Asllan Dibrani – Luani: Mirushe Musa – kur vargu nuk zbukurohet, por jetohet

MIRUSHE MUSA – KUR VARGU NUK ZBUKUROHET, POR JETOHET

Parapritje për ciklin poetik të autores

Nga Asllan Dibrani – Luani

Vargjet e Mirushe Musës nuk kanë nevojë as të zbukurohen, as të hiperbolizohen. Ato vijnë natyrshëm, sepse prapa tyre qëndron një jetë e prekur nga realiteti, sakrifica, përballja dhe kujtesa.

Nuk e shpik gurin – e ka prekur.

Nuk e shpik mallin – e ka përjetuar.

Nuk e shpik atdheun – e bart në shpirt.

Prandaj poezia e saj nuk kërkon stoli të tepërta. Forca e saj qëndron pikërisht te natyrshmëria.

Mirushe Musa vjen nga një brez shqiptarësh që njohu drejtpërdrejt trysninë dhe vuajtjet nën sistemin jugosllav e serb. Përvoja të tilla nuk kalojnë pa lënë gjurmë. Ato futen në kujtesë dhe, te një krijuese, një ditë dalin në sipërfaqe si fjalë, figurë, metaforë, revoltë dhe varg.

Por ajo nuk mbeti vetëm te rrëfimi i dhimbjes.

Përmes imagjinatës poetike ajo preku atë që për të përbën trungun shpirtëror të qenies shqiptare: kombin, flamurin, gjuhën, historinë, kulturën, këngën, doket, kujtesën dhe trashëgiminë e të parëve.

Në këtë kuptim, vargu i saj merr edhe një mision: ruajtjen e kujtesës kombëtare.

KUR POEZIA BËHET QËNDRESË

Në një etapë tjetër të jetës dhe krijimtarisë së saj, Mirushe Musa e ndien veten përballë një sfide tjetër: përplasjes së identitetit kulturor shqiptar me ideologji, dogma dhe ndikime që ajo i percepton si të huaja për këtë trashëgimi.

Në shkrimet dhe qëndrimet e saj ajo kundërshton ashpër islamizmin politik dhe instrumentalizimin e fesë për qëllime politike apo identitare. Për të, kjo nuk është thjesht një polemikë abstrakte. Ajo e përjeton si çështje që prek familjen, gjuhën, flamurin, historinë, kulturën dhe mënyrën se si një popull e kupton vetveten.

Këtu duhet bërë edhe një dallim i rëndësishëm: beteja e saj poetike nuk ka pse të lexohet si betejë kundër njerëzve për shkak të besimit të tyre. Objekt i kritikës së saj janë ideologjitë politike, imponimi dhe çdo përpjekje që, sipas saj, e vendos dogmën mbi identitetin, kulturën dhe lirinë e njeriut.

Pikërisht këtu Mirushe Musa shfaqet ndryshe.

Jo vetëm si poete.

Por si luftëtare e fjalës.

Si një grua që nuk pranon të heshtë kur mendon se i preken rrënjët.

Si një luaneshë e vargut, që përballjen nuk e zhvillon me dhunë, por me art, poezi, kujtesë dhe argumentin e identitetit të vet kulturor.

Në njëfarë mënyre, përmes poezisë, ajo u shpall luftë dogmave.

Jo luftë njeriut.

Jo luftë besimit personal.

Por luftë çdo ideologjie që kërkon t'i tregojë njeriut se duhet të harrojë prej nga vjen.

ARMA E SAJ ËSHTË VARGU

Dhe këtu qëndron një dimension i bukur i krijimtarisë së saj.

Ajo nuk mori armë në dorë.

Mori fjalën.

Nuk ngriti barrikada.

Ngriti vargun.

Nuk kërkoi ta mposhtë tjetrin.

Kërkoi të mos mposhtej vetë në identitetin e saj.

Përballë asaj që ajo e sheh si trysni të ideologjive të ardhura nga Lindja apo të trashëgimive politike sllave, Mirushe Musa kthehet te rrënjët e veta: te toka, familja, gruaja arbërore, Teuta, Nënë Tereza, flamuri, gjuha, mali, kulla, besa dhe kënga.

Këto bëhen mburoja poetike e saj.

Prandaj edhe kur vargu tingëllon i ashpër, ai duhet lexuar nga burimi prej nga vjen. Pas tij gjendet një grua që ka përjetuar përballje, që ka parë ndryshime të mëdha historike dhe që kërkon ta mbrojë përmes artit atë që konsideron të shenjtë në trashëgiminë e vet.

