Muhamet Kelmendi: Logjikë e sëmurë - standarde të dyfishta ndaj pronës, fesë dhe kulturës

Logjikë e sëmurë: standarde të dyfishta ndaj pronës, fesë dhe kulturës

Në Kosove është krijuar një situatë e ndjeshme, e cila prek jo vetëm çështjen e pronës dhe të tokës, por edhe marrëdhëniet ndërfetare, bashkëjetesën qytetare dhe mënyrën se si shoqëria jonë i trajton çështjet e identitetit.

Çështja e rreth 24 hektarëve tokë të lidhur me Manastirin e Deçanit ka qenë prej vitesh një nga temat më të debatueshme në Kosovë. Për një pjesë të madhe të banorëve shqiptarë të Deçanit, kjo tokë konsiderohet pronë e tyre dhe çështja është parë si një padrejtësi historike e juridike. Pikërisht për shkak të ndjeshmërisë së saj, është e pakuptueshme pse reagimi qytetar ndaj kësaj çështjeje ka qenë shumë më i dobët sesa reagimet që shfaqen kur bëhet fjalë për ndërtimin e një objekti të ri fetar.

Situata bëhet edhe më kontradiktore kur e krahasojmë me reagimin ndaj vendosjes së gurthemelit për një kishë katolike në Vushtrri. Në këtë rast pati protesta dhe kundërshtime të menjëhershme nga disa qytetarë. Kjo ngre një pyetje të thjeshtë: pse një objekt fetar katolik bëhet menjëherë çështje proteste, ndërsa çështje shumë më të mëdha dhe më të ndjeshme që lidhen me pronën, historinë dhe objektet e Kishës Ortodokse Serbe nuk prodhojnë të njëjtin mobilizim qytetar?

Kjo nuk do të thotë se duhet të protestohet kundër kishave apo manastireve. Përkundrazi. Një shoqëri demokratike duhet të respektojë të drejtën e çdo komuniteti për të ushtruar besimin e vet dhe për të pasur objektet e veta fetare, për aq kohë sa ato ndërtohen dhe funksionojnë në përputhje me ligjin.

Por pikërisht këtu qëndron problemi: standardet duhet të jenë të njëjta për të gjithë.

Nëse kërkohet transparencë për ndërtimin e një kishe katolike, ajo duhet të kërkohet edhe për objektet ortodokse. Nëse kërkohet respektimi i pronës dhe interesit të banorëve shqiptarë, kjo duhet të vlejë për çdo pronë, pavarësisht se cilit komunitet fetar i atribuohet. Nëse shqetësohemi për ndikimin që objektet fetare mund të kenë mbi hapësirën publike dhe identitetin kulturor, atëherë kjo çështje duhet trajtuar me të njëjtin kriter në çdo rast.

Është edhe më e çuditshme që në Kosovë mund të ketë reagime të forta ndaj një kishe katolike, ndërkohë që objekte dhe prona të Kishës Ortodokse Serbe kanë qenë prej kohësh pjesë e debatit politik, juridik dhe kulturor. Edhe prania e objekteve ortodokse serbe në hapësira publike e institucionale, përfshirë rastin e objektit ortodoks në hapësirën e Universitetit të Prishtinës, nuk ka prodhuar gjithmonë të njëjtin reagim publik.

Në të njëjtën kohë, në Kosovë janë ndërtuar me qindra xhami dhe për këtë nuk mund të thuhet se ka pasur një reagim të krahasueshëm qytetar sa herë që është ngritur një objekt i ri fetar mysliman. Përkundrazi, shpesh këto çështje kalojnë pa ndonjë debat serioz publik. Kjo tregon se problemi nuk është thjesht ndërtimi i një objekti fetar. Problemi është përzgjedhja e rasteve ndaj të cilave reagojmë dhe rasteve ndaj të cilave heshtim.

Kjo përzgjedhje krijon një ndjenjë të rrezikshme të standardeve të dyfishta.

Edhe çështja e identitetit kulturor duhet trajtuar me të njëjtën përgjegjësi. Shqiptarët e Kosovës kanë të drejtë të ruajnë historinë, gjuhën, kulturën dhe trashëgiminë e tyre. Por mbrojtja e identitetit shqiptar nuk mund të shndërrohet në armiqësi ndaj një feje ose ndaj një komuniteti. Në të njëjtën mënyrë, respektimi i lirisë fetare nuk duhet të përdoret si arsye për të heshtur përballë çdo shqetësimi legjitim që lidhet me pronën, hapësirën publike, trashëgiminë kulturore apo vendimmarrjen institucionale.

Prandaj, pyetja që duhet bërë nuk është: “Pse po ndërtohet një kishë?” Pyetja duhet të jetë: “A po zbatohen të njëjtat kritere ligjore dhe institucionale për të gjithë?”

Nëse përgjigjja është po, atëherë duhet të respektohet ligji, pavarësisht nëse bëhet fjalë për kishë, manastir, xhami apo çfarëdo objekti tjetër fetar.

Nëse përgjigjja është jo, atëherë problemi nuk është feja, por standardi i dyfishtë.

Gjendja e krijuar kërkon maturi nga të gjitha palët. Institucionet duhet të sqarojnë në mënyrë transparente statusin juridik të tokave, bazën ligjore të çdo vendimi dhe të drejtën e komuniteteve për t'u dëgjuar. Nuk mjafton respektimi formal i procedurave; nevojitet edhe dialog me banorët dhe ndërtimi i besimit ndërmjet komuniteteve.

Në fund të fundit, një shoqëri serioze nuk mund të ketë një masë për kishën katolike, një tjetër për kishën ortodokse dhe një të tretë për xhaminë. Ligji duhet të jetë i njëjtë për të gjithë. Prona duhet të trajtohet me të njëjtin standard. Trashëgimia kulturore duhet të mbrohet pa përzgjedhje. Dhe liria fetare duhet të respektohet pa diskriminim.

Nëse këto parime zbatohen në mënyrë të barabartë, atëherë edhe tensionet mund të trajtohen përmes institucioneve dhe dialogut, e jo përmes protestave selektive dhe përplasjeve ndërmjet komuniteteve.

Problemi i Kosovës nuk zgjidhet duke protestuar vetëm kundër asaj që na pengon sot, ndërsa heshtim për atë që na ka penguar dje. Nëse kërkojmë drejtësi, duhet ta kërkojmë me të njëjtin standard për të gjithë. Përndryshe, ajo që mbetet nuk është drejtësi, por logjikë e sëmurë dhe standard i dyfishtë.

facebook.com/muhamet.kelmendi2