Gjon Marku: Gjon Mark Kapidani - simfonia e një jete në shërbim të artit dhe kombit

Gjon Mark Kapidani - simfonia e një jete në shërbim të artit dhe kombit

Ka artistë që identifikohen me veprat që krijojnë dhe ka të tjerë që bëhen vetë pjesë e historisë kulturore të një kombi. Gjon Mark Kapidani i përket kësaj kategorie të dytë. Për më shumë se gjysmë shekulli ai jetoi me muzikën dhe për muzikën, duke lënë pas një trashëgimi që shtrihet nga krijimtaria kompozicionale te pedagogjia, nga dirigjimi te formimi shpirtëror e kulturor i brezave të rinj.

I lindur në Shkodër më 25 qershor 1933, në një familje ku arti dhe tradita kishin zënë vend natyrshëm, ai u rrit në një mjedis që ushqente ndjeshmërinë estetike dhe respektin për vlerat kombëtare. I ati, Mark Kapidani, ishte një instrumentist amator i njohur në qytet, ndërsa trashëgimia familjare lidhej me trungun e njohur të Kapidanëve të Mirditës. Kjo lidhje me rrënjët do ta shoqëronte gjatë gjithë jetës, duke u reflektuar jo vetëm në karakterin e tij njerëzor, por edhe në frymën e krijimtarisë së tij.

Takimi i parë me muzikën erdhi herët. Si fëmijë ai ishte solist në Korin e Kishës Françeskane të Shkodrës, ku pati fatin të formohej pranë figurave të shquara si At Filip Mazreku dhe Preng Jakova. Më pas, në rrugëtimin e tij artistik, do të ndikoheshin edhe nga personalitete të tjera themelore të muzikës shqiptare, si Çesk Zadeja dhe Tish Daija. Këto emra nuk ishin thjesht mësues të tij; ata përfaqësonin një traditë që po ndërtonte identitetin e muzikës së kultivuar shqiptare.

Me hapjen e Liceut Muzikor të Shkodrës, në vitin 1961, Gjon Mark Kapidani u bë pjesë e brezit të parë të pedagogëve që hodhën themelet e këtij institucioni. Ishte një periudhë e rëndësishme jo vetëm për arsimin artistik në qytet, por edhe për pjekurinë e tij krijuese. Pikërisht në këto vite nisën të marrin formë veprat që do të mbanin vulën e individualitetit të tij artistik.

Studimet e larta në Konservatorin Shtetëror të Tiranës, nën drejtimin e Çesk Zadejës, e konsoliduan më tej profilin e tij profesional. Pas diplomimit, në vitin 1969, ai mori drejtimin e Orkestrës Simfonike dhe Korit Filarmonik të Shkodrës. Në këtë detyrë ai u shndërrua në një nga figurat më të rëndësishme të jetës muzikore të qytetit, duke kontribuar në formimin e një tradite interpretative që mbetet pjesë e memories artistike të Shkodrës.

Veprimtaria pedagogjike zë një vend të veçantë në jetën e tij. Për shumë vite, në Liceun Artistik "Preng Jakova", ai formoi breza të tërë muzikantësh, duke u transmetuar jo vetëm njohuritë profesionale, por edhe etikën e punës artistike. Shumë prej nxënësve të tij do të bëheshin më vonë pjesë e jetës muzikore shqiptare, duke dëshmuar ndikimin e një pedagogu që e shihte arsimin si mision.

Pas viteve '90, kur Shqipëria po rikthente liritë e mohuara për dekada, Gjon Mark Kapidani iu kushtua me përkushtim ringjalljes së muzikës kishtare. Themelimi dhe drejtimi i Korit të Katedrales së Shkodrës përbën një nga kapitujt më domethënës të kësaj periudhe. Kulmi i këtij angazhimi ishte pjesëmarrja e korit në meshën solemne të kremtuar nga Papa Gjon Pali II gjatë vizitës historike në Shkodër më 25 prill 1993, një ngjarje që mbetet simbol i rikthimit të lirisë shpirtërore dhe fetare në Shqipëri.

Edhe në vitet e mëvonshme ai vazhdoi të mbetej pranë arsimit dhe krijimtarisë. Në Gjimnazin Arkidioqezan "At Pjetër Meshkalla" dhe më pas në Akademinë e Arteve në Tiranë, ku ligjëroi harmoninë, orkestrimin dhe kompozimin, ai vazhdoi të formonte breza të rinj artistësh, duke u bërë një urë lidhëse mes traditës dhe së ardhmes.

Trashëgimia krijuese e Gjon Mark Kapidanit është e gjerë dhe e larmishme. Simfonitë, poemat simfonike, suitat me motive shqiptare, kantatat, kuartetet për harqe, miniaturat instrumentale dhe përpunimet e muzikës popullore dëshmojnë një krijues që kërkonte vazhdimisht dialogun midis traditës dhe formave bashkëkohore të shprehjes artistike. Në krijimtarinë e tij, elementi kombëtar nuk shfaqet si zbukurim folklorik, por si substancë e gjallë që ushqen mendimin muzikor dhe identitetin estetik të veprës.

Gjatë veprimtarisë së tij krijuese, ai kompozoi një sërë veprash muzikore, tematika e të cilave lidhet ngushtë me Shqipërinë. Ndër to përmenden: Poema Simfonike, Simfonia nr. 1, Fantazia për Orkestër Simfonike mbi tema nga opera Mrika, Vallëzimi Simfonik, Suita Simfonike me motive nga zakonet e dasmës shkodrane, kuartete për harqe, kantata, romanca vokale, miniatura instrumentale, variacione për piano, këngë, përpunime dhe harmonizime të këngëve popullore, si dhe aranzhime e orkestrime operistike dhe vepra operistike.

Sot, emri i Gjon Mark Kapidanit kujtohet si emri i një artisti që e kuptoi muzikën jo vetëm si profesion, por si shërbim ndaj kulturës dhe shoqërisë. Ai i përket atij brezi krijuesish që punuan në heshtje, larg bujës, por me një përkushtim të rrallë ndaj artit dhe kombit. Veprat që krijoi, nxënësit që edukoi dhe institucionet që ndihmoi të zhvillohen mbeten dëshmi e një jete të jetuar me dinjitet dhe përgjegjësi kulturore.

Në historinë e muzikës shqiptare, Gjon Mark Kapidani zë vendin e tij si dirigjent, kompozitor dhe pedagog, por mbi të gjitha si një personalitet që i dha kulturës shqiptare një zë të veçantë dhe një trashëgimi që vazhdon të frymëzojë brezat.