Fejzulla Berisha: Prof. Dr. Mehdi Hyseni, formuluesi konceptual i Shqipërisë Natyrale

Prof. Dr. Mehdi Hyseni – Eruditi (Arkitekti) i mendimit juridiko-ndërkombëtar dhe formuluesi konceptual i Shqipërisë Natyrale në arkitekturën e rendit global

Nga "Shqipëria e ribashkuar" te "Shqipëria Natyrale": çështja shqiptare si kategori e së drejtës ndërkombëtare dhe diplomacisë së rendit botëror

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla Berisha

Profesor me karier të  gjatë universitare në  të drejtën publike, kushtetuese dhe marrëdhënieve ndërkombëtare

Nga diskursi historik në strukturën e rendit ndërkombëtar

Në zhvillimin e mendimit bashkëkohor mbi çështjen shqiptare, veprimtaria intelektuale e Prof.Dr.Mehdi Hyseni përfaqëson një zhvendosje të rëndësishme epistemologjike: nga narrativat historike dhe politike, drejt analizës së saj në kuadër të International Law dhe International Relations.

Korpusi i tij studimor, i përfaqësuar ndër të tjera nga vepra Shqipëria e ribashkuar qetëson Ballkanin, nuk është thjesht një analizë akademike, por një strukturim konceptual i çështjes shqiptare brenda rendit juridik dhe diplomatik ndërkombëtar.

1. Kalimi nga historia si narrativë në të drejtën ndërkombëtare si sistem normativ

Në këtë qasje, historia nuk funksionon si qëllim në vetvete, por si burim argumentativ i integruar në logjikën e së drejtës ndërkombëtare.

Ky transformim metodologjik është thelbësor:

-historia kalon nga kujtesë kolektive në argument juridik

-politika kalon nga diskurs emocional në racionalitet institucional dhe çështja shqiptare nga narrativë historike në kategori të hapur juridiko-ndërkombëtare.Në këtë kuptim, çështja shqiptare nuk interpretohet më vetëm si trashëgimi historike, por si çështje e strukturës normative të rendit ndërkombëtar bashkëkohor.

2. E drejta ndërkombëtare si gjuhë e legjitimitetit dhe fuqisë së institucionalizuar

Në analizën e Prof. Dr. Hysenit, e drejta ndërkombëtare nuk është sistem neutral normash, por gjuhë e legjitimitetit global dhe instrument i organizimit të fuqisë ndërkombëtare.

Ajo përcakton:-subjektivitetin juridik të shteteve-kufijtë e sovranitetit dhe ndërhyrjesmekanizmat e zgjidhjes së konflikteve ndërkombëtaredhe format e pranimit në rendin global

Në këtë kuadër, çështja shqiptare vendoset brenda një sistemi ku ligjshmëria ndërkombëtare dhe realiteti politik bashkëveprojnë në mënyrë të vazhdueshme.

3. "Shqipëria Natyrale" dhe "Shqipëria e ribashkuar" si një paradigmë unike konceptuale

Një nga kontributet më të spikatura të këtij mendimi është ndërtimi i një kornize unifikuese konceptuale:"Shqipëria Natyrale" – kategori teoriko-juridike dhe historiko-strategjike"Shqipëria e ribashkuar" – formulim publicistik i së njëjtës ide.Këto nuk përfaqësojnë dy koncepte të ndara, por dy nivele të artikulimit të një paradigme të vetme intelektuale, e cila mbështetet mbi:-vazhdimësinë historike të kombit shqiptar-identitetin kulturor dhe politik dhe parimin e vetëvendosjes në të drejtën ndërkombëtare

4. Marrëdhëniet ndërkombëtare si strukturë shpjeguese e realitetit politik global

Në optikën e International Relations, çështja shqiptare nuk mund të kuptohet jashtë strukturës së sistemit ndërkombëtar, i cili karakterizohet nga:-balanca e fuqive globale dhe rajonale-arkitektura e sigurisë ndërkombëtare-roli i United Nations në ruajtjen e rendit global dhe proceset e njohjes dhe legjitimitetit shtetëror

Në këtë kuptim, mendimi i Prof. Dr. Hysenit e vendos çështjen shqiptare si element funksional të dinamikës së rendit ndërkombëtar, ku e drejta dhe politika janë të pandashme.

5. Diplomacia si mekanizëm i prodhimit të legjitimitetit ndërkombëtar

Në sistemin bashkëkohor global, diplomacia nuk është vetëm instrument komunikimi, por mekanizëm i prodhimit të legjitimitetit ndërkombëtar.

Asnjë realitet politik nuk konsolidohet pa:-njohje diplomatike-përkrahje ndërkombëtare dhe integrim në strukturat e rendit global.Në këtë kuptim, diplomacia është ura ndërmjet normës juridike dhe realitetit politik ndërkombëtar.

6. Ilustrim krahasues: përvoja e shtetformimeve dhe unifikimeve historike

Proceset historike në:Germania dhe Italia tregojnë se unifikimet kombëtare dhe shtetformimet moderne janë rezultat i ndërveprimit kompleks ndërmjet:-historisë-diplomacisëdhe rendit ndërkombëtar

Këto shembuj dëshmojnë se çështjet kombëtare nuk zgjidhen jashtë sistemit ndërkombëtar, por brenda logjikës së tij normative dhe politike.

7. Dimensioni global i mendimit: Bostoni si hapësirë e artikulimit akademik

Veprimtaria e tij në Boston e vendos mendimin e Prof. Dr. Hysenit në një hapësirë të konsoliduar ndërkombëtare, ku:-akademia ndërvepron me diplomacinë-kërkimi shkencor lidhet me politikën globale dhe diskursi juridik ndërthuret me strategjinë ndërkombëtare

Ky kontekst i jep mendimit të tij dimension të qartë global dhe e pozicionon atë në debatin ndërkombëtar mbi rendin botëror.

Nga mendimi juridik në arkitekturën e rendit ndërkombëtar

Në përmbyllje, Prof.Dr.Mehdi Hyseni përfaqëson një model të intelektualit bashkëkohor që ka arritur ta transformojë çështjen shqiptare nga një narrativë historike në një kategori të konsoliduar të jurisprudencës ndërkombëtare dhe marrëdhënieve globale.

Korpusi i tij studimor, përfshirë Shqipëria e ribashkuar qetëson Ballkanin, dëshmon për një mendim të strukturuar dhe strategjik, i cili synon integrimin e çështjes shqiptare në gjuhën universale të së drejtës ndërkombëtare.

Në këtë optikë, erudicioni i tij (si arkitekt konceptual) reflektohet në aftësinë për të ndërtuar lidhje organike ndërmjet:-historisë dhe normës juridike-normës dhe diplomacisë ndërkombëtare dhe diplomacisë dhe arkitekturës së rendit global

Duke e vendosur çështjen shqiptare aty ku zhvillohet realisht debati mbi fatin e kombeve në sistemin bashkëkohor:
në strukturën e së drejtës ndërkombëtare dhe në arkitekturën e marrëdhënieve ndërkombëtare.