Fejzulla Berisha: Sovraniteti dhe subjektiviteti ndërkombëtar i Kosovës

Republika e Kosovës: afirmimi i sovranitetit shtetëror dhe konsolidimi i subjektivitetit në të drejtën ndërkombëtare

(Shteti, si subjekt themelor i së drejtës ndërkombëtare, nuk është vetëm një krijim formal juridik, por një organizëm politik dhe institucional që ndërtohet dhe konsolidohet përmes një procesi të vazhdueshëm historik. Shpallja e pavarësisë përbën vetëm fillimin e ekzistencës së një shteti të ri, ndërsa konsolidimi i sovranitetit përfaqëson fazën më të rëndësishme të afirmimit të tij të brendshëm dhe ndërkombëtar).

Nga Prof. Dr. Fejzulla BERISHA, Boston, Massachusetts, SHBA

Në historinë e marrëdhënieve ndërkombëtare, shumë shtete kanë kaluar periudha të gjata të ndërtimit institucional, të njohjes ndërkombëtare dhe të përcaktimit të pozitës së tyre në rendin juridik ndërkombëtar. Për këtë arsye, shtetësia nuk duhet kuptuar si një akt i vetëm politik, por si një proces dinamik që përfshin ndërtimin e institucioneve, funksionimin e rendit kushtetues, zhvillimin ekonomik, sigurinë juridike dhe pjesëmarrjen aktive në bashkësinë ndërkombëtare.

Republika e Kosovës përbën një rast të veçantë në zhvillimin bashkëkohor të së drejtës ndërkombëtare. Procesi i saj i shtetformimit u zhvillua në rrethana historike dhe juridiko-politike specifike, të lidhura me shpërbërjen e ish-Jugosllavisë, konfliktin e viteve 1998–1999, ndërhyrjen ndërkombëtare, administrimin ndërkombëtar dhe procesin e gjatë diplomatik për përcaktimin e statusit përfundimtar.

Shpallja e pavarësisë së Republikës së Kosovës më 17 shkurt 2008 shënoi një moment historik në rrugën e afirmimit të saj si subjekt i së drejtës ndërkombëtare. Megjithatë, pavarësia nuk përbënte përfundimin e procesit, por fillimin e një faze të re: konsolidimin e sovranitetit shtetëror dhe forcimin e pozitës ndërkombëtare të Kosovës.

Në këtë kuptim, analiza e sovranitetit të Republikës së Kosovës kërkon një qasje të gjerë juridike dhe politike, e cila përfshin jo vetëm aktin e shpalljes së pavarësisë, por edhe kriteret e shtetësisë, njohjen ndërkombëtare, funksionimin institucional, marrëdhëniet ndërkombëtare dhe perspektivën e integrimit euroatlantik.

1. Kuptimi i sovranitetit shtetëror në të drejtën ndërkombëtare

Sovraniteti është një nga konceptet themelore të organizimit juridik dhe politik të shtetit. Në kuptimin klasik, ai nënkupton pushtetin më të lartë të shtetit mbi territorin dhe popullsinë e tij, si dhe pavarësinë e tij në marrëdhëniet me shtetet e tjera.

Megjithatë, në zhvillimin modern të së drejtës ndërkombëtare, koncepti i sovranitetit ka pësuar transformime të rëndësishme. Sot sovraniteti nuk nënkupton izolim apo fuqi absolute, por aftësi të shtetit për të ushtruar kompetencat e tij në përputhje me normat ndërkombëtare dhe me parimet e shtetit demokratik.

Sovraniteti bashkëkohor përbëhet nga dy dimensione kryesore:

Dimensioni i parë është sovraniteti i brendshëm, i cili nënkupton aftësinë e institucioneve shtetërore për të ushtruar autoritet mbi territorin, për të garantuar rendin juridik, për të mbrojtur të drejtat e qytetarëve dhe për të siguruar funksionimin e institucioneve demokratike.

Dimensioni i dytë është sovraniteti i jashtëm, i cili shprehet përmes pavarësisë së shtetit në marrëdhëniet ndërkombëtare, të drejtës për të lidhur marrëveshje ndërkombëtare, për të zhvilluar diplomaci dhe për të marrë pjesë në organizatat ndërkombëtare.

Prandaj, konsolidimi i sovranitetit të Republikës së Kosovës duhet të vlerësohet si një proces i dyfishtë: forcimi i shtetit brenda kufijve të tij dhe afirmimi i tij në sistemin ndërkombëtar.

2. Republika e Kosovës dhe kriteret e shtetësisë sipas së drejtës ndërkombëtare

Shtetësia në të drejtën ndërkombëtare përfaqëson një status juridik dhe politik që përcakton aftësinë e një entiteti për të vepruar si subjekt i pavarur në marrëdhëniet ndërkombëtare. Ekzistenca e një shteti nuk varet vetëm nga deklarimi politik i pavarësisë, por nga përmbushja e disa elementeve themelore që lidhen me organizimin territorial, institucional dhe juridik të tij.

Në teorinë dhe praktikën ndërkombëtare janë zhvilluar kritere të përgjithshme për përcaktimin e ekzistencës së një shteti. Këto kritere lidhen kryesisht me ekzistencën e popullsisë së përhershme, territorit të përcaktuar, qeverisë efektive dhe aftësisë për të hyrë në marrëdhënie me shtetet e tjera.

Republika e Kosovës, pas shpalljes së pavarësisë, ka ndërtuar gradualisht këto elemente të shtetësisë dhe ka zhvilluar kapacitetet e nevojshme për funksionimin e saj si një shtet modern demokratik.

2.1. Popullsia e përhershme si element themelor i shtetit

Një shtet nuk mund të ekzistojë pa një bashkësi njerëzish të organizuar në mënyrë të qëndrueshme brenda një rendi juridik të caktuar. Popullsia përbën bazën njerëzore mbi të cilën ndërtohet autoriteti shtetëror dhe marrëdhënia juridike ndërmjet shtetit dhe qytetarëve.

Republika e Kosovës përmban këtë element themelor të shtetësisë, pasi në territorin e saj jeton një popullsi e përhershme e organizuar mbi bazën e rendit kushtetues dhe ligjor. Kushtetuta e saj përcakton parimet e barazisë së qytetarëve, mbrojtjen e të drejtave themelore dhe respektimin e diversitetit shoqëror.

