Fejzulla Berisha: Diplomacia pasive e Kosovës dhe sfidat e konsolidimit ndërkombëtar (8)

(8) DIPLOMACIA PASIVE E KOSOVËS DHE SFIDAT E KONSOLIDIMIT NDËRKOMBËTAR

1.Konceptuale: kuptimi i "diplomacisë pasive" në kontekstin e shtetësisë së Kosovës

Në sistemin bashkëkohor të marrëdhënieve ndërkombëtare, diplomacia nuk është më vetëm një instrument i jashtëm i komunikimit ndërmjet shteteve, por një mekanizëm i sofistikuar i mbrojtjes së interesit shtetëror, i ndërtimit të narrativës ndërkombëtare dhe i konsolidimit të legjitimitetit politik dhe juridik të një shteti.

Në këtë kuptim, diplomacia pasive nënkupton një qasje institucionale të kufizuar, reaktive dhe shpesh të vonuar ndaj zhvillimeve ndërkombëtare, ku shteti nuk e krijon vetë agjendën diplomatike, por vetëm reagon ndaj saj. Në rastin e Kosovës, kjo pasivitet diplomatik është reflektuar në disa nivele: në mungesë të një strategjie afatgjate të lobimit ndërkombëtar, në mungesë të koordinimit institucional, si dhe në dobësinë e prodhimit të narrativës shtetërore në arenën globale.

Kosova, ndonëse ka arritur njohje të rëndësishme ndërkombëtare dhe mbështetje të fuqishme nga SHBA dhe shumë shtete perëndimore, ende përballet me sfidën e konsolidimit të plotë ndërkombëtar, ku diplomacia aktive do duhej të ishte shtylla kryesore e këtij procesi.

2. Roli i SHBA-së dhe paradoksi i varësisë diplomatike

Nuk mund të analizohet diplomacia kosovare pa theksuar rolin vendimtar të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në shtetndërtimin e Kosovës. SHBA-ja ka investuar në mënyrë të jashtëzakonshme në:ndërhyrjen humanitare dhe ushtarake në vitin 1999;ndërtimin e institucioneve të para shtetërore;konsolidimin e rendit kushtetues dhe demokratik;mbështetjen e procesit të pavarësisë së shpallur në vitin 2008;lobimin ndërkombëtar për njohjen e Kosovës.

Megjithatë, pikërisht ky rol i fuqishëm i një aleati strategjik ka krijuar një paradoks diplomatik: një pjesë e institucioneve kosovare kanë zhvilluar një lloj varësie të heshtur diplomatike, duke e perceptuar shpesh aleatin si zëvendësues të diplomacisë së brendshme.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, kjo është një gjendje e rrezikshme, sepse asnjë aleat — sado i fuqishëm — nuk mund të zëvendësojë:diplomacinë institucionale të shtetit;kapacitetin e lobimit të drejtpërdrejtë;prodhimin e narrativës juridike ndërkombëtare;dhe mbrojtjen aktive të subjektivitetit shtetëror.

3. Manifestimet e diplomacisë pasive në praktikën kosovare

Diplomacia pasive në Kosovë është shfaqur në disa forma të dukshme strukturore dhe funksionale:

3.1 Reagimi i vonuar institucional

Në shumë raste, institucionet e Kosovës kanë reaguar me vonesë ndaj zhvillimeve ndërkombëtare që e kanë prekur drejtpërdrejt subjektivitetin e saj shtetëror. Kjo ka rezultuar në humbje të iniciativës diplomatike dhe në dobësim të narrativës së Kosovës në arenën ndërkombëtare.

3.2 Mungesa e strategjisë së unifikuar të lobimit

Lobimi ndërkombëtar ka qenë shpesh i fragmentuar, i pa koordinuar dhe i varur nga iniciativa individuale ose ad hoc, në vend të një strategjie shtetërore të institucionalizuar dhe afatgjatë.

3.3 Fragmentimi politik i brendshëm

Mungesa e unitetit politik ndërmjet subjekteve kryesore politike në Kosovë ka ndikuar drejtpërdrejt në dobësimin e pozicionit ndërkombëtar të shtetit. Në diplomaci, përçarja e brendshme përkthehet automatikisht në dobësim të kredibilitetit të jashtëm.

3.4 Personalizimi i diplomacisë

Në disa raste, diplomacia është reduktuar në individë, liderë apo figura politike, në vend që të funksionojë si sistem institucional i qëndrueshëm. Kjo ka prodhuar mungesë vazhdimësie dhe profesionalizmi në përfaqësimin ndërkombëtar të shtetit.

3.5 Mungesa e prodhimit të narrativës juridiko-politike

Kosova shpesh nuk ka arritur të prodhojë në mënyrë të qëndrueshme argumente të forta juridike dhe politike në mbrojtje të subjektivitetit të saj ndërkombëtar, duke ia lënë hapësirën narrativave kundërshtare.

