Blerim Latifi: Kaçakët modernë grekë dhe heronjtë e Homerit

Kaçakët modernë grekë dhe heronjtë e Homerit

E lexova një lajm ndërkombëtar se si filmi Odiseu i Christopher Nolan ka shkaktuar rritje masive të shitjes së poemave të Homerit dhe të interesimit për mësimin e greqishtes.

Njerëzit mendojnë se greqishtja e sotme është e njëjta me greqishten antike në të cilën u redaktuan poemat homerike.

Kjo më kujtoi një dëshmi interesante të cilën historiani britanik Mark Mazower e sjell në librin e tij "Revolucioni Grek dhe krijimi i Europës moderne", kushtuar Luftës për Pavarësi të Greqisë (1821–1832).

Kur shpërtheu kjo luftë, shumë intelektualë perëndimorë, të edukuar me frymën e romantizmit dhe rilindjes evropiane, e cila glorifikonte antikitetin grek, vrapuan ta mbështesnin kryengritjen greke. Shumë prej tyre iu bashkuan asaj, të udhëhequr nga ëndrra romantike për të parë te kryengritësit modernë grekë heronjtë e lashtësisë. Në mesin e tyre ishte edhe poeti romantik anglez Bajroni.

Një natë, derisa po rrinte me një çetë kleftësh (kaçakësh) grekë, i ekzaltuar u ngrit të recitonte disa pjesë nga Iliada e Homerit në gjuhën antike greke. Në fund të recitimit, njëri nga kleftët i tha se nuk kishte marrë vesh asgjë nga recitimi i tij.

Ky episod ilustron bukur hendekun e madh midis greqishtes homerike dhe greqishtes së folur nga grekët e shekullit XIX. Reagimi i kleftit nxirrte në pah se sa larg qëndronte gjuha e Homerit nga gjuha që flisnin grekët modernë.

Ky hendek kishte nxitur studiuesin gjerman Jakob Philipp Fallmerayer të vinte në dyshim vazhdimësinë etnike midis grekëve të lashtë dhe grekëve modernë. Sipas tij, popullsia e Greqisë kishte pësuar ndryshime aq të mëdha gjatë shekujve, sidomos si pasojë e vendosjes së sllavëve në Ballkan, saqë grekët modernë nuk mund të konsideroheshin pasardhës të drejtpërdrejtë të helenëve të lashtë.

Dëshmia tjetër që po ashtu e sjell Mazower është se kleftët grekë, të cilët ishin ngritur kundër Perandorisë Osmane, të nxitur edhe nga manovrat e Ali Pashë Tepelenës, jo vetëm që nuk dinin asgjë për heronjtë homerikë, por as që e quanin veten grekë. Ata e quanin veten me emrin bizantin Romaioi (romej), ndërsa identiteti "helen" ishte ende kryesisht konstruksion i intelektualëve europianë, të frymëzuar nga idealet estetike të Rilindjes dhe romantizmit evropian.

Dihet po ashtu se një pjesë e konsiderueshme e kleftëve ishin arvanitas që flisnin shqip. Kjo tregon se kryengritja greke e vitit 1821 ishte një lëvizje shumë më e larmishme nga pikëpamja gjuhësore dhe identitare sesa e paraqet historiografia zyrtare greke.