Në shtetin modern demokratik, rëndësi të veçantë nuk ka vetëm ekzistenca e popullsisë, por edhe mënyra se si ajo përfshihet në jetën institucionale dhe në proceset demokratike të vendimmarrjes.

2.2. Territori i përcaktuar dhe ushtrimi i sovranitetit territorial

Territori është një nga elementet themelore të shtetit dhe paraqet hapësirën juridike mbi të cilën shteti ushtron autoritetin e tij. Sovraniteti territorial nënkupton të drejtën dhe aftësinë e shtetit për të administruar territorin e tij dhe për të zbatuar rendin juridik brenda tij.

Republika e Kosovës ushtron kompetencat e saj shtetërore mbi territorin e përcaktuar sipas kufijve të saj kushtetues. Integriteti territorial është një parim themelor i së drejtës ndërkombëtare dhe lidhet drejtpërdrejt me pavarësinë dhe funksionimin e shtetit.

Në praktikën ndërkombëtare, shumë shtete të reja kanë kaluar periudha të vështira të konsolidimit territorial. Ekzistenca e sfidave politike apo mosmarrëveshjeve nuk e eliminon domosdoshmërisht realitetin shtetëror, nëse ekzistojnë institucionet dhe aftësia për ushtrimin e funksioneve publike.

2.3. Qeveria efektive dhe ndërtimi institucional

Një nga elementet më të rëndësishme të shtetësisë është ekzistenca e një qeverie efektive, e cila është në gjendje të ushtrojë autoritet publik dhe të zbatojë rendin juridik.

Pas shpalljes së pavarësisë, Republika e Kosovës ka krijuar strukturën e saj institucionale mbi bazën e Kushtetutës dhe ligjeve të saj. Funksionimi i institucioneve legjislative, ekzekutive dhe gjyqësore përbën një tregues të rëndësishëm të sovranitetit efektiv.

Megjithatë, konsolidimi institucional është një proces i vazhdueshëm. Forcimi i shtetit të së drejtës, pavarësia e gjyqësorit, lufta kundër dukurive negative dhe rritja e efikasitetit administrativ janë elemente që ndikojnë në fuqizimin e sovranitetit.

2.4. Kapaciteti për marrëdhënie ndërkombëtare

Aftësia për të hyrë në marrëdhënie ndërkombëtare është një element i rëndësishëm i subjektivitetit shtetëror. Një shtet i konsoliduar duhet të jetë në gjendje të zhvillojë politikë të jashtme, të lidhë marrëveshje dhe të bashkëpunojë me subjektet e tjera ndërkombëtare.

Republika e Kosovës ka ndërtuar marrëdhënie diplomatike me një numër të madh shtetesh, ka krijuar institucione diplomatike dhe merr pjesë në forma të ndryshme të bashkëpunimit ndërkombëtar.

Këto zhvillime dëshmojnë se Kosova ka krijuar kapacitete të rëndësishme për të vepruar në arenën ndërkombëtare, ndërsa procesi i konsolidimit vazhdon përmes zgjerimit të bashkëpunimit dhe integrimit në organizata ndërkombëtare.

2.5. Shtetësia e Kosovës si proces i konsolidimit të vazhdueshëm

Rasti i Republikës së Kosovës tregon se shtetësia në shekullin XXI nuk është vetëm një çështje e shpalljes së pavarësisë, por një proces i gjatë i ndërtimit dhe afirmimit.

Pavarësia politike duhet të shoqërohet me funksionalitet institucional, zhvillim ekonomik, stabilitet shoqëror dhe integrim ndërkombëtar. Vetëm përmes këtyre elementeve sovraniteti fiton përmbajtje reale dhe të qëndrueshme.

3. Opinioni Këshillëdhënës i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (2010) dhe rëndësia juridike për Republikën e Kosovës

Një ndër momentet më të rëndësishme në procesin e afirmimit juridik ndërkombëtar të Republikës së Kosovës ishte Opinioni Këshillëdhënës i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë i datës 22 korrik 2010. Ky akt juridik ndërkombëtar trajtoi çështjen e përputhshmërisë së deklaratës së pavarësisë së Kosovës me normat e përgjithshme të së drejtës ndërkombëtare.

Rëndësia e këtij Opinioni qëndron në faktin se ai përbënte një vlerësim nga institucioni më i lartë gjyqësor i Kombeve të Bashkuara lidhur me një çështje që kishte rëndësi të veçantë për zhvillimet bashkëkohore të së drejtës ndërkombëtare.

Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë arriti në përfundimin se shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare të përgjithshme. Ky përfundim pati ndikim të rëndësishëm juridik dhe politik, sepse sqaroi se e drejta ndërkombëtare nuk përmbante një ndalim të përgjithshëm ndaj deklarimeve të pavarësisë në rrethana të caktuara.

3.1. Përmbajtja juridike e Opinionit Këshillëdhënës

Çështja e paraqitur para Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë nuk ishte nëse Kosova duhej të njihej si shtet, por nëse vetë akti i shpalljes së pavarësisë ishte në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.

Ky dallim juridik është i rëndësishëm, sepse ekzistenca e një shteti dhe procesi i njohjes së tij ndërkombëtare janë çështje të ndryshme. Gjykata analizoi ligjshmërinë e deklaratës së pavarësisë dhe jo të gjitha pasojat politike dhe diplomatike që rridhnin prej saj.

Megjithatë, përfundimi i Gjykatës krijoi një bazë të rëndësishme juridike për procesin e mëtejshëm të afirmimit ndërkombëtar të Kosovës.

3.2. Raporti ndërmjet vetëvendosjes dhe integritetit territorial

Një nga çështjet më të ndërlikuara në të drejtën ndërkombëtare bashkëkohore është raporti ndërmjet parimit të vetëvendosjes së popujve dhe parimit të integritetit territorial të shteteve.

Vetëvendosja është një nga parimet themelore të rendit juridik ndërkombëtar dhe ka luajtur rol të rëndësishëm në proceset historike të krijimit të shteteve të reja. Në anën tjetër, integriteti territorial synon ruajtjen e stabilitetit dhe të kufijve ekzistues ndërkombëtarë.

Rasti i Kosovës u zhvillua në një kontekst të veçantë historik dhe juridik, i cili përfshinte shpërbërjen e ish-Jugosllavisë, konfliktin e armatosur, shkeljet e rënda të të drejtave të njeriut, ndërhyrjen ndërkombëtare dhe periudhën e administrimit ndërkombëtar.

