Albert Zholi: Vladimir Mici - Rritja e çmimeve të apartamenteve jashtë çdo limiti

Flet Dr. Vladimir Mici:

Shqipërisë i është rritur më shumë kostua e transportit dhe argëtim, sport, kulturë, në Evropë.

-Rritja më e madhe e çmimeve u regjistrua në grupin argëtim, sport kulturë me 6.6% , pasuar nga grupet "transporti  me 4.1%, pije alkoolike dhe duhan" me 4%.

-Rritja e çmimeve të apartamenteve jashtë çdo limiti për t'u blerë me të ardhurat mujore, apo vjetore për disa vjet tregon se tregu është në krizë.

- Nisma e qeverisë për të shtuar tatimin mbi ndërtesat dhe progresioni i tyre do të kërkojë hedhjen e tyre në treg ose dhënien me qira për tu liruar nga tatimet.

Në një kohë kur qytetarët shqiptarë po përballen me rritje të vazhdueshme të kostos së jetesës, të dhënat më të fundit të indeksit të harmonizuar të çmimeve të konsumit tregojnë se shtrenjtimi më i madh nuk ka ardhur vetëm nga karburantet, apo ushqimet, por nga argëtimi, sporti dhe kultura. Sipas IHÇK-së, inflacioni në muajin prill 2026 arriti në 2.8%, ndërsa grupi "argëtim, sport dhe kulturë" regjistroi rritjen më të lartë të çmimeve me 6.6%. Në të njëjtën kohë, Banka e Shqipërisë raporton një frenim të kredisë për blerje banesash dhe një rritje të kreditimit konsumator. Çfarë sinjalizojnë këto zhvillime për ekonominë shqiptare dhe për fuqinë blerëse të familjeve? Ja si përgjigjet Dr. Vladimir Mici:

-  Banka e Shqipërisë publikon të dhënat : Frenohet kredia për shtëpi, rritet kredia konsumatore. çfarë do të thotë kjo për ekonominë?

Frenimi i kredisë për shtëpi tregon se ekonomia ka filluar të ul ritmet e ndërtimit të shtëpive, sepse parashikimet e tyre dhe atyre që ndërtojnë tregon se ky treg është  afër ngopjes, i ngopur ose i mbingopur.  Rritja e çmimeve të apartamenteve jashtë çdo limiti për tu blerë me të ardhurat mujore apo vjetore tejkalon mundësinë e tyre financiare për të pasur një shtëpi të tyren dhe ndoshta  bollëku i shtëpive bosh ushtron presion për të ulur qiratë operative. Në vitet e fundit qiraja operative ka marrë vrull jo vetëm në Europë por edhe në Ballkan dhe Shqipëria nuk mund t'i ndalet këtij trendi. Ka shumë faktorë që janë në lojë dhe secili prej tyre  ushtron presion për të ulur çmimet. Nisma e qeverisë për të shtuar tatimin mbi ndërtesat dhe progresioni i tyre do të kërkojë hedhjen e tyre në treg ose dhënien me qira për t'u liruar nga tatimet. Nisma tjetër që çdo apartament duhet të sigurohet shton kostot dhe e vetmja mënyrë është dhënia e tyre në përdorim për të ulur humbjet. Imagjinoni një ndërtues që detyrohet të marrë çertifikatën e shfrytëzimit brënda një periudhe 6 mujore nga afati zyrtar i përfundimit të pallatit nuk ka shitur  apartamentet të bëjë i detyrueshëm të pajiset me çertifikatë pronësie të bëj  pagesën e sigurimit dhe njëkohësisht të bëj pagesën e tatimit vjetor mbi ndërtesën. Kjo ka një kosto, e cila duhet të shihet në raport me përfitimet e tij me frenimin e rritjes së çmimeve. Por çfarë nënkupton rritja e kredisë konsumatore? Kredia për individë ndahet në dy kategori: në kredi hipotekore dhe kredi konsumatore. Kredia hipotekore është ajo kredi që jepet për një afat mbi 5 vjet dhe që ka nga prapa një kolaterale, e cila mund të jetë një depozitë bankare, një sasi letrash me vlere si bono thesari, apo obligacione thesari si pasuri të paluajtshme si apartamente, ndërtime të tjera dhe sende ose metale apo bizhuteri të çmuara. Zakonisht kjo merret me një natyrë investuese afatgjatë si banesa , apo magazine, apo ndërtime për të cilat individi ka vendosur, e thënë në gjuhën e financës për investime. Kredia konsumatore nuk ka kolateral dhe jepet për periudha 3-5 vjet rrallë 7 vite për blerje makinash, kompjuterësh, pajisjesh shtëpiake, shkollim dhe bërje pushimesh apo edhe për sëmundje. Ajo që i dallon është nga vetë fjala konsumatore është kredi për konsum dhe nuk është kredi për investim. P.sh dikush mund të blejë një makinë për të cilën i duhet ta shlyejë pas disa vitesh, dikush riparon shtëpinë. Rritja e çmimeve për shtëpi ka ulur kërkesën për shtëpi dhe ka rritur kërkesën për riparime. Dallimi midis të dyjave janë normat e interesit, të cilat janë më të larta në kredinë konsumatore për shkak të riskut që ato mbajnë, sepse bankat janë më të riskuara nga kjo kredi konsumatore. Aktualisht  një faktor tjetër që ka ndikuar në kredinë konsumatore është edhe limiti në rritje  i kredisë konsumatore e cila ka arritur në nivelet deri 4 milion lekë e mjaftueshme për të bërë investimet e dëshiruara, pa u ndalur tek detyrimi për të siguruar një kolateral, i cili për çiftet e rinj është gati e pamundur. Kjo shpjegon edhe rritjen e tyre.

