Gani Pllana: Prof. Dr. Burhan Jukniu – kontribues i jashtëzakonshëm në edukimin profesional të inxhinierëve mekanikë

PROF. DR. BURHAN JUKNIU-KONTRIBUES I JASHTËZAKONSHËM I EDUKIMIT PROFESIONAL TË INXHINIERËVE MEKANIKË NË FUSHËN E TERMOENERGJETIKËS NË SHQIPËRI DHE KOSOVË

Nga Gani S. Pllana, Prishtinë

Prof. Dr. Burhan Jukniu lindi në qytetin e Shkodrës më 2 shkurt 1927, ku përfundoi edhe arsimin e mesëm në gjimnazin e Shkodrës. Studimet për inxhinier termoenergjetik i kreu në Institutin energjetik të Moskës (1948-1953). Pas diplomimit ka punuar si inxhinier në kombinatin energjetik të Tiranës dhe në TEC-in e Kuçovës në periudhën 1953-1957. Në vitin 1957 ka filluar punën si Pedagog në Fakultetin e Inxhinierisë, lektor i lëndëve mësimore “Termo-elektrocentralet” dhe “Energjetikë” në Katedrën e Termoteknikës të Fakultetit të Inxhinierisë të Universitetit Shtetëror të Tiranës.

Nga viti 1957-1960 prof. Dr. Burhan Jukniu ka vazhduar studimet pasuniversitare dhe ka mbrojtur aspiranturën. Ka përgatitur disertacionin e doktoratës në Universitetin Energjetikë të Moskës, me temë: “Profilet racionale të impianteve të kombinuara energjetike, pjesa e gazit e të cilave destinohet për të mbuluar ngarkesat sezonale në sistem”, dhe e ka mbrojtur në vitin 1962 në USHT, Tiranë.

Titujt/gradat shkencore: “Inxhinier i diplomuar” (1953), “Kandidat i shkencave” (1962), “Docent” (1963), “Profesor” (1995).

Pozitat dhe detyrat udhëheqëse në USHT dhe jashtë vendit

Prof. Dr. Burhan Jukniu ka ushtruar pozita dhe detyra udhëheqëse në USHT, si në vijim:

·       1964-1973: Drejtues i Katedrës së Termoteknikës (1964-1973);

·       1970-1973: Zëvendës dekan i Fakultetit të Inxhinierisë në USHT; (1970-1973);

·       1971-1973: Profesor i ftuar në Universitetin e Prishtinës (Kosovë ish-Jugosllavi) për lëndët mësimore “Gjeneratorët e avullit” dhe “Stabilimentet energjetike”;

·       1974-1985: Hartues i planeve mësimore të degës mekanike;

·       1976-1980: Profesor i ftuar në Universitetin e Prishtinës (Kosovë, ish-Jugosllavi) për lëndët mësimore “Gjeneratorët e avullit” dhe “Stabilimentet energjetike”;

·       1974-1986: Anëtar i Këshillit Shkencor të Fakultetit të Inxhinierisë;

Titullar i lëndëve mësimore

Prof. Dr. Burhan Jukniu, pas mbrojtjes së doktoratës, ka qenë titullar i lëndëve mësimore:

“Termoelektrocentralet (TEC-e)”, ku përfshihej edhe lënda: “Termodinamikës Teknike” (për degën elektrike) dhe “Energjetika”.

Fushat kryesore të studimit, të punës dhe të kërkimit shkencor

Fushat e kërkimit shkencor të prof. Dr. Burhan Jukniut janë:

·       “Studimet për përmirësimin e treguesve energjetikë të TEC-eve”; për kogjenerimin, për projekt-idetë e TEC-eve teknologjike zonat industriale;

·       “Bilancet energjetike dhe për shfrytëzimin e energjisë diellore në sistemet e integruara”. Nga kjo fushë ka referate dhe botime të ndryshme.

Prof. dr. Burhan Jukniu në veprimtarinë profesionale-shkencore është marrë kryesisht me:

·       Termoenergjetikë;

·       Termoteknikë;

·       Termodinamikë teknike;

·       Termoelektrocentrale (TEC);

·       Gjeneratorë avulli;

·       Stabilimente dhe impiante energjetike

·       Prodhim dhe shndërrim i energjisë termike;

Detyrat udhëheqëse në Universitetin e Tiranës

·       1964–1973: Përgjegjës i Katedrës së Termoteknikës.