Për këtë arsye, çështja e Kosovës është trajtuar si një rast me karakteristika të veçanta, i cili nuk mund të krahasohet automatikisht me çdo situatë tjetër në marrëdhëniet ndërkombëtare.

3.3. Ndikimi i Opinionit në subjektivitetin ndërkombëtar të Kosovës

Subjektiviteti ndërkombëtar i një shteti ndërtohet përmes një procesi të vazhdueshëm politik dhe juridik. Ai përfshin jo vetëm ekzistencën e institucioneve shtetërore, por edhe aftësinë për të marrë pjesë në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Opinioni Këshillëdhënës i vitit 2010 ndikoi në forcimin e pozitës juridike të Kosovës, sepse eliminoi një pretendim të rëndësishëm se shpallja e pavarësisë së saj ishte në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare.

Pas këtij Opinioni, procesi i njohjeve ndërkombëtare dhe i integrimit në mekanizma të ndryshëm ndërkombëtarë vazhdoi, duke forcuar gradualisht pozitën e Kosovës si subjekt funksional i së drejtës ndërkombëtare.

3.4. Kufijtë e Opinionit Këshillëdhënës

Megjithëse Opinioni i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë kishte rëndësi të madhe, ai nuk përbënte një akt të drejtpërdrejtë të njohjes së Kosovës si shtet dhe as nuk krijonte detyrim juridik për shtetet e tjera që ta njihnin atë.

Kjo tregon se konsolidimi i shtetësisë është një proces më i gjerë, ku ndërthuren faktorët juridikë, politikë dhe diplomatikë.

Për Republikën e Kosovës, ky proces vazhdon përmes forcimit të institucioneve, zgjerimit të marrëdhënieve ndërkombëtare, pjesëmarrjes në organizata ndërkombëtare dhe ndërtimit të një shteti funksional demokratik.

3.5. Rëndësia historike e Opinionit të vitit 2010

Nga perspektiva historike dhe juridike, Opinioni Këshillëdhënës i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë përfaqëson një pikë të rëndësishme në rrugën e Kosovës drejt afirmimit ndërkombëtar.

Ai dëshmoi se çështjet e shtetformimit në shekullin XXI nuk mund të analizohen vetëm përmes parimeve tradicionale, por kërkojnë një vlerësim të plotë të rrethanave historike, juridike dhe politike.

Për Republikën e Kosovës, ky Opinion mbetet një element i rëndësishëm në procesin e konsolidimit të saj si subjekt i së drejtës ndërkombëtare.

4. Njohja ndërkombëtare e Republikës së Kosovës dhe teoritë juridike të njohjes së shteteve

Njohja ndërkombëtare paraqet një nga elementet më të rëndësishme të procesit të afirmimit të një shteti të ri në bashkësinë ndërkombëtare. Ajo përbën aktin përmes të cilit një shtet shpreh qëndrimin e tij politik dhe juridik ndaj ekzistencës së një subjekti të ri shtetëror dhe gatishmërinë për të zhvilluar marrëdhënie me të.

Megjithatë, në të drejtën ndërkombëtare ekziston një debat i gjatë lidhur me natyrën juridike të njohjes: nëse njohja krijon shtetin apo vetëm e pranon një realitet shtetëror që tashmë ekziston. Ky debat është paraqitur përmes dy teorive kryesore: teorisë konstitutive dhe teorisë deklarative të njohjes.

4.1. Teoria konstitutive e njohjes së shteteve

Sipas teorisë konstitutive, një entitet politik fiton cilësinë e shtetit vetëm atëherë kur pranohet nga shtetet e tjera. Në këtë kuptim, njohja shihet si një element që krijon subjektivitetin ndërkombëtar.

Kjo teori ka pasur ndikim të madh në periudha të caktuara historike, kur sistemi ndërkombëtar ishte më shumë i bazuar në marrëdhëniet ndërmjet shteteve dhe në pranimin reciprok si bazë e pjesëmarrjes në jetën ndërkombëtare.

Megjithatë, në zhvillimet moderne të së drejtës ndërkombëtare, kjo teori është kritikuar, sepse do ta vendoste ekzistencën e një shteti vetëm në varësi të vullnetit politik të shteteve të tjera. Një qasje e tillë do të dobësonte rëndësinë e elementeve objektive të shtetësisë, si territori, popullsia dhe qeverisja efektive.

4.2. Teoria deklarative e njohjes së shteteve

Sipas teorisë deklarative, shteti ekziston kur plotëson kriteret themelore të shtetësisë, ndërsa njohja ndërkombëtare ka karakter konfirmues. Ajo nuk krijon shtetin, por vetëm pranon ekzistencën e një realiteti të ri juridiko-politik.

Kjo teori është më afër qasjes bashkëkohore të së drejtës ndërkombëtare, sepse vendos theksin në aftësinë reale të një entiteti për të funksionuar si shtet.

Në rastin e Republikës së Kosovës, kjo qasje ka rëndësi të veçantë, sepse shtetësia e saj lidhet me ekzistencën e institucioneve funksionale, rendit kushtetues, territorit të përcaktuar dhe kapacitetit për të zhvilluar marrëdhënie ndërkombëtare.

4.3. Procesi i njohjes ndërkombëtare të Kosovës

Pas shpalljes së pavarësisë më 17 shkurt 2008, Republika e Kosovës filloi një proces të gjerë të afirmimit ndërkombëtar. Një numër i konsiderueshëm shtetesh e njohën Kosovën dhe vendosën marrëdhënie diplomatike me institucionet e saj.

Njohjet ndërkombëtare kanë pasur rëndësi të madhe për forcimin e pozitës së Kosovës në arenën ndërkombëtare, sepse kanë mundësuar zhvillimin e bashkëpunimit politik, ekonomik, diplomatik dhe institucional.

Megjithatë, procesi i njohjes ka mbetur i ndikuar edhe nga faktorë politikë ndërkombëtarë. Qëndrimet e ndryshme të shteteve të caktuara kanë krijuar një situatë komplekse, ku Kosova funksionon si shtet në shumë fusha praktike, por vazhdon të përballet me sfida në disa dimensione të subjektivitetit të plotë ndërkombëtar.

