Skënder Milaqi: Një stoli, një shpirt, një botë e tërë…

Një stoli, një shpirt, një botë e tërë…

Refleksione mbi librin e ri poetik të shkrimtarit Xhevahir Cirongu “Vetmi e stolit në park”

Nga Skënder Milaqi

Djali nga Skrapari Xhevahir Cirongu është një prej zërave me vlerë në letërsinë shqipe.

Ai e ka pasuruar fjalën artistike me zërin dhe botkuptimin e tija letrar. Ai ka një veprimtari të matur dhe të ndjerë dhe ka arritur të ndërtoj një profil të veçantë letrar i mbështetur në sinqeritetin artistik dhe përjetimin njerëzor.

Fillimet e tij letrare janë të nisura herët që në revistat”Fatosi” dhe “Pionieri” të kohës dhe më vonë duke e freskuar krijimtarinë e tij letrare të përjetuar mes dy kohrave,asaj të realizmit socialist dhe postdemokracisë dhe kjo padyshim ka lënë gjurmë në universin e tij krijues.

Këto etapa historike nuk çfaqen në veprën e autorit si kronikë e thatë por si përjetime të brëndshme të filtruara në ndjeshmërinë e thellë të tij.

Veprat e tij tashmë janë 15,ku mund të përmendim disa:

Vepra poetike:

-“Kush ja shkeli syrin Ildës”

-“Kënga e lotit”

-“Sikur ta prekja diellin”

-“Vetmi e stolit në park”

Vepra me publicistikë:

-“Mall nga oqeani”

-“Tomorri qiell perendie”

-“Shtigjet e vendlindjes”

Apo libri me tregime

-“Misteri i një gruaje”etj.

Gjithashtu veprimtaria e shkrimtarit Xhevahir Cirongu shtrihet dhe si autor këngësh,të cilët kanë lënë gjurmë dhe fituar çmime dhe në festivale kombëtare.

Stili i tij letrar përqafohet nga :

-Një gjuhë e thjeshtë dhe me ngarkesë emocionale

-Figura metaforike të natyrshme dhe jo të sforcuara

-Realizëm i ndërthurur me elementë simbolikë

-I vëmëndshëm ndaj njeriut të zakonshëm

Tematika e vepriptarisë së tij letrare është:

-vetmia dhe kërkimi i kuptimit të saj

-Dashuria dhe humbja

-Morali dhe zhgënjimi shoqëror

-Dashuria për vendlindjen,kujtesa dhe e shkuara.

Dhe pse nuk është ndër autorët më të mediatizuar,Xhevahiri ka ndërtuar një profil serioz në rrethin letrar duke u botuar brenda dhe jashtë vendit,në gazeta,revista dhe antologji të ndryshme.

Së pari,më tërhoqi titulli i librit që do analizoj”Vetmi e stolit në park”,pasi duke e lexuar,konceptuar dhe reflektuar me vëmëndje më bëri të ndjej poezinë e Xhevahirit për thjeshtësinë e të shkruarit,konceptin e mendimit dhe mesazhin letrar të përcjell në realitetin ku jetojmë.

Xhevahiri në një pjesë të mirë të poezive ka nuanca të ëmbla folklorike si më poshtë:

Poezia “Ca fjalë më tha nëna” citohet:

Prit moj pak të takoj,

Ca fjalë të bisedoj,

Te kodra çel lule thana,

Atje mori udhë fjala.

Prit moj sa të dalë hëna,

Ca fjalë të tha nëna,

Lulen që të fali djali,

Ështlë si ylli që ndriçon malin.

Apo poezia”Sa lezet na ka kënga” ku citohet:

Me dëshirë këngën këndoj,

Të dëgjojnë yjet në qiell,

Bora zbardhi nëpër male,

E gjithë bota në këngë e valle,

Ti mos qaj o zemra ime,

Dhe nga sytë s’duam më lot,

Covidit i thamë ikë,

Se nga ky s’kemi frikë.

E bukur dhe poezia”Lotët e kujtimeve” ,kushtuar përvjetorit të humbjes së nënës ku citohet:

E putha me mall foton në mermer,

Ca fjalë nga nëntoka seç më thanë,

“Të lutem biri im mos qaj,

Mjafton një tufë lule ti kem pranë,

Kujtimet le të flasin pas kësaj me radhë”.

Poezia nostalgjike për Tomorrin,

”Tomorricë moj zonjë mbi zonjë” ku citohet:

Tomorricë moj zonjë mbi zonjë,

Gjithë fshatrat të rrinë kurorë,

Kryelartë je moj Tomorrocë,

Ku flet shqipja jonë Didonë.

……

Tomorricë moj lule mbi shkëmb,

Historitë gdhendur në këngë,

Thuaja moj edhe njëherë,

Zemra jonë për ty do flejë.

Dhe “Vajzë shqiptare moj dritë dielli” ku autori citon:

Herë me valle,herë me këngë,

Vajzë e shqipes të kemi thënë,

Më ke vajzë,të kemi nënë,

Te atdheu rritur rrënjë.

