Albert Zholi: Si duhet të organizohet sot një Lidhje Shkrimtarësh dhe Artistësh

Si duhet të organizohet sot një Lidhje Shkrimtarësh dhe Artistësh sipas mendimit tim

Fryma dhe puna me zemër si themel i një institucioni modern- kulturor

Në Kuvendin e Lidhjes së Shkrimtarësh dhe Artistëve të zhvilluar më 19 Maj 2026, në Tiranë, mes shumë diskutantësh edhe unë hodha disa ide modeste të cilat po i paraqes më të zgjeruara më poshtë: Në çdo komb, arti dhe letërsia janë pasqyra më e thellë e shpirtit të tij. Ato ruajnë kujtesën historike, ndërtojnë identitetin kulturor dhe edukojnë brezat me ndjeshmëri estetike e kombëtare. Për këtë arsye, një Lidhje Shkrimtarësh dhe Artistësh nuk mund të jetë thjesht një organizatë formale apo një strukturë burokratike. Ajo duhet të jetë një institucion moral, kulturor dhe kombëtar, ku fjala e krijuesit të ketë peshë dhe autoritet në jetën publike. Sot, më shumë se kurrë, lind nevoja për një riformatim të rolit dhe funksionimit të një Lidhjeje moderne të Shkrimtarëve dhe Artistëve, në përputhje me kërkesat e kohës, larg ndikimeve politike, interesave personale dhe frymës përçarëse që shpesh ka dëmtuar jetën kulturore shqiptare. Një organizatë e tillë duhet të mbështetet mbi dy shtylla themelore: 1. Fryma-2. Puna me zemër

Fryma, themeli moral i organizatës

Asnjë institucion kulturor nuk mund të mbijetojë pa frymë. Dhe fryma nuk ndërtohet me statut në letër, por me sjellje, kulturë komunikimi dhe vizion të përbashkët. Fryma nënkupton punë në grup, jashtë egos personale (duhet thënë ne jo unë), jashtë klaneve, intrigave, shpifjeve dhe ndarjeve të kota. Shkrimtari dhe artisti nuk duhet të shohin njëri-tjetrin si rival për favore apo privilegje, por si bashkëudhëtarë në një mision kulturor kombëtar. Për fat të keq, shpesh jeta artistike shqiptare është dëmtuar nga konfliktet personale, politizimi dhe mungesa e solidaritetit mes krijuesve. Në vend që energjia të shkojë te projektet kulturore, letërsia cilësore dhe promovimi i autorëve, ajo harxhohet në debate sterile dhe përçarje. Një Lidhje moderne duhet të krijojë një klimë ku: vlerësohet meritokracia, respektohet mendimi ndryshe, promovohen autorët mbi bazën e veprës, inkurajohet bashkëpunimi mes brezave, mbrohet dinjiteti i krijuesit. Vetëm në këtë mënyrë mund të rikthehet autoriteti moral që dikur kishin institucionet letrare shqiptare.

Puna me zemër, çelësi i suksesit

Çdo punë që bëhet me zemër bëhet mirë. Ky është një parim i thjeshtë njerëzor, por me vlerë të jashtëzakonshme për jetën artistike. Një organizatë kulturore nuk ecën përpara vetëm me rregulla administrative. Ajo ka nevojë për përkushtim, ndershmëri dhe dashuri për artin. Drejtuesit e saj duhet ta shohin detyrën jo si privilegj personal, por si shërbim ndaj kulturës kombëtare. Historia e Lidhjes së dikurshme të Shkrimtarëve dhe Artistëve tregon se në gjirin e saj kanë qenë personalitetet më të mëdha të letërsisë shqipe, emra që kishin autoritet moral dhe intelektual edhe përballë qeverive. Fjala e tyre dëgjohej sepse mbështetej mbi veprën, integritetin dhe seriozitetin profesional. Edhe Lidhja e re duhet të ndërtojë këtë autoritet. Jo me propagandë, por me punë serioze, me projekte konkrete dhe me drejtues të besueshëm.

