Asllan Dibrani – Luani: Kur Olsi Jazexhiu gjykon Gallapin…

KUR OLSI JAZEXHIU GJYKON GALLAPIN: PARAGJYKIMI IDEOLOGJIK NUK MUND TA ZËVENDËSOJË HISTORINË

Në mbrojtje të Dr. Qazim Namanit, familjes Pacolli të Marecit dhe kujtesës historike shqiptare të Gallapit

Shkruan: Asllan Dibrani – Luani, piktor, skulptor, publicist dhe ish-i burgosur politik

Olsi Jazexhiu është prej kohësh një figurë polemike e debatit publik shqiptar. Vetë ai është paraqitur si historian i historisë moderne shqiptare e osmane dhe si profesor që merret me historinë osmane, ruse dhe të botës islame; në shkrimet dhe paraqitjet e tij publike ka trajtuar me simpati ose vëmendje të posaçme Turqinë, Iranin, Rusinë, Pakistanin dhe çështje të botës islame. Në vitin 2018, për shembull, ai e paraqiste afrimin e Turqisë me Rusinë si të lidhur me perceptimin e Moskës si faktor të sovranitetit, ndërsa në punimet e tij më të reja ka trajtuar Iranin dhe Turqinë në raport me politikën perëndimore.

Kjo është e drejta e tij.

Por pikërisht këtu duhet të fillojë kujdesi: orientimi ideologjik nuk është provë historike. Simpatia politike nuk është arkeologji. Besimi fetar nuk është metodologji etnogjenetike.

Dhe kur Olsi Jazexhiu kalon nga analiza politike te pretendimet për prejardhjen e familjeve të Gallapit, ai hyn në një terren ku çdo fjali duhet të peshohet me dokument, jo me paragjykim.

Përballë tij qëndron Dr. Qazim Namani, studiues i cili ka punuar për dekada mbi trashëgiminë historike, arkeologjike dhe kulturore të Gallapit, Marecit, Artanës dhe trevave përreth. Në reagimin që kemi përpara, Dr. Namani shkruan shprehimisht se ka rreth katër dekada angazhim në zbulimin dhe hulumtimin e trashëgimisë kulturore të kësaj zone, duke e përfshirë edhe Marecin.

Kjo është një diferencë që nuk mund të fshihet me retorikë.

Edhe unë vij nga Gallapi – dhe e njoh çfarë do të thotë kjo tokë

Edhe unë, Asllan Dibrani – Luani, kam prejardhje nga këto treva të Gallapit.

Jam piktor, skulptor, publicist, njeri që kam kaluar edhe burgun politik dhe që një pjesë të jetës sime ia kam kushtuar çështjes shqiptare, kulturës dhe kujtesës sonë kombëtare. Prandaj nuk e shoh Gallapin nga një tavolinë larg tij.

Gallapi për mua është kujtesë familjare.

Është tokë.

Është gur.

Është varr.

Është emër vendi.

Është rrënojë kishe.

Është traditë.

Është qëndresë.

Dhe pikërisht kjo më bën ta them pa ekuivok: pushtues të ndryshëm kanë kaluar mbi këto treva, kanë vendosur administrata, kanë bërë luftëra, represione dhe ndryshime politike, por asnjëri nuk ka mundur ta zhdukë vazhdimësinë e kujtesës shqiptare të Gallapit.

Pretendimi absolut se “askush nuk ka hyrë kurrë” do të ishte historikisht i pasaktë. Kanë hyrë shumë pushtues. Por dallimi është tjetër: nuk kanë arritur ta zhdukin identitetin e popullsisë vendase.

Kjo është shumë më e fuqishme se slogani.

Dr. Qazim Namani nuk flet nga ajri

Në një studim të botuar më 17 gusht 2026, Dr. Qazim Namani e trajton Gallapin si hapësirë të Dardanisë qendrore dhe e lidh emërtimin e trevës me Galabrët e përmendur në burime antike. Ai argumenton për vazhdimësinë historike, arkeologjike dhe gjenetike të popullsisë së kësaj zone.

Po ashtu, në punimet e tij mbi xehetarinë e Gallapit, Namani paraqet lokalitete, mbetje të shkritoreve, gjurmë vendbanimesh dhe mikrotoponime të ruajtura rreth Marecit dhe Artanës.

Në reagimin ndaj Jazexhiut, ai përmend emërtime të tilla si Proi i Zi, Proi i Teodorës, Trojet e Rimit, Rranima, Guri i Bletës, Quka e Qelnasit, Qarri dhe një numër mikrotoponimesh të tjera të ruajtura në Marec dhe rrethinë.

