Albert Zholi: Turp, kur Presidenti, Kryeministri apo Kryetarja e Kuvendit harrojnë veteranët

Turp, kur Presidenti, Kryeministri apo Kryetarja e Kuvendit harrojnë veteranët

Më 20 korrik 2026, në ambientet e Ministrisë së Mbrojtjes, Organizata e Veteranëve dhe Pasardhësve të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare të Popullit Shqiptar "Nderi i Kombit" organizoi veprimtarinë përkujtimore me rastin e 69-vjetorit të themelimit të saj (20 korrik 1957 – 20 korrik 2026). Në këtë aktivitet morën pjesë përfaqësues të organizatave të veteranëve dhe pasardhësve nga Tirana, Vlora, Kamza, Durrësi, Kruja, Klosi, Burreli, Lezha, Shijaku, Divjaka, Peqini, Elbasani, Tepelena, Laçi, Vora dhe qytete të tjera të vendit. Të pranishëm ishin edhe presidenti i SHKULSH-it, Hamit Gojani, dirigjenti Prof. Zhani Ciko, përfaqësues të Ministrisë së Mbrojtjes, të Këshillit të Qarkut, profesorë, drejtues të shoqatave patriotike dhe të ftuar të shumtë. Megjithatë, në një ditë kushtuar njerëzve që në rininë e tyre morën armët për lirinë e Shqipërisë dhe që më pas kontribuuan në rindërtimin e vendit, ra në sy mungesa e përfaqësuesve të institucioneve më të larta të shtetit. Në këtë përvjetor nuk mori pjesë asnjë përfaqësues i Presidencës, i Kryeministrisë apo i Kuvendit të Shqipërisë. Kjo mungesë nuk është thjesht protokollare; ajo ngre një pyetje që meriton reflektim: a po i kushton shteti shqiptar vëmendjen dhe respektin që meritojnë veteranët e mbetur gjallë, ata pak njerëz që janë historia e gjallë e Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare? Pikërisht ky reflektim është edhe thelbi i këtij shkrimi.

Në Shqipëri kanë mbetur shumë pak veteranë të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare. Numërohen me gishta ata që kanë mbushur 100 vjeç dhe edhe më të rrallë janë ata që kanë kaluar moshën 105-vjeçare. Janë njerëzit që, në moshën 16-17 vjeç, lanë familjet, shkollën dhe rininë për të marrë armët kundër pushtuesve nazifashistë. Ata luftuan në male, në borë, në shi, në vapën përvëluese të verës, shpesh të zbathur, me rroba të grisura dhe me armë e këpucë të marra armikut. Luftuan me bindjen se liria e atdheut vlente më shumë se vetë jeta. Shumë prej tyre nuk u kthyen kurrë. Ranë dëshmorë në lule të rinisë. Të tjerët mbijetuan dhe, sapo mbaroi lufta, nuk kërkuan shpërblime. Mori fund një betejë dhe filloi një tjetër: rindërtimi i Shqipërisë. Ishin ata që ngritën uzina, fabrika, hidrocentrale, rrugë, hekurudha, shkolla e spitale. Punuan me të njëjtin idealizëm me të cilin kishin luftuar. Sot, pas më shumë se tetë dekadash, ata pak veteranë që jetojnë përballen me një realitet të hidhur. Pensionet e tyre janë modeste dhe shpesh nuk mbulojnë as nevojat më elementare. Nuk gëzojnë lehtësi të veçanta në transportin publik, nuk kanë një status të posaçëm për shërbimet sociale apo shëndetësore, nuk përfitojnë pushime kurative të garantuara dhe, mbi të gjitha, nuk ndiejnë vëmendjen që një shtet duhet të tregojë ndaj njerëzve që sakrifikuan rininë për të.

Më e dhimbshme se vështirësitë ekonomike është mungesa e mirënjohjes institucionale.

Çdo vit, në Ditën e Veteranit, 20 korrik, shteti shqiptar nuk organizon një Ceremoni Kombëtare për ata pak veteranë që kanë mbetur. Nuk ka një pritje nga institucionet më të larta të shtetit, nuk ka një homazh të veçantë, nuk ka një falënderim publik në emër të Republikës. Nuk ka një tufë lule, një medalje mirënjohjeje, një shtrëngim duarsh nga Presidenti, Kryeministri apo Kryetarja e Kuvendit do të kishte një vlerë shumë më të madhe se çdo fjalim. Në 35 vjet asnjëherë kjo datë shoqërohet me një ceremoni shtetërore dinjitoze kushtuar atyre pak veteranëve që ende jetojnë. Nuk organizohet një pritje simbolike, nuk zhvillohet një homazh kombëtar, nuk u jepet një mesazh mirënjohjeje nga institucionet më të larta të shtetit. A nuk do të ishte krejt normale që Presidenti i Republikës, Kryeministri apo Kryetarja e Kuvendit të prisnin çdo vit këta pak veteranë, t'u shtrëngonin dorën dhe t'u thoshin një fjalë falënderimi? Nuk kërkohen shpenzime të mëdha. Kërkohet vetëm respekt. Një komb nuk matet vetëm me ndërtesat që ngre, por edhe me mënyrën se si nderon ata që e kanë mbrojtur. Veteranët nuk kërkojnë privilegje të jashtëzakonshme. Ata nuk kërkojnë pasuri. Kërkojnë vetëm atë që u takon: respektin e shtetit dhe të shoqërisë. Sepse respekti nuk kushton, por mungesa e tij kushton shumë në ndërgjegjen kombëtare.

