Isuf B. Bajrami: Lufta hibride në Ballkan - fronti që nuk shpall luftë

Lufta hibride në Ballkan: fronti që nuk shpall luftë

Nga Isuf B. Bajrami

Lufta moderne nuk fillon domosdoshmërisht me tanke, raketa apo shpallje lufte. Ajo mund të zhvillohet përmes sulmeve kibernetike, manipulimit të informacionit, sabotimit, luftës elektronike, ndërhyrjes në sinjalet GPS/GNSS, presionit politik dhe goditjes së infrastrukturës kritike.

Kjo është lufta hibride: përdorimi i kombinuar i mjeteve ushtarake dhe joushtarake, të hapura dhe të fshehta, për të dobësuar, destabilizuar ose ndikuar një shtet, pa kaluar domosdoshmërisht në konflikt të hapur. NATO e përkufizon kërcënimin hibrid pikërisht përmes këtij kombinimi dhe e lidh atë me përpjekjet për të mjegulluar kufirin mes paqes dhe konfliktit.¹

Në Ballkan, kjo nuk është më vetëm një çështje doktrinash sigurie. Ajo shfaqet në forma konkrete.

Nga "lufta speciale" te lufta hibride

Në hapësirën ish-jugosllave ekzistonte prej kohësh koncepti i "luftës speciale" – përdorimi i propagandës, luftës psikologjike, inteligjencës dhe presionit politik për të dobësuar kundërshtarin.

Termi vazhdon të përdoret edhe në diskursin politik serb. Në korrik 2020, ministri i atëhershëm i Mbrojtjes, Aleksandar Vulin, deklaroi se kundër ushtrisë dhe shtetit serb po zhvillohej një "luftë speciale" përmes lajmeve të rreme.²

Sot arsenali është zgjeruar: rrjetet sociale, sulmet kibernetike, inteligjenca artificiale, lufta elektronike dhe manipulimi i sistemeve të navigimit e kanë zhvendosur këtë betejë edhe në hapësirën digjitale dhe teknologjike.

Mali i Zi: politika si fushëbetejë

Mali i Zi është një nga rastet më të rëndësishme të rajonit.

Në vitin 2016, në prag të anëtarësimit të vendit në NATO, autoritetet malazeze pretenduan se kishin parandaluar një komplot për përmbysjen e qeverisë dhe vrasjen e kryeministrit Milo ?ukanovi?. Rasti u trajtua gjerësisht në Perëndim në kontekstin e përpjekjeve për të penguar orientimin euroatlantik të Malit të Zi.³

Por zhvillimi gjyqësor është po aq i rëndësishëm: në korrik 2024, pas rigjykimit, Gjykata e Lartë e Malit të Zi shpalli të pafajshëm 13 të akuzuarit, duke vlerësuar se akuzat për tentativë terrorizmi nuk ishin provuar përtej çdo dyshimi të arsyeshëm.?

Prandaj, rasti nuk duhet paraqitur si provë gjyqësore përfundimtare e një operacioni të huaj. Rëndësia e tij për analizën e luftës hibride qëndron te fakti se orientimi strategjik i një shteti të vogël mund të bëhet objekt presioni, ndikimi dhe konflikti politik të fshehtë.

Maqedonia e Veriut: kur frika bëhet armë

Në vitet 2022–2023, Maqedonia e Veriut u përball me një valë kërcënimesh për bomba ndaj shkollave dhe institucioneve, të shoqëruara edhe me sulme kibernetike.

NATO e cilësoi situatën si pjesë të një sulmi hibrid të qëndrueshëm dhe në mars 2023 dërgoi një ekip ekspertësh në Shkup për të ndihmuar autoritetet të vlerësonin sulmet dhe të forconin reziliencën.?

Bombat nuk u gjetën. Por pasojat ishin reale: evakuime, ndërprerje të mësimit, mobilizim policor dhe krijim i një atmosfere pasigurie.

Ky është një mekanizëm tipik i luftës hibride: nuk është e domosdoshme të shkatërrohet një objekt; mjafton të paralizohet përkohësisht funksionimi i tij dhe të prodhohet pasiguri.