-Shqipërisë i është rritur më shumë kosto e argëtimit, sipas indeksit të Harmonizuar me BE të çmimeve. Rritja e çmimeve është përshpejtuar muajt e fundit dhe sipas inflacionit të matur me indeksin e harmonizuar të çmimeve të konsumit (IHÇK). Në muajin prill 2026 është 2.8% i njëjtë me normën e publikuar më herët nga INSTAT. Megjithatë ndryshe nga INSTAT, që tha se rritja më e lartë ishte në grupin e transportit, që u ndikua nga shtrenjtimi i karburantit sipas indeksit të harmonizuar, shtrenjtimi më lartë ishte për argëtimin. Rritja më e madhe e çmimeve u regjistrua në grupin argëtim sport kulturë me 6.6% , pasuar nga grupet "transporti  me 4.1%, pije alkoolike dhe duhan" me 4%, kujdesi personal, mbrojtja sociale dhe mallra e shërbime të ndryshme me 3.6% restorante dhe shërbime akomodimi me 3%, sigurime dhe shërbime financiare  me 2.7%  "mobilje, pajisje shtëpie dhe mirëmbajtje e shtëpisë" dhe shërbimi arsimor me 2.6%, "ushqime dhe pije alkoolike" me 2.2%, Qira ujë, energji elektrike , gaz dhe karburante të tjera 1% , shëndeti me 0.7% dhe informacioni dhe komunikacioni 0.5%.

Përse thoni se ka diferenca të mëdha midis  IÇK dhe IHÇK në lidhje me treguesit e muajit prill? Arsyeja është e thjeshte. Nëse hotelet rrisin çmimin atëhere treguesi i IHÇK rritet më shpejt se sa IÇK, e cila është e destinuar kryesisht tek ushqimet. Kjo shpjegon qartësisht se pse grupi argëtim, sport kulturë u rrit më shumë se sa zëri transport edhe pse çmimi i naftës është shumë i lartë. Faktor tjetër është informaliteti  relativisht i lartë çka shkon në një drejtim që maskon indeksin. Më poshtë keni Shqipërinë dhe Europën për muajin Prill 2026

Burimi: HICP (Harmonised Index of Consumer Prices)"

Sipas IÇK inflacioni është si më poshtë:

Burimi INSTAT "Indeksi i Çmimeve të Konsumit".

Duket qartë dallimi dhe arsyeja se pse këto ndryshojnë. Frenimi i kredisë për shtëpi dhe rritja e kredisë konsumatore japin një sinjal të rëndësishëm për ekonominë. Nga njëra anë, familjet po tregohen më të kujdesshme për investime afatgjata si blerja e banesave, qoftë për shkak të normave të interesit, çmimeve të larta të pasurive të paluajtshme apo pasigurisë ekonomike. Nga ana tjetër, rritja e kredisë konsumatore tregon se qytetarët po marrin më shumë hua për të përballuar shpenzimet e përditshme dhe konsumin. Kjo mund të mbështesë ekonominë në afat të shkurtër përmes konsumit, por nëse vazhdon për një kohë të gjatë, mund të rrisë nivelin e borxhit të familjeve dhe të dobësojë kursimet.