4.4. Njohja ndërkombëtare si faktor i konsolidimit të sovranitetit

Njohja ndërkombëtare nuk duhet kuptuar vetëm si një akt formal diplomatik, por si një proces që ndikon në fuqizimin e sovranitetit shtetëror. Përmes njohjes dhe marrëdhënieve ndërkombëtare, një shtet fiton mundësi më të mëdha për bashkëpunim, zhvillim dhe pjesëmarrje në institucionet ndërkombëtare.

Për Republikën e Kosovës, zgjerimi i njohjeve dhe thellimi i marrëdhënieve me shtetet demokratike përbëjnë një dimension të rëndësishëm të politikës së jashtme dhe të afirmimit të saj si subjekt i së drejtës ndërkombëtare.

Në këtë proces, diplomacia ka rol të veçantë, sepse ajo duhet të promovojë argumentet juridike dhe politike të shtetësisë së Kosovës, të ndërtojë partneritete dhe të kontribuojë në krijimin e një imazhi ndërkombëtar të një shteti demokratik dhe stabil.

4.5. Anëtarësimi në organizatat ndërkombëtare si shprehje e subjektivitetit

Një nga treguesit më të rëndësishëm të konsolidimit të subjektivitetit ndërkombëtar është pjesëmarrja në organizatat ndërkombëtare. Përmes tyre, shtetet marrin pjesë në proceset e vendimmarrjes dhe kontribuojnë në zhvillimin e normave ndërkombëtare.

Për Republikën e Kosovës, përfshirja më e madhe në organizatat ndërkombëtare mbetet një objektiv strategjik, sepse ajo do të forconte më tej pozitën e saj juridike dhe politike.

Megjithatë, procesi i integrimit ndërkombëtar nuk varet vetëm nga kriteret juridike, por edhe nga realitetet politike të sistemit ndërkombëtar.

Rasti i Republikës së Kosovës dëshmon se njohja ndërkombëtare është një faktor i rëndësishëm i konsolidimit të shtetit, por jo i vetmi element përcaktues i ekzistencës së tij. Shtetësia ndërtohet përmes kombinimit të faktorëve juridikë, institucionalë dhe politikë.

Prandaj, konsolidimi i sovranitetit të Kosovës kërkon një proces të vazhdueshëm të forcimit të institucioneve, zgjerimit të marrëdhënieve ndërkombëtare dhe afirmimit të rolit të saj në rendin juridik ndërkombëtar.

5. Sovraniteti efektiv i Republikës së Kosovës dhe forcimi i institucioneve shtetërore

Sovraniteti shtetëror në kuptimin bashkëkohor të së drejtës ndërkombëtare nuk përfaqëson vetëm të drejtën formale të një shteti për të ushtruar pushtetin mbi territorin dhe qytetarët e tij, por edhe aftësinë reale për të funksionuar në mënyrë të pavarur, të qëndrueshme dhe efektive.

Në këtë kuptim, sovraniteti efektiv është një nga treguesit kryesorë të konsolidimit të shtetit. Një shtet mund të ketë pavarësi juridike, por fuqia reale e tij matet përmes aftësisë së institucioneve për të zbatuar ligjin, për të garantuar sigurinë, për të mbrojtur të drejtat e qytetarëve dhe për të administruar në mënyrë demokratike të gjitha funksionet publike.

Për Republikën e Kosovës, periudha pas shpalljes së pavarësisë ka qenë një proces i vazhdueshëm i ndërtimit dhe forcimit të institucioneve shtetërore, me qëllim krijimin e një shteti funksional dhe të qëndrueshëm.

5.1. Kushtetuta si themel juridik i sovranitetit shtetëror

Kushtetuta e Republikës së Kosovës përbën bazën themelore juridike të organizimit të shtetit dhe ushtrimit të sovranitetit. Ajo përcakton strukturën institucionale, ndarjen e pushteteve, mbrojtjen e të drejtave dhe lirive themelore dhe raportin ndërmjet rendit juridik të brendshëm dhe parimeve të së drejtës ndërkombëtare.

Në shtetin modern, Kushtetuta nuk është vetëm një dokument juridik, por shpreh kontratën themelore ndërmjet qytetarëve dhe institucioneve shtetërore. Përmes saj përcaktohen kufijtë e pushtetit publik dhe garantohet parimi se edhe vetë shteti duhet të veprojë brenda normave juridike.

Për Republikën e Kosovës, rendi kushtetues ka luajtur rol të rëndësishëm në transformimin e saj nga një proces i shtetformimit drejt një sistemi të konsoliduar institucional.

5.2. Ndarja e pushteteve dhe funksionimi demokratik i institucioneve

Një ndër parimet themelore të shtetit demokratik është ndarja e pushteteve ndërmjet institucioneve legjislative, ekzekutive dhe gjyqësore. Ky parim siguron kontrollin reciprok të institucioneve dhe parandalon përqendrimin e pakufizuar të pushtetit.

Funksionimi i Kuvendit, Qeverisë dhe sistemit gjyqësor të Republikës së Kosovës përbën një element të rëndësishëm të sovranitetit të saj të brendshëm.

Institucionet demokratike nuk maten vetëm nga ekzistenca formale, por nga cilësia e funksionimit të tyre, transparenca, përgjegjshmëria dhe aftësia për t'u shërbyer qytetarëve.

5.3. Sundimi i ligjit si shtyllë e shtetit sovran

Në rendin juridik bashkëkohor, sundimi i ligjit është një nga kriteret kryesore për vlerësimin e një shteti demokratik dhe funksional. Sovraniteti i vërtetë nuk nënkupton vetëm fuqinë e shtetit, por edhe detyrimin e tij për t'iu nënshtruar ligjit.

Pavarësia e gjyqësorit, siguria juridike, mbrojtja e të drejtave themelore dhe zbatimi i barabartë i ligjit përbëjnë themelet mbi të cilat ndërtohet besimi i qytetarëve dhe partnerëve ndërkombëtarë.

Për Kosovën, forcimi i shtetit të së drejtës është një proces me rëndësi të veçantë, sepse lidhet drejtpërdrejt me integrimin evropian, bashkëpunimin ndërkombëtar dhe afirmimin e saj si shtet demokratik.

5.4. Mbrojtja e të drejtave të njeriut dhe karakteri demokratik i shtetit

Një shtet bashkëkohor nuk vlerësohet vetëm nga kontrolli territorial dhe fuqia institucionale, por edhe nga mënyra se si i trajton qytetarët e tij dhe garanton të drejtat themelore.