Rreziku i politizimit

Një nga sfidat më të mëdha të çdo organizate artistike është ruajtja e pavarësisë nga politika. Arti duhet të mbetet i lirë dhe në shërbim të kulturës kombëtare, jo i interesave partiake. Në momentin kur një organizatë kulturore kontrollohet nga politika, ajo humbet besueshmërinë dhe kthehet në instrument klientelist. Pikërisht për këtë arsye, statusi i Lidhjes duhet të riformatohet qartë: jashtë bindjeve politike, jashtë ndikimeve personale, jashtë favoreve miqësore, mbi bazën e transparencës dhe meritës. Drejtuesit e saj duhet të jenë objektivë, të paanshëm dhe zbatues korrektë të statutit. Ata duhet të përfaqësojnë interesat e kulturës dhe jo grupimeve të caktuara.

Një institucion që duhet të dëgjohet nga shteti:

Një Lidhje serioze e Shkrimtarëve dhe Artistëve nuk duhet të mbetet dekor simbolik. Ajo duhet të jetë një institucion me zë dhe ndikim real në politikat kulturore të vendit. Me autoritetin e krijuesve që përfaqëson, ajo duhet të ketë rol këshillues dhe përfaqësues në shumë drejtime të rëndësishme kombëtare si:

Roli në juritë dhe çmimet letrare

Lidhja duhet të ketë forcë propozuese dhe përfaqësuese pranë Ministrisë së Kulturës dhe Ministrisë së Arsimit për: përzgjedhjen e anëtarëve të jurive në konkurse letrare, çmimet kombëtare të letërsisë, panairet e librit, konkurset artistike dhe kulturore. Kjo do të shmangte ndikimet politike dhe klienteliste që shpesh cenojnë seriozitetin e vlerësimeve artistike.

Përkthimi i autorëve shqiptarë

Lidhja duhet të ketë të drejtën e mendimit dhe të propozimit për autorët shqiptarë që duhen përkthyer në gjuhë të huaja. Përfaqësimi ndërkombëtar i letërsisë shqipe nuk mund të lihet rastësisht apo vetëm në duart e burokracive administrative. Duhet një filtër profesional që njeh vlerat reale të letërsisë shqipe.

Përfaqësimi në institucionet që lidhen me librin dhe gjuhën shqipe

Lidhja duhet të japë mendim dhe kandidatura për drejtori apo institucione specifike që lidhen me: librin, letërsinë, bibliotekat, gjuhën shqipe, politikat kulturore dhe arsimore. Kultura kombëtare nuk mund të administrohet vetëm me logjikë politike.

Tekstet shkollore dhe letërsia në arsim

Një tjetër rol i rëndësishëm duhet të jetë bashkëpunimi me Ministrinë e Arsimit për tekstet e letërsisë, abetaret, programet letrare në shkolla. Ndryshimet e vazhdueshme të teksteve shpesh bëhen pa konsultim të gjerë profesional. Lidhja duhet të jetë pjesë e këtij procesi për të garantuar cilësi dhe seriozitet akademik.

Financimi i projekteve letrare

Lidhja duhet të ketë rol këshillues dhe bashkëpunues në financimin e projekteve letrare dhe artistike, në mënyrë që fondet publike të mos shpërndahen mbi baza politike apo miqësore, por mbi vlera reale artistike.

Hapja ndaj botës

Një organizatë moderne nuk mund të mbetet e izoluar. Ajo duhet të ndërtojë ura bashkëpunimi me organizata ndërkombëtare kulturore, festivale, akademi, qendra përkthimi dhe institucione europiane të artit e letërsisë. Përmes projekteve ndërkombëtare: autorët shqiptarë do të njihen më shumë jashtë vendit, letërsia shqipe do të fitojë hapësirë në tregun ndërkombëtar, do të krijohen mundësi të reja për përkthim dhe promovim kulturor. Ky është një mision kombëtar, jo vetëm artistik.

Pra...

Një Lidhje moderne e Shkrimtarëve dhe Artistëve duhet të ndërtohet mbi frymën e bashkëpunimit dhe punën me zemër. Ajo duhet të jetë e lirë nga politika, e mbështetur te meritokracia dhe e përqendruar te kultura kombëtare.Nëse respektohet statuti, nëse drejtuesit janë të drejtë dhe të paanshëm, nëse energjitë shkojnë te projektet dhe jo te konfliktet personale, atëherë kjo organizatë mund të rikthejë autoritetin që dikur kishin institucionet më të rëndësishme kulturore shqiptare. Sepse letërsia dhe arti nuk kanë nevojë për zhurmë. Kanë nevojë për vizion, dinjitet dhe njerëz që punojnë me zemër.