Serbia: kur lufta hyn në sinjalin GPS

Një tjetër front është lufta elektronike.

Një hetim i BIRN, publikuar në korrik 2026, dokumentoi më shumë se 25 raste të ndërhyrjes në navigimin satelitor mbi Serbi gjatë katër viteve të fundit. Hetimi përfshiu raste jamming dhe spoofing, ndërsa raportoi se sinjale të rreme kanë ndikuar në dronë dhe se pilotët kanë raportuar të dhëna të pasakta navigimi.?

Dallimi është thelbësor: jamming pengon ose dobëson sinjalin, ndërsa spoofing prodhon sinjale të rreme që mund ta mashtrojnë sistemin për pozicionin real.

Këtu nuk sulmohet domosdoshmërisht objekti.

Sulmohet informacioni mbi të cilin objekti mbështetet për të funksionuar.

Kjo e shndërron luftën elektronike në çështje jo vetëm ushtarake, por edhe të sigurisë së aviacionit, transportit dhe infrastrukturës kritike.

Nishi: dimensioni strategjik i marrëdhënies Rusi–Serbi

Në këtë kuadër nuk mund të anashkalohet Qendra Ruso-Serbe Humanitare në Nish.

Qendra u krijua mbi bazën e marrëveshjeve ruso-serbe dhe e përkufizon zyrtarisht misionin e saj si humanitar: reagimin ndaj fatkeqësive, zjarreve dhe emergjencave në Serbi dhe në vendet e tjera të rajonit.?

Por qendra prej vitesh është objekt debati strategjik në Perëndim. Analiza të ndryshme kanë ngritur pyetje mbi statusin e saj, rolin e saj dhe mundësinë e përdorimit për qëllime përtej misionit humanitar. Kjo nuk është e njëjtë me të provuarit se qendra është strukturë spiunazhi.?

Pikërisht këtu qëndron rëndësia e saj për analizën e luftës hibride: ndikimi strategjik nuk shfaqet gjithmonë në uniformë ushtarake. Ai mund të ndërtohet përmes rrjeteve institucionale, teknike, politike dhe të sigurisë.

Rinas: cenueshmëria e infrastrukturës kritike

Më 28 gusht 2026, trafiku ajror në hapësirën shqiptare u ndërpre përkohësisht për shkak të një problemi teknik në sistemet e trafikut ajror. Albcontrol njoftoi se sistemet u rikthyen gradualisht në funksion dhe fluturimet rifilluan; ndërprerja zgjati rreth 30 minuta.?

Ky incident nuk mund të paraqitet si sulm hibrid, sepse institucionet shqiptare e kanë klasifikuar si problem teknik.

Por rëndësia e tij për sigurinë është e drejtpërdrejtë: një aeroport ndërkombëtar dhe sistemet e kontrollit të trafikut ajror janë pjesë e infrastrukturës kritike.

Autoriteti i Aviacionit Civil Shqiptar ka paralajmëruar veçmas për rrezikun e jamming dhe spoofing të GNSS dhe pasojat e tyre të mundshme për sigurinë e fluturimeve. Dokumenti thekson se GNSS mbështet sisteme kritike të aviacionit dhe se ndërhyrjet mund të ndikojnë në menaxhimin e trafikut ajror, navigimin dhe operimin e avionëve.¹?

Pra, Rinas nuk është provë e një sulmi.

Është një demonstrim i faktit se sa shpejt një problem në një sistem kritik mund të prodhojë pasoja kombëtare dhe rajonale.

Podgorica: kur kërcënimi hibrid bëhet deklaratë politike

Më 27 gusht 2026, kryeministri i Malit të Zi, Milojko Spaji?, deklaroi se kishte "informacione serioze operative të sigurisë" se procesi i mbylljes së kapitujve të negociatave me BE-në do të shoqërohej me veprime hibride të koordinuara, në të cilat do të përfshiheshin zyrtarë nga të paktën dy shtete të rajonit.¹¹

Spaji? nuk i emërtoi publikisht shtetet.