Dhe pikërisht këtu poezia e saj fiton karakter.

Sepse poezia e Mirushe Musës nuk është poezi e salloneve. Është poezi e jetës.

Ka gur nën pëllëmbë.

Ka erën e malit.

Ka mallin e kurbetit.

Ka plagën e kujtesës.

Ka krenarinë e flamurit.

Dhe ka një grua që refuzon ta dorëzojë fjalën e vet.

AJO NUK E SHKRUAN ATDHEUN – AJO E JETON

Ndoshta ky është çelësi më i mirë për t'i hyrë ciklit poetik që po botojmë.

Mirushe Musa nuk përpiqet ta bëjë atdheun më të bukur sesa është.

Ajo e shkruan ashtu siç e ka ndier.

Me bukurinë dhe plagët e tij.

Me krenarinë dhe vuajtjen.

Me gurin dhe lulen.

Me këngën dhe revoltën.

Me kujtesën dhe shpresën.

Dhe kur një varg lind nga ajo që syri ka parë, dora ka prekur, këmba ka shkelur dhe shpirti ka përjetuar, atëherë ai nuk ka nevojë për shumë zbukurime.

Ai ka nevojë vetëm të lexohet.

Prandaj këto radhë janë vetëm një parapritje.

Portreti i plotë i Mirushe Musës do të vijë më vonë, kur të kemi përpara materialet, kujtimet dhe dëshmitë e saj. Atëherë do të mund ta shohim më gjerë udhën e një gruaje që nisi të shkruante që fëmijë dhe që, përmes viteve, e shndërroi fjalën në një mënyrë për të mbrojtur kujtesën.

Sot po hapim vetëm derën.

Pas saj vijnë poezitë.

Dhe aty Mirushe Musa duhet të flasë vetë.

MIRUSHE MUSA

Poete shqiptare në Gjermani

KURORË HËNASH

Ti njoh plagët e dhembjes, sa të vjetra i ke.

Dhe gjakun e derdhur si lumë për mbi gur,

Jam krenare për ty, nuk të tradhëtoj kurrë.

Që luftuan në beteja krah për krah me burrat.

Në përballje me armikun s'u mposhtën kurrë,

Si shqiponjat mbi shkëmbinj mbeten skulpturë.

Yjet pushojnë në bukuritë e tyre përrallore.

Mes luleve të egra dhe aromave të thanave,

Në kasollë prej druri buzë kroit si sy zanash.

Si një këngë lashtësie i zgjon lisat e malit.

Hëna dhe dielli kuvendojnë nëpër ato oda,

Me djelminë e Shalës, shkifterë e shqiponja.

Dhe gjamët maleve që jehonin me shpresë.

I njoh mikpritjet e fshatit brenda konakut,

Që shtruan sofrat me bukë, kripë, zemër e besë.

Mirushe Musa

2. NUSJA E GURIT

Si zanë liqeni zbukuronte brigjet.

Flokët e gjata si kristal mbi shtat,

I hedhte era si flatra nën duvak.

Nusja krenare rri mbi një shkëmb.

S'u mposht nga turku i pabesë,

Krushqit në udhë ia kishte prerë.

Vriten Krushqit udhës, në pabesi,

Djali i pashait u del në grupe,

Donte ta merrte Borën për nuse.

Djalit të pashait ajo nuk i bindet.

Veshur me atë fustan të bardhë,

Si shqiponja fluturon mbi shkëmb.

Ra nga shkëmbi, u bë skulpturë.

Besnike qëndruan bijat e arbërve,

Kurrë s'u bindën bijve të sulltanëve.

Gjaku arbëror jo, nuk bëhet ujë.

Mirushe Musa – Gjermani

3. JAM BIJA E TOKËS SIME

Në gjoks i mbaj malet e s'perkulem,

Me mëçuri e shkundi një perandori,

Me këngët e lahutës i prijë luftës.

Që me paqe nëpër botë e ndriti kombin,

Bija e trimave që luftojnë nëpër kulla,

Me gjoksin si shkamb e shtypin topin.

Jeta më përplasi në kurbet pa dëshirë,

Malli më djeg, por prapë jam krenare,

Malli më kthen tek rrënjët e të parëve.

Sa herë bie – unë ngritëm më lart,

Jam bija e një kombi që në gjak është larë,

E kurrë s'u dorëzuan nga asnjë shtërngatë.

Mirushe Musa – Gjermani