·       1970–1973: Zëvendës dekan i Fakultetit të Inxhinierisë.

·       1974–1985: Hartues i planeve mësimore të degës mekanike.

·       1971-1973 dhe 1977–1980: Anëtar i Këshillit Shkencor të Fakultetit të Inxhinierisë;

·       Anëtar i komisioneve për hartimin e planeve dhe programeve mësimore për degët mekanike dhe elektrike (në kohën kur ka qenë edhe anëtar i Këshillit Shkencor të Fakultetit të Inxhinierisë, ku përfshiheshin degët: mekanikë, elektrikë, ndërtim, gjeodezi).

Kontributet dhe risitë kryesore të Prof. Dr. Burhan Jukniut

Prof. Dr. Burhan Jukniu ka pasur një rol të rëndësishëm në zhvillimin e arsimit të lartë teknik, termoenergjetikës dhe përgatitjes së inxhinierëve shqiptarë, ndërsa veprimtaria e tij lidhet drejtpërdrejt edhe me industrinë energjetike shqiptare. Ndër më të rëndësishmet, veçohen:

·       Futja dhe konsolidimi i termoenergjetikës si fushë universitare: Ai dha lëndët “Termo-elektrocentralet” dhe “Energjitikë”, duke kontribuar në formimin sistematik të inxhinierëve të parë shqiptarë të specializuar në këtë fushë;

·       Krijimi dhe forcimi i Katedrës së Termoteknikës: Një nga kontributet më të rëndësishme institucionale ishte drejtimi i Katedrës së Termoteknikës, që lidhet me zhvillimin e mëvonshëm të strukturës së energjetikës në Fakultetin e Inxhinierisë. Kjo ishte e rëndësishme sepse termoenergjetika përfshinte njohuri thelbësore për termocentralet, gjeneratorët e avullit, ciklet termike dhe pajisjet energjetike;

·       Përdorimi i metodave të reja të analizës në proceset dhe ciklet termodinamike dhe të analizës në ciklet energjetike të TEC-eve: Një punë të kualifikuar Prof. Dr. Burhan Jukniu ka bërë për futjen dhe përdorimin e metodave të reja të analizës në proceset dhe ciklet termodinamike dhe të analizës në ciklet energjetike të TEC-eve. Kështu ka futur për herë të parë në botimet shkencore në gjuhën Shqipe në Termoenergjetikë krahas metodës termike dhe atë entropike dhe eksergjetike. Përdorimi i metodës eksergjitike ka qenë një nga drejtimet themelore të studimit të tij; në këtë fushë ka udhëhequr punime të disertacioneve të doktoratave dhe ka botuar artikuj në Buletinin e shkencave teknike (BSHT) etj. Njëkohësisht në kurset apo shkollat pasuniversitare ka zhvilluar leksione të thelluara në lëndën: Analiza eksegjetike në impiantet termoenergjitike. Ai është marrë me kualifikimin pasuniversitar, në dhënien e lëndës: “Analiza eksergjetike në impiantet termoenergjetike”, të cilën e ka futur në kualifikimin pasuniversitar.

·       Përgatitja e specialistëve për industrinë energjetike: prof. Dr. Burhan Jukniu nuk ishte vetëm pedagog teorik. Para se të hynte në universitet, ai kishte punuar si inxhinier në Tiranë dhe në Kuçovë. Kjo përvojë praktike industriale u transferua në mësimdhënien universitare. Pra, një nga risitë e rëndësishme të veprimtarisë së tij ishte lidhja e arsimit inxhinierik me nevojat reale të industrisë energjetike;

·       Zhvillimi i literaturës teknike shqiptare: prof. Dr. Burhan Jukniu është autor i teksteve universitare në një fushë që në atë periudhë kishte nevojë të madhe për literaturë profesionale në shqip. Këto tekste kanë pasur rëndësi të veçantë sepse standardizuan dhe sistemuan njohuritë termoenergjetike në gjuhën shqipe, duke u përdorur në formimin e studentëve të inxhinierisë. Ky është një kontribut shumë i rëndësishëm, sepse nuk lidhet vetëm me një lëndë, por me organizimin dhe modernizimin e vetë formimit universitar të inxhinierëve mekanikë;