Republika e Kosovës ka ndërtuar një kornizë kushtetuese që njeh rëndësinë e të drejtave të njeriut, barazisë dhe mbrojtjes së komuniteteve.

Respektimi i diversitetit shoqëror dhe garantimi i të drejtave të të gjitha komuniteteve janë elemente që forcojnë legjitimitetin demokratik dhe stabilitetin e shtetit.

5.5. Administrata publike dhe kapaciteti shtetëror

Një dimension tjetër i rëndësishëm i sovranitetit efektiv është funksionimi i administratës publike. Institucionet shtetërore duhet të kenë kapacitet profesional për të zbatuar politikat publike dhe për të siguruar shërbime për qytetarët.

Ndërtimi i një administrate moderne, profesionale dhe të depolitizuar është një nga kushtet themelore për një shtet të qëndrueshëm dhe të integruar në strukturat evropiane.

Forcimi i kapaciteteve administrative ndikon jo vetëm në zhvillimin e brendshëm, por edhe në perceptimin ndërkombëtar të Kosovës si një partner i besueshëm.

Sovraniteti efektiv i Republikës së Kosovës është rezultat i një procesi të vazhdueshëm të ndërtimit institucional. Pavarësia juridike duhet të shoqërohet me institucione të fuqishme, shtet të së drejtës dhe demokraci funksionale.

Vetëm një shtet që garanton rendin juridik, sigurinë dhe të drejtat e qytetarëve mund ta ushtrojë sovranitetin e tij në mënyrë të plotë dhe të qëndrueshme në arenën ndërkombëtare.

6. Roli i organizatave ndërkombëtare dhe integrimi euroatlantik në konsolidimin e sovranitetit të Republikës së Kosovës

Në sistemin bashkëkohor të marrëdhënieve ndërkombëtare, sovraniteti shtetëror nuk ushtrohet më vetëm përmes pavarësisë formale dhe kontrollit të territorit, por edhe përmes pjesëmarrjes aktive në strukturat ndërkombëtare. Organizatat ndërkombëtare përbëjnë mekanizma të rëndësishëm për bashkëpunimin ndërmjet shteteve, për krijimin e standardeve juridike dhe për forcimin e stabilitetit ndërkombëtar.

Për Republikën e Kosovës, përfshirja në organizatat ndërkombëtare dhe orientimi euroatlantik paraqesin dimensione themelore të procesit të konsolidimit të sovranitetit. Ato ndikojnë në forcimin e legjitimitetit ndërkombëtar, në zhvillimin institucional dhe në rritjen e kapacitetit të shtetit për të vepruar në arenën ndërkombëtare.

6.1. Organizata e Kombeve të Bashkuara dhe dimensioni universal i shtetësisë

Organizata e Kombeve të Bashkuara përfaqëson institucionin qendror të rendit juridik ndërkombëtar të pas Luftës së Dytë Botërore. Ajo ka rol themelor në ruajtjen e paqes dhe sigurisë ndërkombëtare, në zhvillimin e bashkëpunimit ndërmjet shteteve dhe në promovimin e të drejtave të njeriut.

Anëtarësimi në Organizatën e Kombeve të Bashkuara konsiderohet një nga shprehjet më të rëndësishme të subjektivitetit të plotë ndërkombëtar të një shteti. Ai i mundëson shtetit pjesëmarrjen në forumet më të larta të vendimmarrjes globale.

Për Republikën e Kosovës, anëtarësimi në OKB mbetet një objektiv strategjik i politikës së jashtme. Procesi i saj drejt këtij qëllimi është i lidhur me zhvillimet juridike dhe politike në sistemin ndërkombëtar, si dhe me qëndrimet e ndryshme të shteteve anëtare.

Megjithatë, mungesa e anëtarësimit të plotë në disa organizata ndërkombëtare nuk e ka penguar Kosovën të zhvillojë marrëdhënie ndërkombëtare dhe të funksionojë në shumë fusha si subjekt aktiv i bashkësisë ndërkombëtare.

6.2. Bashkimi Evropian dhe transformimi juridik institucional

Integrimi evropian përbën një nga orientimet strategjike më të rëndësishme të Republikës së Kosovës. Bashkimi Evropian nuk është vetëm një organizatë ekonomike, por një hapësirë politike dhe juridike e ndërtuar mbi vlerat e demokracisë, shtetit të së drejtës, mbrojtjes së të drejtave të njeriut dhe bashkëpunimit ndërmjet popujve.

Procesi i integrimit evropian ka ndikim të drejtpërdrejtë në forcimin e institucioneve shtetërore. Përafrimi i legjislacionit me standardet evropiane, zhvillimi i administratës publike dhe forcimi i drejtësisë janë elemente që rrisin kapacitetin shtetëror.

Në këtë kuptim, integrimi evropian nuk përbën kufizim të sovranitetit, por një formë moderne të ushtrimit të tij përmes bashkëpunimit dhe përfshirjes në një sistem të përbashkët vlerash.

6.3. NATO dhe dimensioni i sigurisë së sovranitetit

Siguria kombëtare është një element i domosdoshëm i sovranitetit shtetëror. Në realitetin bashkëkohor ndërkombëtar, asnjë shtet nuk mund ta konceptojë sigurinë e tij tërësisht i izoluar nga bashkëpunimi dhe aleancat ndërkombëtare.

Për Republikën e Kosovës, orientimi euroatlantik ka qenë një shtyllë themelore e politikës së sigurisë. Bashkëpunimi me strukturat euroatlantike ka ndikuar në forcimin e kapaciteteve të sigurisë, në zhvillimin institucional dhe në stabilitetin rajonal.

Integrimi më i thellë në strukturat e sigurisë evropiane dhe euroatlantike shihet si një faktor i rëndësishëm për mbrojtjen e sovranitetit dhe garantimin e paqes afatgjatë.

6.4. Këshilli i Evropës dhe mbrojtja e të drejtave të njeriut

Këshilli i Evropës përfaqëson një nga institucionet më të rëndësishme evropiane në fushën e demokracisë, sundimit të ligjit dhe mbrojtjes së të drejtave të njeriut.

