Ndue Dedaj: “MirditaGraf”

Nga Ndue Dedaj

“Mirdita” titullohet botimi më i ri i zonjës austriake Marianne Graf, që vjen pas disa botimesh të tjera të llojit guidë-album. Personalisht do ta quaja “MirditaGraf”, pasi prej më se tridhjetë vjetësh, marrëdhënia mes Mirditës dhe Marianes ka qenë një simbiozë e gjatë dhe e frytshme, si me asnjë tjetër mik nga Europa.

Është i njohur kontributi i saj sa i përket ndërtimit të shkollave, qendrave shëndetësore, atyre sociale etj., por kësaj here duam të nënvizojmë punën e pazakontë të zonjës Graf për promovimin e Shqipërisë dhe më gjerë, nga Shkodra në Divjakë, nga Mati në Pukë e nga Mirdita në Grykën e Rugovës.

Edhe ky botim i ri i saj në shqip, anglisht dhe gjermanisht, më i ploti deri më sot për Mirditën në këtë rrafsh, me tekste informuese dhe sidomos përmes fotografive artistike, shpesh të bëra nga ajri, i shërben drejpërdrejt zhvillimit të turizmit malor, ekoturizmit dhe agroturizmit.

E veçanta është se Marianne e ka filluar misionin e saj me Rubikun dhe e ka vazhduar duke u ngjitur në fshatrat më të largët e më të thellë, në terrenet më të vështira, si Vela, Spaçi, Tranga e Selitës etj., ku ajo ka mundësuar investime të rëndësishme për komunitetin.

Graf, kudo në Mirditë, ndërton të bukurën, të dobishmen, atë që iu intereson banorëve, duke i bërë ata bashkëpunues dhe pjesë të ndryshimit, duke i nxitur që mos ta lëshojnë vendin e vet, por t’iu rikthehen rrënjëve. I vjen në ndihmë kësaj ideje dhe “Info-kulla”, pëmes realizimit të projekteve që lidhën me ringjalljen e traditës, bërjen atraktive të visareve të harruara etj.

Kjo humaniste e pashoqe iu tregon vendasve të shpërngulur, emigrantëve të shumtë nga trojet e tyre, si dhe donatorëve dhe vizitorëve të huaj potencialet që kjo trevë historike ka, çka e dëshmojnë më së miri përshkrimet dhe fotot e këtij albumi, duke nisur nga lashtësia, ku autorja Mirditën e sheh si “një minierë arkeologjike” artefaktesh që nga kohërat antike.

Zonja Graf është e pasionuar pas kullave shqiptare, veçmas atyre të Matit dhe Mirditës, nga Shulbatri buzë lumit Mat deri në Hebe të Fanit, që iu ka dhënë hijeshinë monumentale që kishin dikur, por dhe kreativitetin si asete të turizmit.

Kemi pasur dhe ne rastin të shtegtojmë bashkë me Marianën nëpër kullat e Mirditës dhe jo vetëm ato, ku kemi parë përkushtimin e saj ndaj njerëzve të moshuar të kullave, etnografisë etj.

Në këtë botim luksoz e kemi të sintetizuar Mirditën natyrore dhe etnokulturore, nga pikturat shkëmbore, stremat arbrore, reliktet e larmishme - tek objektet muzeale të dorës së parë, si Kisha e Rubikut, ish-Burgu i Spaçit etj.

Do të ishte e tepërt të përshkruanim përmbajtjen e këtij botimi, pasi vetë albumi ka një synim tregues e shpjegues, ndaj ia lëmë lexuesit kënaqësinë ekskursionit nëpër faqet e tij. Por, papraprakisht, mund t’i themi atij se “Mirdita” e Marianne Graf ia ka arritur të jetë një udhërrëfyes profesionist, për ta zbuluar më thellë këtë territor, që mendojmë se e njohim.

Së fundi, askush pa përvojën e Marianës në terren nuk do të mund ta realizonte këtë vepër, që zor të ketë një të dytë këtu ndër ne dhe që me siguri që do të ngjallë interes në institucione publike, zyra shtetërore, shkolla, agjensi zhvillimi e operatorë turistikë.

Faleminderit zonja Graf!