·       Kontribut në kërkimin shkencor mbi impiantet energjetike: Disertacioni i tij për gradën Kandidat i Shkencave kishte si temë “Profilet racionale të impianteve (centraleve) të kombinuara, pjesa e gazit...”. Kjo tregon se kërkimi i tij shkencor nuk ishte vetëm pedagogjik, por trajtonte edhe optimizmin dhe strukturën e impianteve energjetike të kombinuara;

·       Një risi interesante në fushën e energjisë diellore: Efektiviteti tekniko-ekonomik i impianteve diellorë për ngrohjen e ujit sanitar. Ky është një element shumë interesant i veprimtarisë së prof. Dr. Burhan Jukniut, sepse tregon se puna e tij shkencore u shtri edhe te shfrytëzimi i energjisë diellore, pra te burimet alternative të energjisë dhe vlerësimi i tyre teknik-ekonomik;

·       Ndërtimi i impiantit të parë me sistem ngrohës gjeotermal me anën e pompës së nxehtësisë ujë-ujë: Në vitet 1990-1993, u ndërtua impianti i parë nga prof. Dr. Burhan Jukniu në Departamentin e Energjetikës, Universiteti Politeknik i Tiranës. Është ndërtuar i pari  sistem ngrohës gjeotermal me anën e pompës së nxehtësisë ujë-ujë në shkollën profesionale të Ersekës, të propozuar nga misionari fetar amerikan Marku. Zbatimi i dytë është ngrohja dhe freskimi i pjesës së biznesit në Pallatin e Kulturës në Sheshin Skënderbe në Tiranë.

Udhëheqës shkencor për doktorata

Prof. Dr. Burhan Jukniu ka drejtuar doktoratën e parë në Shqipëri për shfrytëzimin e energjisë diellore në sistemet energjetike të integruara. Fusha kryesore e studimeve të tij shkencore kanë qenë: “Studimet për përmirësimin e treguesve energjetikë të TEC-eve; për përdorimin e kogjenerimit dhe për projektet e përqendrimit të prodhimit të energjisë termike dhe elektrike nëpërmjet përdorimit të TEC-eve teknologjike në zonat industriale të vendit e më gjerë ”, e cila ishte aktuale për vitet 1980-1990, që ishin tema studimore të nivelit ministrie e qeveritar; si edhe në udhëheqjen e pesë doktoratave dhe në komisione për mbrojtje të disa të tjerave, si në vijim:

1.     Kandidati Agim Bejleri, tema me titull: “Studim mbi djegien e qymyreve të dobëta në përzierje me sasi minimale të mazutit”, për gradën shkencore “Kandidat i  shkencave”;

2.    Kandidati Angjelin Shtjefni, tema me titull: “Studim për vlerësimin e efektivitetit energjetik të prodhimit të përqendruar dhe të kombinuar të avullit teknologjik (nxehtësisë) me energjinë elektrike me metodën eksergjetike” për gradën shkencore “Kandidat i shkencave”;

3.    Kandidati Vasillaq Leno, tema me titull: “Studim mbi efektivitetin e shfrytëzimit të energjisë diellore me anën e impianteve të thjeshta dhe të integruara me pompat e nxehtësisë” për gradën shkencore “Kandidat i shkencave”,

4.    Kandidati Ismail Demneri, tema me titull: “Studim mbi disa probleme të bilanceve energjetike të prodhimit dhe të shfrytëzimit të energjisë termike me potencial të ulët ”, për gradën shkencore “Kandidat i shkencave”, USHT, Tiranë, 1981.

5.    Kandidati Gëzim Nushaj, tema me titull: “Studimi teoriko-eksperimental i parametrave aerodinamike në sistemet e ventilimit të fabrikave të pasurimit”, për gradën shkencore “Kandidat i shkencave”, Tiranë, USHT, 1990.