Në vende të tjera respekti është krejt normale.

Në Shtetet e Bashkuara, veteranët janë një nga kategoritë më të respektuara të shoqërisë. Ata përfitojnë trajtim të veçantë në shëndetësi, transport, strehim dhe shërbime sociale. Paradat dhe ceremonitë për nder të tyre janë pjesë e jetës publike dhe respekti ndaj tyre kultivohet që në bankat e shkollës. Në Francë, veteranët e luftës trajtohen si pjesë e trashëgimisë kombëtare. Ceremonitë shtetërore, dekoratat dhe kujdesi institucional janë shprehje e një kulture që e konsideron kujtesën historike themel të identitetit kombëtar. Në Britaninë e Madhe, çdo vit zhvillohen ceremoni madhështore për të nderuar veteranët. Familja mbretërore, qeveria dhe mijëra qytetarë marrin pjesë në homazhe, duke dëshmuar se sakrifica nuk harrohet. Edhe Gjermania, megjithëse mbart përgjegjësinë historike të Luftës së Dytë Botërore, nderon ata që luftuan kundër diktaturës naziste dhe ruan me kujdes kujtesën historike si një mësim për brezat. Edhe Greqia ka ditur të vlerësojë figurat e saj të rezistencës. Manolis Glezos, i cili në moshën 18-vjeçare rrëzoi flamurin nazist nga Akropoli, mbeti për dekada një simbol kombëtar. Ai u zgjodh disa herë deputet dhe eurodeputet, ndërsa kur u nda nga jeta u përcoll me nderime shtetërore si një hero i rezistencës greke. Ndërkohë, në Shqipëri, ata pak veteranë që kanë mbetur jetojnë në heshtje. Nuk kërkojnë privilegje. Nuk kërkojnë pasuri. Ata kërkojnë vetëm të ndihen të respektuar. Një komb nuk matet vetëm me rritjen ekonomike, me autostradat apo me kullat që ndërton. Ai matet edhe me mënyrën se si kujdeset për njerëzit që i dhanë lirinë. Respekti për veteranët nuk është çështje politike, por qytetarie. Nuk është privilegj, por detyrim moral. Çdo vit që kalon, historia jonë e gjallë bëhet më e varfër. Çdo veteran që largohet merr me vete kujtime që nuk mund të shkruhen në asnjë arkiv. Kur të mos mbetet më asnjë prej tyre, do të jetë vonë për të kuptuar se nuk i nderuam sa duhej. Prandaj, është koha që shteti shqiptar të ndërmarrë hapa konkretë. Të miratojë një status dinjitoz për veteranët e mbetur, me lehtësi në transport, shërbime shëndetësore të garantuara, pushime kurative dhe përkujdesje sociale. Të organizojë çdo 20 korrik një ceremoni kombëtare në nder të tyre dhe të bëjë pjesë të edukimit qytetar njohjen e kontributit të tyre. Kjo nuk është një çështje e së kaluarës. Është një provë se sa dimë të respektojmë historinë tonë dhe njerëzit që e bënë atë.  Çdo vit që kalon, numri i tyre zvogëlohet. Çdo veteran që largohet merr me vete një pjesë të historisë së gjallë të Shqipërisë. Kur të mos mbetet më asnjë, do të jetë vonë për të thënë se duhej t'i kishim nderuar më shumë. Prandaj, dita e veteranit nuk duhet të jetë vetëm një datë në kalendar. Ajo duhet të jetë një ditë e mirënjohjes kombëtare, ku shteti shqiptar t'u përkulet me respekt atyre burrave dhe grave që, në moshën e rinisë, zgjodhën të rrezikonin jetën që Shqipëria të jetonte e lirë. Sepse kombet që harrojnë njerëzit e tyre më të mirë, rrezikojnë të harrojnë edhe historinë që i bëri të lira. Sepse një popull që nderon veteranët, nderon lirinë. Ndërsa një popull që i harron, rrezikon të humbasë jo vetëm kujtesën, por edhe identitetin e vet kombëtar.