Poezi me ndjenja dhe dhimbje për emigrimin:

Në poezinë “Sirtare të zbrazur” citohet:

Një zë i trishtuar me dhimbje më foli,

Ishte zëri i dhimbjes për atë shtëpi,

Dhe gjurmët e hapave të fëmijërisë,

Sirtarët e zbrazura me vështrimin në qetësi.

Në poezinë në “Në traget”citohet:

Nuk di se ç’ndjeva atë çast,

E gjithë bota mu drodh nën këmbë,

Vështrimet e tim biri flisnin shumë,

Edhe gurët e zemrës s’fjetën gjumë.

E bukur poezia”Plisin e atdheut putha” ku citohet:

Pse kështu,vendlindja e këtoj moti,

Ku po shkoni si zogjtë shtegtarë,

Mos vallë mallkimi qenka prej Zoti?,

Jo,se le folenë e vendlindjes me lot të tharë.

Le të shtegtojmë nëpër botë si lot i qiellit,

Prapë do kthehemi me mallin e zhuritur për ty,

Te plisi i atdheut me lot ngrirë ndalova atë çast,

Gjithë dashuritë e zemrës u ndezën në flakë.

Dhe ndalem në poezinë “Dallgët e detit na bënë shoqëri” ku citohet:

Nga ç’shteg kujtimet aty erdhën,

As vetë s’po di ky lumë kujtimesh,

E piva kefen ashtu n’vetmi,

Në heshtje dallgët e detit erdhën,

E më bënë shoqëri.

Dhe pikante poezia nga merr titullin libri ”Vetmi e stolit në park” ku citohet:

Vështrova tutje në parkun e qytetit tim,

Sa çudi,atë çast dhe era ndaloj aty,

Zgjata dorën ta kapja një gjethe peme,

Nuk munda dot,atje s’kishte asnjë njeri.

Një re e bardhë sillej rrotull lart në qiell,

Dhe ajo s’kishte buzëqeshje në sy,

Në heshtje edhe zogjtë nëpër pemë,

Këngën e trishtimit pa dashur e lanë aty.

Por gjejmë në poezitë e Xhevahirit dhe nga ato të ndjera panoramike ku përmendim:

“Buzëmbrëmje në det” ku citohet:

Ika atë buzëmbrëmje nga deti,

Dhe pas,lashë gjurmët si kujtim,

Më përshpëriti dhe fjala e shkruar në rërë,

Eja prapë më tha-Të pres biri im.

Një poezi e bukur është “I putha gjethet e vjeshtës” ku citohet:

Erdhi vjeshta me ngjyrat e saj,

Peisazhi i gjetheve,

Nëpër degët e pemëve,

Në gji zjarre ndezur mban.

Poezi romantike është poezia “Shtigjet e mjergullës” ku citohet:

Thinjat e bardha netëve të errëta vezullojnë,

Si mjergulla nëpër pyje në gjelbërim,

Ashtu dhe jeta qenka vërtetë vetëtimë,

Shtigjeve të mjergullës kërkon përjetësinë.

Sa e bukur poezia”Flutura në krahët e mi” ku citohet:

Një flutur po rrinte e mendohej në krahët e mi,

E qetë po bënte gjumin e natës aty,

Veç lules zgjuar në parmakun e dritares,

Na kishte parë që po flinim ne të dy.

Një nostalgji e bukur në poezinë”Të prita” ku citohet:

Sa shumë shpejt iku rinia jonë,

E prita të vinte përsëri tek unë,

Nuk munda të ecja mbi ato rrudha,

Veç kujtimet filluan të rridhnin si krua.

Me të njejtën nuancë dhe poezia e mëposhtme”Refrene jete” ku citohet:

Pse kështu o refren i jetës sonë,ndalo një çast,

Eja me vrull e na buzëqesh si dikur te ne,

Refreni i jetës le të vrapoj me dashuri,

Mbi gurë të bardhë le të tregohet dhe një përrallë.

Një poezi e goditur revoltë për kohën,ku më shumë vlerësohen armët se jeta e njerëzve shigjetohet në poezinë

”Pëllumbat e marsit” ku citohet:

Ah kjo kohë e thyer si tullë e djegur,

E këtij shekulli të XXI me barut,

Fëmijët qajnë në djepin plotë plagë,

Dhe toka është djegur si bari në gusht.

Dhe së fundi diçka melankolike”Ca pika shiu në Sanremo” ku citohet:

Ca pika shiu mbi qepalle më ranë,

Na ishte vërtetë,apo lot i tharë,

As vetë s’po kuptoja pse kështu vallë,

Sanremo me këngë më priti këtë radhë!.

Bëra një paradë mbi disa poezi të këtij libri poetik për të treguar vlerat reale dhe tashmë të njohura të poetit Xhevahir Cirongu.Vëzhgohet nga librat e tij që autori është besnik i një etike krijuese që vendos së pari të vërtetën artistike.

Ai konsiderohet autor intimist dhe realist,një vëzhgues i hollë i botës së brendshme njerëzore.Nuk synon të trondisë me efekte të forta,por të depërtoj gradualisht në ndërgjegje dhe për këtë pëlqehet dhe lexohet.

Skënder Milaqi Durrës.Prill 2026.