Pjesëmarrja në mekanizmat evropianë të mbrojtjes së të drejtave themelore do të përbënte një hap të rëndësishëm në forcimin e pozitës juridike ndërkombëtare të Kosovës dhe në afirmimin e standardeve demokratike.

Respektimi i të drejtave të njeriut nuk është vetëm një detyrim kushtetues i brendshëm, por edhe një kriter ndërkombëtar për vlerësimin e një shteti modern.

6.5. Integrimi ndërkombëtar si formë e sovranitetit modern

Në shekullin XXI, sovraniteti shtetëror nuk kuptohet më si mbyllje ndaj botës, por si aftësi për të bashkëpunuar dhe për të marrë pjesë aktive në proceset ndërkombëtare.

Për Republikën e Kosovës, integrimi në organizatat ndërkombëtare dhe strukturat euroatlantike përfaqëson një rrugë për forcimin e subjektivitetit të saj ndërkombëtar.

Një shtet bëhet më i fuqishëm jo vetëm duke mbrojtur pavarësinë e tij, por edhe duke ndërtuar marrëdhënie të qëndrueshme me partnerët ndërkombëtarë dhe duke kontribuar në rendin juridik ndërkombëtar.

Konsolidimi i sovranitetit të Republikës së Kosovës është i lidhur ngushtë me shkallën e integrimit të saj në sistemin ndërkombëtar. Organizatat ndërkombëtare, partneritetet strategjike dhe orientimi euroatlantik janë instrumente që ndihmojnë në forcimin e shtetit dhe në afirmimin e tij si subjekt i përgjegjshëm i së drejtës ndërkombëtare.

7. Praktika ndërkombëtare e krijimit të shteteve të reja dhe veçantia e rastit të Republikës së Kosovës

Historia e së drejtës ndërkombëtare dëshmon se krijimi i shteteve të reja ka qenë gjithmonë një proces i ndërlikuar, në të cilin ndërthuren faktorët juridikë, politikë, historikë dhe shoqërorë. Shtetet nuk krijohen vetëm përmes një akti të brendshëm politik, por përmes një procesi më të gjerë të afirmimit të identitetit shtetëror, ndërtimit institucional dhe pranimit në bashkësinë ndërkombëtare.

Praktika ndërkombëtare e shekujve XX dhe XXI tregon se nuk ekziston një model i vetëm për krijimin e shteteve. Disa shtete kanë lindur përmes proceseve të dekolonizimit, disa përmes shpërbërjes së federatave, disa përmes marrëveshjeve ndërkombëtare, ndërsa raste të tjera kanë ardhur si rezultat i rrethanave të veçanta historike dhe politike.

Në këtë kuadër, rasti i Republikës së Kosovës paraqet një zhvillim të veçantë në historinë e shtetformimit bashkëkohor.

7.1. Parimi i vetëvendosjes dhe krijimi i shteteve të reja

Parimi i vetëvendosjes së popujve është një nga parimet më të rëndësishme të zhvillimit të së drejtës ndërkombëtare moderne. Ai ka luajtur rol të veçantë në proceset historike të çlirimit nga kolonializmi dhe në krijimin e shumë shteteve të reja.

Megjithatë, zbatimi i këtij parimi ka ndryshuar në varësi të rrethanave historike. Në disa raste ai është realizuar përmes pavarësimit të territoreve koloniale, ndërsa në raste të tjera përmes proceseve politike të lidhura me shpërbërjen e shteteve federale.

Rasti i Kosovës është zhvilluar në një kontekst të veçantë, ku parimi i vetëvendosjes është analizuar së bashku me parimet e integritetit territorial, stabilitetit ndërkombëtar dhe mbrojtjes së të drejtave themelore të njeriut.

7.2. Shpërbërja e ish-Jugosllavisë dhe transformimi i rendit shtetëror

Procesi i shpërbërjes së ish-Jugosllavisë përbën një nga ngjarjet më të rëndësishme politike dhe juridike të fundit të shekullit XX në Evropë. Krijimi i shteteve të reja në këtë hapësirë ndryshoi hartën politike të rajonit dhe krijoi një realitet të ri ndërkombëtar.

Republikat që shpallën pavarësinë kaluan nëpër procese të ndryshme të njohjes dhe konsolidimit ndërkombëtar. Ky proces dëshmoi se transformimet shtetërore shpesh shoqërohen me sfida të mëdha politike dhe juridike.

Kosova, megjithëse pjesë e këtij procesi historik, kishte karakteristika të veçanta për shkak të pozitës së saj kushtetuese në ish-Jugosllavi, zhvillimeve politike, krizës humanitare dhe administrimit ndërkombëtar pas vitit 1999.

7.3. Veçantia e rastit të Republikës së Kosovës

Rasti i Kosovës është trajtuar në praktikën ndërkombëtare si një rast i veçantë, për shkak të kombinimit të disa faktorëve historikë dhe juridikë.

Këta faktorë përfshijnë:

- historinë e marrëdhënieve të Kosovës me ish-Federatën Jugosllave;

- zhvillimet politike dhe kushtetuese gjatë dekadave të fundit të shekullit XX;

- konfliktin e armatosur dhe pasojat humanitare;

- ndërhyrjen e komunitetit ndërkombëtar;

- administrimin ndërkombëtar dhe procesin e përcaktimit të statusit.

Këto rrethana kanë bërë që Kosova të mos trajtohet si një rast klasik i krijimit të një shteti të ri, por si një zhvillim specifik në të drejtën ndërkombëtare bashkëkohore.

7.4. Krahasimi me raste të tjera ndërkombëtare

Praktika ndërkombëtare ofron disa raste të krijimit të shteteve të reja që mund të shërbejnë për analizë krahasuese.

Rasti i Timorit Lindor tregon rolin e rëndësishëm të komunitetit ndërkombëtar në proceset e tranzicionit drejt pavarësisë dhe ndërtimit institucional.

Rasti i Sudanit të Jugut dëshmon rëndësinë e marrëveshjeve politike dhe proceseve të mbështetura ndërkombëtarisht në krijimin e shteteve të reja.

Rastet e republikave të dala nga shpërbërja e ish-Jugosllavisë tregojnë se proceset e shtetformimit shpesh zhvillohen në rrethana komplekse, ku ndërthuren parimet juridike dhe realitetet politike.

Megjithatë, secili rast ka veçoritë e veta dhe nuk mund të përdoret si model absolut për situata të tjera.

