Albert Vataj: Sot, në ditëlindjen e Martin Camajt

SOT NË DITËLINDJEN E MARTIN CAMAJT

Një e kremte në altarim e fjalës së këndimshme të shpirtit

Martin Camaj ishte padyshim një vullnet lartësimi vlerash dhe kontribuimi krenues. Një begati e amshuar që na shpërblen bujarisht me urtësinë e asaj mendjeje të dritshme dhe me hirin e lartë të një zemre të bardhë.

Askush nuk do ta besonte se një djalosh i shkulur prej atyre rrënjëve të thella, i lindur “…në një vis të egër, ‘ku s’ka shkelë kurrë kamba e kalit’”, do të shndërrohej në një prej shtyllave më unike të albanologjisë dhe në njërin prej poetikëve më modernë e më metafizikë të letrarisë sonë. Djali i Kolë Camës, njëherësh bari e bujk i lidhur me dheun, dhe i nënës Tereza nga Prekali, ishte paracaktuar të përbënte atë përjashtim fatlum të historisë.

U lind më 21 korrik 1925 në Temal të Dukagjinit, atje ku gurët fshijnë mjegullën e ku luten e përbetohen "për qiell e për dhé". Sepse pikërisht aty, në skajet më të ashpra të këtyre caqeve gege, ngjizet vullneti i më të Epërmit.

Ai zu të fluturojë orëve kur edhe qiellit i vunë gardhe, e kur shpresën e detyruan të fshihej si një ëndërr e ndaluar.

Iku në kërkim të lirisë, jo si ikje, por si shtegtim drejt vetvetes. Dhe përmes kësaj arratisjeje fisnike, gjeti misionarin e vlerave që e bënë atë të pavdekshëm. Camaj nuk e mori me vete Atdheun e zhurmshëm, por mori gjuhën, atë e kthjelloi, e distiloi si argjend të gjallë në mërgim, duke i dhënë shqipes dimensionin e një teksture universale. Sot, në ditën e tij të lindjes, ai nuk kujtohet egyszer?isht si një emër letërsie, por si një frymë që ende banon te guri, te drita dhe te heshtja poetike e viseve nga ku buron.