Zef Mulaj: Kufijtë Juridikë Midis Demokracisë dhe Ekstremizmit

Liria e Shprehjes Nuk Është Absolute: Kufijtë Juridikë Midis Demokracisë dhe Ekstremizmit

Liria e shprehjes është një nga shtyllat themelore të çdo shoqërie demokratike. Ajo garanton pluralizmin e mendimit, debatin publik dhe kontrollin demokratik mbi pushtetin. Megjithatë, në të drejtën kushtetuese evropiane dhe ndërkombëtare, kjo liri nuk ka qenë kurrë absolute.

Neni 10 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut garanton lirinë e shprehjes, por njëkohësisht parashikon se ushtrimi i saj mund t'i nënshtrohet kufizimeve të përcaktuara me ligj, kur ato janë të nevojshme në një shoqëri demokratike për mbrojtjen e sigurisë kombëtare, rendit publik, parandalimin e krimit, mbrojtjen e të drejtave të të tjerëve dhe ruajtjen e paqes sociale.

Po të njëjtin parim ndjek edhe Karta e të Drejtave Themelore e Bashkimit Evropian, e cila e konsideron lirinë e shprehjes një të drejtë themelore, por jo një të drejtë që mund të përdoret për të cenuar demokracinë ose për të justifikuar dhunën.

Në këtë kuptim, propaganda që nxit terrorizmin, ekstremizmin e dhunshëm ose urrejtjen nuk gëzon mbrojtjen që u jepet mendimeve të lira. Demokracia nuk ka detyrimin juridik të mbrojë ata që synojnë shkatërrimin e saj përmes dhunës ose nxitjes së saj. Ky është një parim i konsoliduar në jurisprudencën evropiane dhe në legjislacionin e shteteve demokratike.

Po aq e rëndësishme është të bëhet dallimi midis fesë dhe ekstremizmit. Asnjë fe nuk mund të identifikohet me veprimet e individëve ose grupeve radikale që instrumentalizojnë fenë për qëllime politike apo terroriste. Liria e besimit mbrohet nga e drejta ndërkombëtare; ajo që ndalohet është nxitja e dhunës, urrejtjes ose terrorizmit.

Shteti i së drejtës kërkon një ekuilibër të vazhdueshëm ndërmjet mbrojtjes së lirive themelore dhe garantimit të sigurisë publike. Pikërisht ky ekuilibër përbën themelin e demokracive moderne evropiane.

Për shtetet që synojnë anëtarësimin në Bashkimin Evropian, kjo nuk është vetëm një çështje politike, por një detyrim juridik. Kriteret e Kopenhagës kërkojnë institucione demokratike të qëndrueshme, sundimin e ligjit, mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe luftë efektive kundër terrorizmit, radikalizmit të dhunshëm dhe çdo forme ekstremizmi.

Prandaj, mbrojtja e lirisë së shprehjes nuk nënkupton tolerimin e propagandës që nxit dhunë ose synon të minojë rendin kushtetues. Një demokraci e fortë mbron fjalën e lirë, por njëkohësisht mbron edhe vetveten nga ata që përpiqen ta përdorin atë si mjet për të shkatërruar vetë demokracinë.

Në fund, parimi mbetet i qartë: liria e shprehjes është themel i demokracisë, por nuk është dhe nuk mund të jetë absolute. Ajo përfundon aty ku fillon cenimi i të drejtave të të tjerëve, nxitja e urrejtjes, terrorizmit dhe rrezikimi i rendit kushtetues demokratik. Pikërisht ky është standardi juridik mbi të cilin ndërtohet Evropa moderne.