Kjo quhet terren.

Kjo quhet material studimi.

Mund të kundërshtohet. Por duhet kundërshtuar me material më të fortë.

Jo me fantazi.

Gallapi mban një trashëgimi të thellë të krishterë shqiptare

Një nga elementet që nuk mund të fshihet nga historia e Gallapit është trashëgimia e krishterë.

Dr. Namani argumenton se në Marec dhe në trevat përreth popullsia ruajti për një kohë të gjatë traditën e krishterë, të ritit latin dhe ortodoks, dhe e lidh islamizimin e mëvonshëm të pjesëve të popullsisë me ndryshimet politike e ushtarake të periudhës osmane, sidomos në shekullin XIX.

Kush e njeh Gallapin e di se gjurmët janë të shumta: themele të vjetra, lokalitete të quajtura “kishë”, varreza, gurë, mikrotoponime dhe rrënoja që kërkojnë studim profesional.

Do të ishte e tepruar të deklarohej pa inventar arkeologjik se çdo fshat ka patjetër një objekt katolik të identifikuar shkencërisht. Por është krejt e arsyeshme të thuhet se trashëgimia e krishterë është e përhapur dhe e thellë në shumë vendbanime të Gallapit, dhe se një pjesë e madhe e saj ende pret dokumentim sistematik.

Kjo histori nuk mund të fshihet për t’iu përshtatur as islamizmit politik, as romantizmit osman dhe as historiografisë nacionaliste sllave.

Dhe këtu rrëzohet metoda e Olsi Jazexhiut

Në materialin e publikuar, Jazexhiut i atribuohet pretendimi se familja Pacolli mund të ketë prejardhje serbe apo boshnjake të islamizuar, si edhe spekulimi se një analizë ADN-je do ta nxirrte atë “90 për qind” sllave, bullgare apo tatare. Dr. Namani e kundërshton drejtpërdrejt këtë mënyrë të argumentimit.

Kjo është pika ku unë e kundërshtoj Jazexhiun pa asnjë rezervë.

Nuk përcaktohet origjina e një familjeje nga fytyra.

Nuk përcaktohet nga dëshira.

Nuk përcaktohet nga orientimi politik.

Dhe sidomos nuk shpiket një përqindje gjenetike pa test.

Nëse pretendon “90 për qind”, na thuaj:

Cili laborator?

Cili kampion?

Cila bazë krahasimi?

Cilat haplogrupe?

Cili publikim?

Cili studim i recensuar?

Nëse nuk i ke, atëherë ajo shifër nuk është shkencë.

Është retorikë.

Ajo që Jazexhiu kërkon për Pacollët duhet të vlejë edhe për vetë Jazexhiun

Dhe këtu qëndron absurdi.

Nëse do ta pranonim metodën e Jazexhiut — që nga pamja, mbiemri, vendlindja ose përshtypja politike mund t’i caktojmë dikujt një origjinë tjetër — atëherë me të njëjtën metodë dikush mund të fillonte të shpikte se edhe vetë Jazexhiu është vllah, grek, serb, bullgar apo çfarëdo tjetër.

Madje në polemika të mëparshme publike janë hedhur pretendime të tilla për origjinën e tij, por ato janë pikërisht shembulli se sa e papërgjegjshme është të përcaktosh etninë e një njeriu pa prova.

Unë nuk do ta bëj këtë gabim.

Nuk do t'i shpik Olsi Jazexhiut një gjenealogji.

Sepse atëherë do të bëja pikërisht atë që po kritikoj.

Prejardhja provohet. Nuk sajohet.

Edhe akuzat politike duhen trajtuar me të njëjtin standard

Në vitin 2026 janë publikuar akuza shumë të rënda nga një shoqatë e ekspertëve akademikë iranianë kundër Jazexhiut, duke e lidhur atë me strukturat iraniane. Jazexhiu i ka kundërshtuar publikisht këto akuza. Për këtë arsye, ato mund të përmenden vetëm si akuza të palëve, jo si fakte të provuara.

Ky standard është i rëndësishëm.

Sepse pikërisht këtë kërkoj edhe prej Jazexhiut kur flet për familjen Pacolli:

mos e paraqit dyshimin si fakt.

Mos e paraqit hamendjen si ADN.

Mos e paraqit ideologjinë si histori.

Olsi Jazexhiu mund ta ketë Turqinë, Iranin, Rusinë apo botën islame në qendër të interesit të vet – Gallapi nuk i detyrohet asnjërës

Atij mund t'i interesojë historia osmane.

