Sadbere Emshiu: Politika e kujtesës dhe qytetari i harruar

13m më parë

Nga 'Narode moj' te 'Rugova im':

Politika e kujtesës dhe qytetari i harruar

Editorial satirik mbi gjuhën politike, kujtesën historike dhe përgjegjësinë demokratike në Kosovë dhe hapësirën Shqiptare

Nga Sadbere Emshiu

Ka kohë që në politikën tonë po ndodh një fenomen i çuditshëm. Sa herë afrohen zgjedhjet, varret hapen, fotografitë pluhurosen, fjalimet e vjetra nxirren nga arkivat dhe figurat historike ringjallen për të bërë fushatë.

Jo vetë, natyrisht.

Për ta flasin trashëgimtarët e vetëshpallur.

Dikur dëgjohej:

"Narode moj!"

Populli im!

Por pas perdeve, në logjikën e heshtur të pushtetit, rri një fjali tjetër e rëndë simbolike:

"Stoko moja!"

Bagëtia ime!

Një shprehje satirike ballkanike që nuk është fyerje ndaj popullit, por një alarm politik mbi mënyrën se si gjuha mund të përdoret për të ndërtuar afërsi në publik dhe distancë në praktikë.

Sepse "Narode moj" tingëllon si afërsi.

"Stoko moja" tingëllon si kontroll.

Njëra kërkon besim.

Tjetra nënkupton bindje.

Njëra i flet qytetarit si subjekt.

Tjetra e redukton atë në masë.

Dhe pikërisht këtu lind pyetja e vjetër dhe e re e demokracisë: ku mbaron qytetari dhe ku fillon turma?

Sot kjo gjuhë është transformuar.

Nuk thuhet më vetëm "Narode moj".

Sot dëgjojmë gjithnjë e më shpesh:

"Rugova im!"

Dhe sa herë që dëgjoj këtë pronor politik, lind një pyetje e thjeshtë, por thelbësore:

Kur u bë Ibrahim Rugova pronë private?

Në cilën zyrë kadastrale u regjistrua trashëgimia e tij politike?

Kush e shndërroi një figurë shtetformuese në simbol elektoral të përditshëm?

Rugova nuk ishte markë.

Nuk ishte logo.

Nuk ishte dekor zgjedhor.

Ai ishte figurë e një kohe të rëndë historike, kur shteti nuk ekzistonte si realitet institucional, por si aspiratë politike dhe morale.

Ai nuk e trashëgoi Kosovën.

Ai e projektoi rrugën drejt saj.

Por në politikën e pasluftës në Kosovë, gjithnjë e më shpesh vërehet një prirje e qartë: jetesa mbi kapitalin simbolik të së kaluarës.

Në këtë kuptim, edhe Lidhja Demokratike e Kosovës është pjesë e një debati më të gjerë mbi mënyrën se si trashëgimia politike është shndërruar shpesh në kapital simbolik, në vend që të shërbejë si përgjegjësi e drejtpërdrejtë për ndërtimin e shtetit pas vitit 1999. Në disa periudha, krijohet përshtypja se pesha e historisë është përdorur më shumë si bazë legjitimiteti sesa si angazhim për rezultate konkrete dhe zhvillim institucional të qëndrueshëm.

Kjo nuk është akuzë personale, por vëzhgim kritik mbi një kulturë politike që shpesh e ka të vështirë të shkëputet nga narrativa e së kaluarës dhe të përballet plotësisht me kërkesat e shtetit modern.

Sa më pak rezultate sot, aq më shumë kujtime dje.

Sa më pak vizion për nesër, aq më shumë citate nga dje.

Sa më pak program, aq më shumë ceremoni.

Sa më pak politikë, aq më shumë simbolikë.

Në këtë skenë politike, disa figura të rëndësishme përfaqësojnë qasje të ndryshme ndaj qeverisjes dhe përgjegjësisë institucionale.

Albin Kurti, si kryeministër, përfaqëson një qasje që synon forcimin e bazës ligjore dhe funksionimin institucional mbi parimin e zbatimit të ligjit. Kjo qasje, në një pjesë të opinionit, interpretohet në mënyra të ndryshme, përfshirë edhe keqkuptime si centralizim i tepërt, ndërsa në një lexim tjetër mund të shihet si përpjekje për të ndërtuar një shtet ku ligji është standardi themelor i qeverisjes, në linjë me praktikat e shteteve demokratike perëndimore. Një pjesë e diasporës shqiptare e sheh këtë qasje pikërisht në këtë kornizë të shtetit të së drejtës.

Donika Gërvalla, me përvojë në hapësirën perëndimore dhe me një trashëgimi familjare historike të rëndësishme, përfaqëson një figurë politike që synon të ndërtojë identitet institucional përmes funksionit të saj qeverisës, duke u përpjekur të afirmohet në realitetin e sotëm shtetëror përtej dimensionit simbolik të prejardhjes familjare.

Vjosa Osmani, në rolin e saj institucional si ish-presidente, përfaqësoi një figurë për komunikim ndërkombëtar dhe aftësi përfaqësimi në gjuhën angleze, një element që sot është bërë standard për shumë profesionistë shqiptarë të diasporës. Në këtë kuadër, debati publik shpesh ngre pyetjen nëse përfaqësimi shtetëror duhet të fokusohet më shumë në ndërtimin e unitetit institucional dhe maturisë politike sesa në përplasjet politike dhe simbolikat e trashëgimisë.

Në gjermanisht ekziston një shprehje shumë e qartë:

"Hier und jetzt."

"Këtu dhe tani."

Sepse politika nuk jeton në kujtime.

As në fotografi.

As në legjenda.

Ajo jeton në realitetin e përditshëm të qytetarit:

Në ekonomi.

Në drejtësi.

Në arsim.

Në siguri.

Në besim institucional.

Ky tekst nuk buron nga një angazhim partiak apo ideologjik. Ai është rezultat i një vëzhgimi nga hapësira perëndimore, ku autorja jeton dhe punon, duke ndjekur zhvillimet politike, shoqërore dhe kulturore në vendet e origjinës dhe në rajon. Qëllimi është të gërshetohet përvoja e demokracive perëndimore me realitetin e shoqërive post-tranzicionale shqiptare, duke ruajtur distancën kritike dhe përgjegjësinë qytetare.

Historia është e rëndësishme, por historia nuk është program qeverisës.

Ajo është themel, jo zëvendësim i politikës.

Ajo është kujtesë, jo zgjidhje.

Ajo është busull, jo motor.

Në fund mbetet pyetja thelbësore:

A po jetojmë ende në politikën e kujtesës, apo në politikën e përgjegjësisë?

Sepse qytetari modern nuk është as relike, as turmë, as simbol.

Ai është subjekt politik.

Dhe vota e tij nuk është pronë e askujt.

Është përgjegjësi.

"Narode moj?"

Jo.