, vajzave, djemve dhe punëtorëve — që dilnin në rrugë jo me armë, por me guximin për të kërkuar të drejtën e tyre. Në këtë përshkrim, demonstratat e vitit 1981...

Sabile Basha: Roli i mërgatës shqiptare në kujtesën historike të Kosovës (10)

Trakti kujtonte me mall, respekt dhe admirim edhe fjalët e tyre atdhetare, të cilat kishin lënë gjurmë të pashlyeshme në ndërgjegjen e mërgatës shqiptare. Sa kuptimplota dhe frymëzuese ishin ato shprehje! Fjalët e tyre nuk paraqiteshin si slogane të zakonshme politike apo si thirrje të zbrazëta propagandistike, por si...

Sabile Basha: Zgjedhjet, liria dhe e ardhmja demokratike e Kosovës

Më kthehet shpesh në kujtesë ajo kohë e zgjedhjeve të para parlamentare, si një faqe e hapur rishtas në historinë tonë politike, ku çdo gjë dukej ende e brishtë, por e mbushur me shpresë dhe kujdes të veçantë. Ishte një periudhë kur fjala kishte...

Sabile Basha: Anatomia e krizës dhe demonstratat e 1981-it si artikulim i kërkesave kombëtare (9)

Në panoramën e përvojave shoqërore të shqiptarëve në ish-Jugosllavi, kurbeti shfaqet si një nga plagët më të thella, më të gjata dhe më të dhimbshme, jo vetëm në kuptimin ekonomik, por edhe në atë njerëzor, kulturor dhe identitar. Ai nuk përkufizohet thjesht si lëvizje e lirë e individëve drejt vendeve të punës...

Në Fokus