Idris Dermyshi: Besim Dema, gjurmë drite mbi supet e kohës

Besim Dema, gjurmë drite mbi supet e kohës

Njohje të vonshme kam patur me profesorin Besim Dema. Historiani e shkrimtari gramshak Meçan Hoxha më afroi në veprimtaritë e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Durrësit, ku njoha Besimin. Të njohësh Besimin do të thotë të njohësh përkushtimin pa bujë, njeriun e punëve me peshë të madhe. Unë njoha besimin dhe jo zhgënjimin. Njoha një krutan që armë jete nuk kishte shpatën, por mençurinë dhe dinjitetin.

Besimi, burrë i thjeshtë e plot mend, ka ndihmuar e gëzuar shumë njerëz, pa i bërë dëm askujt. Personalitet i spikatur në fushën e arsimit, mësimdhënies, drejtimit e krijimit letrar e artistik. Madhështor në thjeshtësinë e vet. Mbi të gjitha, njeri.

Besimi u lind në fshatin Mazhe, atje ku malet e Krujës ulin kryet për t’i dhënë dritë fushës, ku fryma e historisë ndihet në çdo gur e ulli. E ndodhur pranë rrugëve strategjike dhe nën hijen e kështjellës së Skënderbeut,Mazhja ka parë kalorës e ushtri, beteja e besëlidhje, është njomur me djersë bujku e gjak luftëtari.

Besimi u burrërua në kullën e gurtë ku buka piqej në vatër, ku historia mësohej nga zëri i ulët i pleqëve, ku fjala e besa i kishin rrënjët në shkëmb. Jeta e tij nuk qe një shëtitje lëndinave e kodrinave, por ngjitje vertikale mes vështirësive. Duke patur Mazhen si djep dhe Sari Salltikun si testament shpirtëror, Besimi e ktheu dijen në bekim dhe shkollën në teqe drite.

Me trupin e drejtë e veshjen me sqimë, ku nuk i mungon kostumi e kollarja, kasketa e këmisha e hekurosur me vizore, Besimi ruan me dinjitet pamjen e një aristokrati të kohëve të arta, te i cili çdo detaj i jashtëm reflekton rregullin e brendshëm.

Te Besimi treten në përsosmëri ashpërsia e malit me butësinë e fushës, rreptësia e drejtorit me humanizmin e prindit. Ai dinte të kërkonte me ngulm, sepse donte me shpirt. Shihte te çdo fëmijë jo vetëm nxënësin e sotëm, por edhe qytetarin e së ardhmes. Shpirti i tij, hambar vlerash, mban brenda dy botë të mëdha; kodin e lashtë të malit dhe dritën e artë të dijes.

Të jesh drejtor shkolle për katër dekada, do të thotë të keshë parë stinët të ndërrohen jo vetëm në pemët e oborrit, por edhe në sytë e mijëra nxënësve. Besimi nuk drejtoi vetëm mure, banka e udhëzime zyrtare; ai ndërtoi një tempull ku dija ishte besim dhe edukata art.

Ndonëse i goditur herët nga largimi i bashkëshortes, boshllëk që e mban me dinjitet të heshtur e fisnik, ai nuk iu dorëzua vetmisë. Mania u largua vetëm fizikisht. Ajo jeton në vargjet e bukura të Besimit, në sytë e katër fëmijëve të mrekullueshëm, ku drita e saj do të vazhdojë të ndriçojë gjatë. Besimi nuk po ecën i vetëm; ka në krah trashëgiminë më të bukur që Mania i la pas: “ Katër fëmijë si yje/ Dy djem si petritë me fletë/ Vajzat si flutura në pyje/ Jetës sonë i dhanë jetë.” -  shkruan Besimi.

Edhe pse në pension, Besimi u mëson matematikën breznive të reja, punon mbi katër libra në dorëshkrim, kur dhjetë të tjerë shfletohen nga lexues të shumtë.

Librat “Miqtë e Krujës” dhe “Mësuesi, zëri që transmeton vlera”, janë përmendore shpirtërore dhe historike për Krujën emërmadhe. Madhështinë ia ka dhënë historia Krujës,  por histori bëjnë edhe njerëzit e zakonshëm, bashkëhohës të Besimi Demës.

Rreth 100 portrete, jetëshkrime e vlerësime njerëzish ndriçojnë Krujën e rrethinat e saj, me dritën e punës së tyre. Duke përshkruar jetën e individëve, autori gdhend portretin e një brezi që punoi shumë e mori pak, që njohu si vlerë virtytin dhe jo portofolin. Secili prej tyre nuk është Robinson Kruzo në një ishull të vetmuar, por anëtar i një familjeje, pjesëtar i një kolektivi, qytetar i një komuniteti.

Të kujtosh kontributet e një qyteti për gjysmë shekulli, do të thotë t’i japësh të ardhmes një pasqyrë ku të shoh të djeshmen. Njëkohësisht, është akt nderimi ndaj atyre që ndërtuan memorien e një qyteti. Në një botë ku e sotma konsumon shpejt të djeshmen, autori i bën një ftesë të hapur ndërgjegjes sonë: kush harron rrënjët, humb kurorën !

Besim Dema përfaqëson atë racë të rrallë intelektualësh, te të cilët mësuesi udhëzon, shkrimtari frymëzon, eseisti analizon, publicist zgjon.

I veshur me dritën e uratës qytetare dhe dinjitetin e mësuesit, Besim Dema nuk plaket kurrë, sepse jeton te mijëra vetëdije që ndriçoi dhe te shkrimet që i la kohës si testament paqeje.

Kruja e historisë dhe e bukurisë do ndihej më mirë po të mendonte si Niçja i madh, që vlerësonte madhështinë e kombeve  jo nga numri i njerëzve të mëdhenj, por nga mënyra si i trajtojnë  njerëzit e mëdhenj.

Vlerat, më shumë se rrudhat, ia shtojnë fisnikërinë drejtuesit legjendë dhe mikut tonë të rrallë, Besim Dema.

Dinjitoz, krenar, të papërtuar e hazërxhevap të pafshim përherë, miku ynë i veçantë !

Idris Dermyshi

Durrës, më 10. 08.2026