Prof. Dr. Burhan Jukniu-Pedagog në Universitetin e Prishtinës

Një aspekt veçanërisht i rëndësishëm është se prof. Dr. Burhan Jukniu ishte profesor i ftuar në Universitetin e Prishtinës në vitet 1971–1973 dhe 1977-1980, ku dha leksione në shqip në Fakultetin Teknik të Prishtinës, në degën e Makinerisë,  për “Gjeneratorët e avullit”, “Stabilimentet energjetike” dhe “Pajisjet energjetike me kondensim”, në kuadrin e bashkëpunimit akademik Shqipëri–Kosovë. Kjo ka një rëndësi të veçantë historike: një pjesë e njohurive moderne termoenergjetike iu përcoll brezit të parë të inxhinierëve shqiptarë në Kosovë në gjuhën shqipe.

Prof. Dr. Burhan Juknkiu (i treti nga e majta), me disa studentë të Universitetit të Prishtinës, Prishtinë (1980)

Njohuri të gjuhëve të huaja: rusisht, italisht dhe frëngjisht.

Tekste dhe punime shkencore të botuara nga prof. dr. Burhan Jukniu

Prof. dr. Burhan Jukniu ishte në mesin e pegogëve të parë në Fakultetin e Inxhinierisë, në Tiranë. Krahas një pune cilësore me studentë, ka marrë përsipër hartimin e teksteve universitare për studentë dhe për inxhinierë në industri. Po i paraqesim disa me kryesoret, si në vijim:

Tekste universitare

1.     Jukniu, B.; Demneri, I.; Pema, A.: “Termoteknika: leksionet e termodinamikës teknike”, 208 f., Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1984 (ribotim, 1985).

2.    Jukniu, B.; Agolli, H.; Demneri, I.; Pema, A.: “Termodinamika”, 400 f., Botues: SHBLU, Tiranë, 1990.

3.    Jukniu, B.: “Termoenergjetika-termodinamika teknike”, 175 f., Universiteti i Tiranës, 1971 (ribotim 1982, 1985).

4.    Jukniu, B.: “Energjetika: për profilin e impianteve të degës mekanike”, Dispensë, 184 f., UT “Enver Hoxha” Fakulteti i Inxhinierisë Mekanike dhe Elektrike, Tiranë, 1988.

5.    Jukniu, B.: “Termoenergjetika. Termocentralet”, 142 f.: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Inxhinierisë, Tiranë, 1972 (ribotim 1973, 1977, 1981, 1984).

6.    Jukniu, B.; Agolli, H.; Demneri, I.; Pema, A.; Shtjefni, A.: “Termoteknika”, 390 f., Botues: “Mihail Duri”, Tiranë, 1984.

7.    Jukniu, B.; Agolli, H.; Demneri, I.; Pema, A.: “Termodinamika”, 400 f., Botues: SHBLU, Tiranë, 1990.

Punime shkencore të botuara në Buletinin e shkencave teknike në Tiranë

1.     Jukniu, B.; Agolli, H.: “Drejtimet kryesore për kursimin e lëndëve djegëse në energjetikë”, Buletini i shkencave teknike, Nr. 1, f. 5-8, Tiranë, 1975.

2.    Jukniu, B.; “Mbi efektivitetin termik të prodhimit të kombinuar të energjisë elektrike dhe termike në sistemin tonë energjetik”, Buletini i shkencave teknike, Nr. 1, f. 11-22, Tiranë, 1978.

3.    Jukniu, B.; Kodra, A.:  “Mbi disa probleme të ekonomizimit në termoenergjetikë”, Buletini i shkencave teknike, Nr. 2, f. 3-8, Tiranë, 1989.

4.    Leno, V.: Jukniu, B.: “Analiza e efektivitetit energjetik të pompave të nxehtësisë të integruara me energji diellore dhe me burime dytësore energjetike”, Buletini i shkencave teknike, Nr. 3, f. 30-36, Tiranë, 1990.