7.5. Kosova dhe koncepti i shtetit demokratik bashkëkohor

Pavarësia e një shteti nuk përbën vetëm një ndryshim formal juridik, por krijon përgjegjësi të reja për ndërtimin e institucioneve demokratike dhe garantimin e të drejtave të qytetarëve.

Republika e Kosovës, në procesin e saj të konsolidimit, ka synuar të ndërtojë një sistem shtetëror të bazuar në demokraci kushtetuese, sundim të ligjit dhe respektim të standardeve ndërkombëtare.

Ky proces është thelbësor, sepse në botën bashkëkohore legjitimiteti i një shteti nuk buron vetëm nga ekzistenca formale, por edhe nga cilësia e qeverisjes dhe aftësia për të kontribuar në paqen dhe bashkëpunimin ndërkombëtar.

Praktika ndërkombëtare tregon se krijimi dhe konsolidimi i shteteve janë procese historike komplekse. Rasti i Republikës së Kosovës përfaqëson një shembull të veçantë të shtetformimit në shekullin XXI, ku faktorët juridikë, politikë dhe humanitarë kanë luajtur rol të ndërthurur.

Konsolidimi i mëtejshëm i Kosovës varet nga aftësia e saj për të forcuar institucionet, për të zhvilluar marrëdhënie ndërkombëtare dhe për të afirmuar vazhdimisht vlerat e shtetit demokratik.

8. Sfidat bashkëkohore të konsolidimit të sovranitetit dhe perspektiva ndërkombëtare e Republikës së Kosovës

Procesi i konsolidimit të sovranitetit shtetëror të Republikës së Kosovës është një proces i vazhdueshëm, i cili nuk përfundon me aktin e shpalljes së pavarësisë dhe as me njohjet ndërkombëtare. Në kuptimin modern të së drejtës ndërkombëtare, shteti vazhdimisht ndërton kapacitetet e tij institucionale, juridike, ekonomike dhe diplomatike.

Për Kosovën, sfida kryesore e periudhës së re historike është kalimi nga faza e afirmimit të ekzistencës së saj shtetërore drejt një faze më të avancuar të konsolidimit të plotë si shtet demokratik, funksional dhe i integruar në strukturat ndërkombëtare.

8.1. Forcimi i shtetit të së drejtës si kusht i sovranitetit të qëndrueshëm

Një nga shtyllat kryesore të sovranitetit modern është funksionimi i shtetit të së drejtës. Një shtet nuk mund të konsiderohet plotësisht i konsoliduar nëse institucionet e tij nuk garantojnë zbatimin e ligjit, barazinë para ligjit dhe mbrojtjen efektive të të drejtave të qytetarëve.

Për Republikën e Kosovës, forcimi i drejtësisë, pavarësia e gjyqësorit, lufta kundër korrupsionit dhe rritja e efikasitetit institucional janë faktorë vendimtarë për ndërtimin e një shteti të qëndrueshëm.

Në planin ndërkombëtar, cilësia e shtetit të së drejtës ndikon drejtpërdrejt në besueshmërinë e Kosovës si partner ndërkombëtar dhe në proceset e saj integruese.

8.2. Zhvillimi ekonomik dhe pavarësia funksionale e shtetit

Sovraniteti politik është i lidhur ngushtë me fuqinë ekonomike. Një shtet mund të ushtrojë më efektivisht kompetencat e tij kur posedon kapacitete ekonomike të qëndrueshme dhe mundësi për zhvillim të pavarur.

Për Republikën e Kosovës, zhvillimi ekonomik, krijimi i vendeve të punës, fuqizimi i sektorit privat, nxitja e investimeve dhe integrimi në tregjet ndërkombëtare janë elemente të rëndësishme të forcimit të shtetit.

Ekonomia nuk është vetëm çështje e mirëqenies sociale, por edhe një komponent i rëndësishëm i sovranitetit kombëtar dhe i aftësisë së shtetit për të zbatuar politikat e tij.

8.3. Diplomacia dhe afirmimi i interesave shtetërore

Në marrëdhëniet ndërkombëtare bashkëkohore, diplomacia është një nga instrumentet kryesore për mbrojtjen dhe promovimin e interesave shtetërore.

Për shtetet e reja, si Republika e Kosovës, diplomacia ka një rëndësi të veçantë, sepse përmes saj ndërtohen marrëdhënie të reja, forcohen aleancat dhe prezantohet pozita juridike dhe politike e shtetit.

Diplomacia e suksesshme kërkon profesionalizëm, vazhdimësi dhe një strategji të qartë kombëtare. Ajo duhet të mbështetet në argumente juridike, në vlerat demokratike dhe në bashkëpunimin me partnerët ndërkombëtarë.

8.4. Marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë në kuadër të së drejtës ndërkombëtare

Një ndër sfidat më të rëndësishme të konsolidimit të pozitës ndërkombëtare të Kosovës lidhet me procesin e normalizimit të marrëdhënieve me Serbinë.

Dialogu ndërmjet palëve ka dimension politik, juridik dhe të sigurisë. Ai lidhet me stabilitetin rajonal dhe me përpjekjet për krijimin e një marrëdhënieje të re të bazuar në paqe dhe bashkëpunim.

Nga këndvështrimi i së drejtës ndërkombëtare, çdo proces i dialogut duhet të respektojë parimet themelore të barazisë, mosndërhyrjes dhe respektimit të të drejtave të qytetarëve.

Për Republikën e Kosovës, forcimi i pozitës ndërkombëtare kërkon që dialogu të zhvillohet mbi bazën e interesave shtetërore, stabilitetit rajonal dhe perspektivës evropiane.

8.5. Roli i diasporës dhe diplomacisë publike

Në epokën e globalizimit, shtetet nuk komunikojnë me botën vetëm përmes institucioneve zyrtare. Roli i diasporës, kulturës, arsimit dhe komunikimit publik është bërë një element i rëndësishëm i afirmimit ndërkombëtar.

Diaspora shqiptare ka dhënë një kontribut të rëndësishëm historik në promovimin e çështjes së Kosovës dhe në krijimin e lidhjeve ndërmjet Kosovës dhe vendeve demokratike të botës.

Diplomacia publike, përmes kulturës, shkencës dhe bashkëpunimit shoqëror, mund të ndikojë në forcimin e imazhit ndërkombëtar të Republikës së Kosovës.