Më 28 gusht, Vijesti, duke iu referuar burimeve të veta, raportoi se bëhej fjalë për Serbinë dhe Shqipërinë. I njëjti medium raportoi se presidenti Jakov Milatovi? kërkoi mbledhjen e Këshillit për Mbrojtje dhe Siguri pas deklaratave të kryeministrit.¹²

Tirana e kundërshtoi përfshirjen

Ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme, Ferit Hoxha, deklaroi se Shqipëria "nuk është dhe nuk mund të jetë pjesë e asnjë skenari destabilizues", duke theksuar se spekulimet dhe interpretimet mediatike nuk duhet të krijojnë probleme artificiale mes dy vendeve.¹³

Ky zhvillim tregon një dimension tjetër të luftës hibride: informacioni i sigurisë bëhet vetë pjesë e betejës politike dhe diplomatike.

NATO dhe BE: Ballkani në mjedisin hibrid

NATO nuk e trajton më luftën hibride si kërcënim dytësor. Në Deklaratën e Samitit të Ankarasë, më 8 korrik 2026, liderët e Aleancës i renditën shprehimisht kërcënimet hibride ndër sfidat që përcaktojnë mjedisin më të gjerë strategjik të sigurisë.¹?

BE-ja, nga ana tjetër, e ka ngritur në nivel strategjik luftën kundër Foreign Information Manipulation and Interference – FIMI. Raporti i katërt vjetor i EEAS për vitin 2026 trajton operacionet e manipulimit dhe ndërhyrjes së huaj në informacion, rrjetet e koordinuara dhe përdorimin e teknologjive të reja për zgjerimin e ndikimit.¹?

Kjo tregon se lufta hibride nuk kufizohet më te propaganda klasike. Ajo përfshin një spektër të gjerë instrumentesh: nga informacioni dhe cyber-hapësira te lufta elektronike, infrastruktura kritike dhe presioni politik.

Fronti që nuk duket

Rastet janë të ndryshme.

Mali i Zi tregon se orientimi strategjik i një shteti mund të bëhet objekt presioni.

Maqedonia e Veriut tregon se një kërcënim i rremë mund të paralizojë institucione reale.

Serbia tregon se lufta elektronike mund të ndërhyjë në sinjalet mbi të cilat mbështeten sistemet moderne.

Nishi tregon dimensionin strategjik të rrjeteve të bashkëpunimit ruso-serb.

Rinasi tregon cenueshmërinë e infrastrukturës kritike.

Podgorica tregon se kërcënimi hibrid tashmë është pjesë e debatit të nivelit më të lartë të sigurisë në rajon.

Asnjë nga këto raste, i marrë veçmas, nuk duhet shpallur automatikisht "luftë hibride".

Por së bashku tregojnë mjedisin në të cilin zhvillohet lufta hibride.

Ajo nuk kërkon domosdoshmërisht pushtimin e territorit. Mund të synojë dobësimin e institucioneve, krijimin e pasigurisë, manipulimin e informacionit, dëmtimin e infrastrukturës dhe shfrytëzimin e ndarjeve brenda shoqërisë.

Kjo është arsyeja pse objektivi kryesor nuk është gjithmonë infrastruktura.

Shpesh është besimi.

Besimi te institucioni.

Besimi te informacioni.

Besimi te sistemi.

Besimi te shteti.

Këtu qëndron fuqia e luftës hibride: ajo vepron në kufirin mes paqes dhe konfliktit, duke e bërë të vështirë dallimin mes incidentit, presionit, sabotimit dhe sulmit.

Ballkani nuk është domosdoshmërisht në prag të një lufte tradicionale. Por ai është tashmë pjesë e një mjedisi ku lufta hibride është realitet strategjik.

Fronti nuk është vetëm në kufi.

Është në aeroport, në server, në sinjalin GPS, në rrjetet sociale, në infrastrukturë, në informacion dhe në politikë.

Fronti është kudo ku një shtet mund të bëhet më i brishtë.