Dekorata dhe mirënjohje

Prof. Dr. Burhan Jukniu për punë cilësore me student në Tiranë e Prishtinë, si edhe për industrinë shqiptare është dekoruar me urdhra dhe mirënjohje, si në vijim:

·       Urdhri “Naim Frashëri” i Klasit të II-të për kontribute të jashtëzakonshme në përgatitjen shkencore të brezit të ri; nga Presidiumi i Kuvendit Popullor i Republikës Popullore të Shqipërisë (1976);

·       Urdhri “Naim Frashëri” i Klasit të I-rë për kontribute të shumëvlerësuar në mësimdhënie dhe për zhvillimin e industrisë shqiptare; nga Presidiumi i Kuvendit Popullor i Republikës Popullore të Shqipërisë (1986);

·       Mirënjohje nga Universiteti i Prishtinës për punën në vënien e themeleve dhe zhvillimin e suksesshëm të procesit mësimor në gjuhën shqipe në Prishtinë, në vitet ’70, Prishtinë, 2002;

·       Mirënjohje nga Universiteti i Prishtinës për merita dhe kontribute të jashtëzakonshme në zhvillimin dhe avancimin e procesit mësimor dhe shkencor, Prishtinë, 2005.

Përfundim

Prof. Dr. Burhan Jukniu është pjesë e asaj elite profesorësh që themeluan Fakultetin e Inxhinierisë (ku bënin pjesë degët mekanike, elektrike, ndërtim, gjeodezi) të  USHT, ku bënin pjesë profesorët, si: Kiço Negovani, Besim Daja, Zija Këlliçi, Bardhyl Golemi, Fehmi Shehu, Reis Çani, Kiço Rambi, Adnan Qatipi, Tahir Haxhiymeri, Pëllumb Karaulli, Dhimitër Mihali, Luan Voshtina, Hysen Agolli, Thanas Gaçe, Ismail Demneri, Bashkim Baholli, Zyhdi Caslli etj.; që me të drejtë mund të konsiderohen si pionierë të konsolidimit të shkollës së lartë Universitare Politeknike, e më gjërë.

Prof. Dr. Burhan Jukniu konsiderohet ndër themeluesit e shkollës shqiptare të termoenergjetikës dhe një nga pedagogët që hodhën bazat e mësimdhënies së energjetikës në Universitetin e Tiranës, duke kontribuar në formimin e kuadrove inxhinierike edhe në Universitetin e Prishtinës. Përveç mësimdhënies, ai ka kontribuar në organizimin e lëndëve mësimore dhe zhvillimin e plana programeve në fushën e energjetikës dhe termoteknikës, çka ka ndihmuar në ngritjen e nivelit të edukimit teknik dhe profesional të inxhinierëve mekanikë në Shqipëri dhe Kosovë. Emri i tij lidhet me periudhën e zhvillimit të katedrave moderne në inxhinierinë mekanike, ku ai ka pasur rol udhëheqës në mësimdhënie dhe administrim akademik.

Prof. dr. Burhan Jukniu konsiderohet Pionier i Gjeotermisë dhe hartues i sistemeve ngrohëse gjeotermale në Shqipëri. Fusha e kërkimit të tij shkencor është mbi studimet për përmirësimin e treguesve energjetikë të TEC-eve; për kogjenerimin, për projekt-idetë e TEC-eve teknologjike, zonat industriale; për bilancet energjetike dhe për shfrytëzimin e energjisë diellore në sistemet e integruara. Ai ka kryer dhe botuar studime të rëndësishme në fushën e termoteknikës dhe energjisë diellore, si dhe ka qenë autor i teksteve akademike të kaldajave dhe pajisjeve termo-energjetike.

Bibliografia

1.     Jukniu, B.: “Termoenergjetika. Termocentralet”, Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Inxhinierisë, Tiranë, 1984;

2.    Jukniu, B.; Demneri, I.; Pema, A.: “Termoteknika: leksionet e termodinamikës teknike”, Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1985;

3.    Jukniu, B.: “Termoenergjetika-termodinamika teknike”, Universiteti i Tiranës, 1985;

4.    Jukniu, B.; Agolli, H.; Demneri, I.; Pema, A.:“Termodinamika”, Botues: SHBLU, Tiranë, 1990;

5.    Buletini i shkencave teknike (1973-1990).

6.    Londo, A.: “Fakulteti i Inxhinierisë Mekanike në 50 vjetorin e tij”, Tiranë, 2002;

7.    Guxho, G.: “70 Vjet MCMLI-MMXXI Inxhinieri Mekanike në Shqipëri”, Tiranë, 2021.