8.6. Perspektiva euroatlantike e Republikës së Kosovës

Orientimi evropian dhe euroatlantik përbën një nga drejtimet themelore strategjike të Republikës së Kosovës. Ky orientim lidhet me sigurinë, zhvillimin ekonomik, forcimin institucional dhe afirmimin ndërkombëtar.

Përmes integrimit në strukturat evropiane dhe euroatlantike, Kosova synon të konsolidojë më tej pozitën e saj si shtet demokratik dhe partner i besueshëm ndërkombëtar.

Sfidat e Kosovës në fazën bashkëkohore nuk lidhen më vetëm me ekzistencën e saj si shtet, por me cilësinë e funksionimit dhe me aftësinë për të ndërtuar një model të qëndrueshëm demokratik.

Konsolidimi i sovranitetit kërkon kombinimin e disa faktorëve: institucione të fuqishme, ekonomi funksionale, diplomaci aktive, drejtësi të pavarur dhe integrim ndërkombëtar.

Vetëm përmes këtyre elementeve Republika e Kosovës mund të vazhdojë rrugën e saj drejt afirmimit të plotë si subjekt i barabartë dhe i përgjegjshëm i së drejtës ndërkombëtare.

9. Sovraniteti i Republikës së Kosovës si proces historik dhe juridik i shtetndërtimit

Analiza e procesit të konsolidimit të sovranitetit shtetëror të Republikës së Kosovës dëshmon se shtetësia në rendin bashkëkohor ndërkombëtar nuk është një gjendje statike, por një proces i vazhdueshëm historik, juridik dhe institucional.

Shpallja e pavarësisë më 17 shkurt 2008 përbën aktin themelor të krijimit të realitetit të ri shtetëror të Kosovës, por ajo njëkohësisht hapi një fazë të re: fazën e ndërtimit dhe afirmimit të shtetit në planin e brendshëm dhe ndërkombëtar.

Pavarësia politike fiton kuptim të plotë vetëm atëherë kur shoqërohet me institucione funksionale, rend kushtetues demokratik, sundim të ligjit, zhvillim ekonomik dhe aftësi për të vepruar në marrëdhëniet ndërkombëtare.

9.1. Kosova dhe evoluimi i konceptit modern të shtetësisë

Rasti i Republikës së Kosovës tregon se koncepti i shtetësisë në shekullin XXI nuk mund të kuptohet vetëm përmes modeleve tradicionale të së drejtës ndërkombëtare. Proceset bashkëkohore të krijimit të shteteve janë të ndërlidhura me faktorë historikë, politikë, juridikë dhe humanitarë.

Kosova përfaqëson një rast të veçantë, ku përvoja historike, mbrojtja e të drejtave themelore të njeriut, ndërhyrja ndërkombëtare dhe procesi i ndërtimit institucional kanë krijuar një realitet të ri juridiko-politik.

Ky realitet dëshmon se shtetësia nuk është vetëm një akt deklarativ, por një përgjegjësi e vazhdueshme për të ndërtuar një rend demokratik dhe të qëndrueshëm.

9.2. Sovraniteti i brendshëm dhe përgjegjësia institucionale

Një nga mësimet kryesore të procesit të shtetndërtimit është se sovraniteti i vërtetë fillon nga funksionimi i brendshëm i shtetit.

Institucionet e Republikës së Kosovës duhet të vazhdojnë të forcohen përmes profesionalizimit, transparencës dhe përgjegjësisë publike. Vetëm një shtet që gëzon besimin e qytetarëve të tij mund të ndërtojë një pozitë të fuqishme edhe në arenën ndërkombëtare.

Forcimi i drejtësisë, zhvillimi ekonomik, mbrojtja e të drejtave të njeriut dhe krijimi i një administrate moderne janë elemente që e shndërrojnë pavarësinë juridike në sovranitet efektiv.

9.3. Sovraniteti i jashtëm dhe afirmimi ndërkombëtar

Në planin ndërkombëtar, Republika e Kosovës ka zhvilluar një proces të rëndësishëm të afirmimit si subjekt i marrëdhënieve ndërkombëtare.

Njohjet ndërkombëtare, marrëdhëniet diplomatike, bashkëpunimi me organizatat ndërkombëtare dhe orientimi euroatlantik kanë qenë faktorë të rëndësishëm në forcimin e pozitës së saj.

Megjithatë, konsolidimi i plotë ndërkombëtar mbetet një proces që kërkon diplomaci aktive, partneritete të qëndrueshme dhe angazhim të vazhdueshëm në promovimin e vlerave demokratike.

9.4. Kosova si faktor i paqes dhe stabilitetit rajonal

Një shtet i konsoliduar nuk vlerësohet vetëm nga fuqia e tij institucionale, por edhe nga kontributi që jep në paqen dhe stabilitetin ndërkombëtar.

Republika e Kosovës, përmes forcimit të demokracisë, bashkëpunimit rajonal dhe marrëdhënieve të mira me partnerët ndërkombëtarë, mund të luajë një rol konstruktiv në Evropën Juglindore.

E ardhmja e saj lidhet jo vetëm me mbrojtjen e interesave kombëtare, por edhe me aftësinë për të kontribuar në një rend rajonal të bazuar në paqe, siguri dhe bashkëpunim.

Si përfundim:Sovraniteti i Republikës së Kosovës është rezultat i një procesi të gjatë historik dhe juridik, i cili vazhdon të zhvillohet edhe pas shpalljes së pavarësisë. Konsolidimi i tij kërkon bashkërendimin e faktorëve të brendshëm dhe ndërkombëtarë.

Një shtet i pavarur nuk ndërtohet vetëm me akte politike, por me institucione të forta, drejtësi funksionale, ekonomi të zhvilluar, diplomaci të mençur dhe përgjegjësi ndaj qytetarëve.

Republika e Kosovës, në rrugën e saj shtetndërtuese, ka kaluar nga faza e kërkimit të lirisë politike drejt fazës së ndërtimit të shtetit modern. Sfida e saj historike është që këtë arritje ta shndërrojë në një demokraci të qëndrueshme dhe në një subjekt të respektuar të së drejtës ndërkombëtare.

Konsolidimi i sovranitetit të Republikës së Kosovës nuk është vetëm një çështje e statusit juridik ndërkombëtar, por një mision historik i ndërtimit të një shteti demokratik, funksional dhe të barabartë në familjen e kombeve.