Mund ta analizojë Rusinë.

Mund ta mbrojë Iranin nga kritikat perëndimore.

Mund të flasë për Palestinën, Pakistanin, Kinën apo Turqinë.

Është e drejta e tij.

Por kur vjen te historia shqiptare, nuk mund të shohë Gallapin përmes syzeve të Stambollit, Moskës apo Teheranit.

Gallapi duhet lexuar nga burimet e Gallapit.

Nga arkeologjia.

Nga Artana.

Nga dokumentet mesjetare.

Nga regjistrat.

Nga toponimia.

Nga antropologjia historike.

Nga gjuhësia.

Nga terreni.

Nga burimet osmane, raguzane, kishtare dhe perëndimore, të krahasuara kritikisht.

Kjo është metodë.

Çdo gjë tjetër është ideologji.

Familja Pacolli nuk është lodër për eksperimente identitare

Familja Pacolli e Marecit nuk ka pse të dalë para një gjykate publike për të provuar se “sa shqiptare” është.

Nëse dikush kërkon t'ia ndryshojë historinë, barra e provës bie mbi atë që ngre pretendimin.

Dr. Namani thekson lidhjen e familjes Pacolli me familje të tjera të zonës dhe i vendos ato brenda vazhdimësisë së popullsisë vendase të Marecit.

Kush e kundërshton, le të sjellë dokumentet.

Jo fantazinë.

Prandaj, Olsi Jazexhiut ia them publikisht

Mos iu afro Gallapit me metrin e propagandës.

Mos ua mat shqiptarëve kafkën, hundën apo fytyrën për të nxjerrë kombësinë.

Evropa e ka parë një herë se ku çojnë teoritë që lidhin pamjen fizike me “racën” dhe “gjakun”.

Mos shpik ADN pa ADN.

Mos shpik sllavë aty ku nuk ke dokument.

Mos shpik tatarë aty ku nuk ke genealogji.

Dhe mos u përpiq ta rrëzosh punën shumëvjeçare të një studiuesi të terrenit vetëm sepse rezultatet e tij nuk përshtaten me botëkuptimin tënd.

Dr. Qazim Namani mund të kundërshtohet. Por ai duhet kundërshtuar me shkencë.

Kjo është sfida.

Unë që vij nga Gallapi e them me krenari: kjo tokë nuk ka nevojë për histori të importuar

Nëpër këtë tokë kanë kaluar perandori.

Roma.

Bizanti.

Perandoria Osmane.

Administrata e pushtime sllave.

Regjime të ndryshme.

Por toka ka ruajtur emrat.

Ka ruajtur gurët.

Ka ruajtur kujtesën.

Ka ruajtur rrënojat.

Ka ruajtur kulturën.

Dhe mbi të gjitha ka ruajtur njerëzit.

Prandaj, kur një tezë e dobët përpiqet të na tregojë se kush kemi qenë pa na sjellë dokumentin që e provon, ajo tezë nuk meriton frikë.

Meriton verifikim.

Dhe nëse nuk e kalon verifikimin, përfundon në koshin e tezave të dështuara historike.

Jo Olsi Jazexhiu si njeri.

Teza e tij.

Sepse njeriu ka të drejtë të flasë.

Por faktet kanë të drejtë ta rrëzojnë.

Dhe për Gallapin, Marecin, Artanën dhe familjen Pacolli, beteja nuk duhet bërë me sharje.

Duhet bërë me atë armë që propaganda e ka më të vështirë ta përballojë:

me dokumentin.

me shkencën.

me arkeologjinë.

me kujtesën.

me të vërtetën.

THIRRJE PUBLIKE PËR SHPËRNDARJE

Të gjithë lexuesve, studiuesve, intelektualëve, veprimtarëve dhe bashkatdhetarëve që e lexojnë këtë shkrim, u bëj thirrje që, pasi ta lexojnë dhe ta vlerësojnë përmbajtjen dhe argumentet e tij, ta shpërndajnë sa më gjerësisht.

Historia shqiptare, trashëgimia e Gallapit, dinjiteti i familjeve tona dhe puna shumëvjeçare e studiuesve seriozë si Dr. Qazim Namani nuk duhet të mbeten peng i dezinformimit, paragjykimeve apo tezave të pambështetura.

Shpërndajeni këtë shkrim që argumenti të përballet me argumentin, dokumenti me propagandën dhe e vërteta historike me çdo përpjekje për shtrembërimin e saj.

Piktor, skulptor, publicist, ish-i burgosur politik dhe veprimtar i çështjes kombëtare shqiptare

Durrës, 30 gusht 2026