Fusnotat

1. NATO, Countering Hybrid Threats. NATO përkufizon kërcënimet hibride si kombinim të mjeteve ushtarake dhe joushtarake, të hapura dhe të fshehta, duke përfshirë dezinformimin, cyber-sulmet, presionin ekonomik dhe sabotimin.

2. Ministria e Mbrojtjes e Republikës së Serbisë, Minister Vulin: A special war against the Serbian Armed Forces and the state of Serbia is being fought with false news, 10 korrik 2020.

3. Për rastin e vitit 2016 në Malin e Zi dhe kontekstin e komplotit të pretenduar për përmbysjen e qeverisë dhe vrasjen e Milo ?ukanovi?, shih raportimin dhe analizën e dokumentuar mbi çështjen.

4. Reuters, Montenegro court acquits 13 in retrial over alleged election-day plot, 12 korrik 2024. Gjykata shpalli të pafajshëm 13 të akuzuarit në rigjykim.

5. NATO, NATO team in North Macedonia to help against hybrid attacks, 8 mars 2023. NATO deklaroi se sulmet përfshinin kërcënime me bomba dhe cyber-sulme dhe dërgoi ekspertë në Shkup.

6. BIRN, Drone Down: Someone's Messing with Satnav Signals over Protest-Hit Serbia, 24 korrik 2026. Hetimi dokumenton më shumë se 25 raste të ndërhyrjes në navigimin satelitor mbi Serbi dhe raste të ndikimit të sinjaleve të rreme në dronë dhe aviacion.

7. Russian-Serbian Humanitarian Center, informacioni zyrtar mbi themelimin dhe misionin e qendrës në Nish. Qendra u krijua mbi bazën e marrëveshjes ruso-serbe dhe e përcakton misionin e saj si humanitar dhe të reagimit ndaj emergjencave.

8. Për debatin mbi dimensionin strategjik të Qendrës Ruso-Serbe në Nish, shih Russian-Serbian Humanitarian Center back in focus, NIN, 28 janar 2026, si dhe analizat mbi shqetësimet amerikane dhe evropiane lidhur me statusin dhe përdorimin e mundshëm të qendrës.

9. Albcontrol, deklarata mbi ndërprerjen e përkohshme të sistemeve të trafikut ajror më 28 gusht 2026. Sipas njoftimit, bëhej fjalë për problem teknik; sistemet u rikthyen gradualisht dhe trafiku rifilloi.

10. Autoriteti i Aviacionit Civil Shqiptar, Safety Information Bulletin – Aviation safety concerns regarding interference to the Global Navigation Satellite System (GNSS), 16 maj 2024, version i publikuar në 2025. Dokumenti paralajmëron për jamming dhe spoofing dhe ndikimin e tyre të mundshëm në sigurinë e aviacionit.

11. Milojko Spaji?, Kryeministër i Malit të Zi, deklaratë publike, 27 gusht 2026, mbi "informacione serioze operative të sigurisë" për veprime hibride të koordinuara nga zyrtarë të të paktën dy shteteve të rajonit.

12. Vijesti, 28 gusht 2026, Serbia and Albania are the countries Spaji? was referring to when he spoke about hybrid action, si dhe raportimi për kërkesën e Jakov Milatovi? për mbledhjen e Këshillit për Mbrojtje dhe Siguri.

13. Ferit Hoxha, Ministër për Evropën dhe Punët e Jashtme i Shqipërisë, reagimi i 28 gushtit 2026, ku mohon përfshirjen e Shqipërisë në ndonjë skenar destabilizues ndaj Malit të Zi.

14. NATO, The Ankara Summit Declaration, 8 korrik 2026. Liderët e NATO-s i rendisin "hybrid threats" ndër sfidat që përcaktojnë mjedisin më të gjerë strategjik të sigurisë së Aleancës.

15. European External Action Service, 4th EEAS Annual Report on Foreign Information Manipulation and Interference Threats, 12 mars 2026. Raporti trajton zhvillimin e operacioneve FIMI, metodat e manipulimit të informacionit dhe përdorimin e teknologjive të reja.

Prishtinë, 28.08.2026