4. Ndikimi i diplomacisë pasive në konsolidimin ndërkombëtar të Kosovës

Konsolidimi ndërkombëtar i një shteti nuk varet vetëm nga njohjet formale, por nga:fuqia e përfaqësimit diplomatik;kapaciteti i ndikimit në organizatat ndërkombëtare;prania aktive në forumet globale;dhe aftësia për të ndërtuar aleanca strategjike të qëndrueshme.

Diplomacia pasive ka ndikuar në:

4.1 Ngadalësimin e procesit të njohjeve të reja

Mungesa e lobimit të vazhdueshëm ka bërë që procesi i njohjeve të reja të Kosovës të ngadalësohet dhe të mos ketë dinamikë të mjaftueshme ndërkombëtare.

4.2 Dobësimin e pozicionit në organizatat ndërkombëtare

Kosova ka hasur vështirësi në anëtarësimin në organizata të rëndësishme ndërkombëtare për shkak të mungesës së një strategjie të unifikuar dhe të fuqishme diplomatike.

4.3 Hapësirën e krijuar për diplomacinë kundërshtare

Në mungesë të një diplomacie aktive kosovare, aktorë të tjerë rajonalë dhe globalë kanë ndërtuar narrativa alternative, shpesh të dëmshme për interesin shtetëror të Kosovës.

5. Dimensioni strukturor i problemit: mungesa e profesionalizimit diplomatik

Një nga problemet më të thella nuk është vetëm mungesa e vullnetit politik, por edhe mungesa e:shërbimit të konsoliduar diplomatik profesional;trajnimit të vazhdueshëm të kuadrove diplomatike;ekspertizës së thelluar juridike ndërkombëtare;dhe koordinimit ndërinstitucional.

Në shumë shtete të konsoliduara, diplomacia është një shërbim shtetëror i depersonalizuar, i bazuar në meritokraci dhe profesionalizëm. Në rastin e Kosovës, kjo ende nuk është arritur në nivel të plotë institucional.

6. Nevoja për transformim: nga diplomacia pasive në diplomaci strategjike

Kalimi nga diplomacia pasive në diplomaci aktive dhe strategjike është një domosdoshmëri historike për Kosovën. Kjo nënkupton ndërtimin e një sistemi të ri diplomatik që bazohet në:

6.1 Vizion strategjik afatgjatë

Diplomacia nuk mund të jetë e kufizuar në cikle politike të brendshme, por duhet të ketë strategji shtetërore shumëvjeçare.

6.2 Ekspertizë juridike ndërkombëtare

Kosova duhet të forcojë kapacitetet e saj në të drejtën ndërkombëtare publike për të mbrojtur në mënyrë argumentuese subjektivitetin e saj shtetëror.

6.3 Inteligjencë politike dhe diplomatike

Vendimmarrja diplomatike duhet të bazohet në analizë të thellë të zhvillimeve globale dhe rajonale.

6.4 Koordinim institucional

Ministria e Punëve të Jashtme, Presidenca dhe Kryeministria duhet të funksionojnë si një mekanizëm i unifikuar diplomatik.

6.5 Kulturë shtetformuese diplomatike

Diplomacia duhet të kuptohet si kulturë shtetërore, jo si aktivitet i përkohshëm politik.

6.6 Lobim i vazhdueshëm dhe profesional ndërkombëtar

Lobimi duhet të jetë sistematik, i financuar dhe i orientuar drejt objektivave të qarta strategjike.

7. Dimensioni gjeopolitik i sfidës

Në një botë gjithnjë e më të polarizuar, ku ndikimi global ndahet ndërmjet fuqive të mëdha, Kosova nuk mund të mbështetet vetëm në mbështetjen historike të aleatëve të saj.

Diplomacia aktive është instrumenti kryesor për:ruajtjen e subjektivitetit ndërkombëtar;forcimin e aleancave strategjike;neutralizimin e narrativave kundërshtare;dhe avancimin në proceset integruese euro-atlantike.

8. Diplomacia si kusht i ekzistencës ndërkombëtare

Diplomacia pasive nuk është vetëm një dobësi teknike institucionale; ajo është një rrezik strategjik për konsolidimin ndërkombëtar të Kosovës.

Në sistemin ndërkombëtar bashkëkohor, shtetet nuk mbijetojnë vetëm me njohje formale, por me aftësi të vazhdueshme diplomatike për të mbrojtur dhe avancuar pozitën e tyre politike dhe juridike.

Prandaj, Kosova ka nevojë urgjente për transformim nga një diplomaci reaktive në një diplomaci proaktive, nga një qasje e fragmentuar në një qasje të unifikuar, dhe nga një varësi e heshtur në një subjektivitet të plotë diplomatik.

Vetëm përmes kësaj rruge, konsolidimi ndërkombëtar i Kosovës mund të bëhet i pakthyeshëm, i qëndrueshëm dhe i garantuar në sistemin e marrëdhënieve ndërkombëtare.