Petrit Bezhani: Gjon Marku - Antologji e mendimit të sotëm për Mirditën

3h më parë

"Antologji e mendimit të sotëm për Mirditën" e autorit Gjon Marku - një monument kulturor dhe historiografik i mendimit shqiptar bashkëkohor

Nga Petrit Bezhani

Në historinë e botimeve shqiptare kushtuar krahinave me identitet të fortë kulturor e historik, libri Antologji e mendimit të sotëm për Mirditën zë një vend të veçantë. Kjo vepër e studiuesit dhe shkrimtarit Gjon Marku paraqitet si një enciklopedi mendimi, kujtese dhe vlerësimi për Mirditën, historinë, traditat dhe kontributin e saj në kulturën kombëtare shqiptare.

Ka libra që lexohen dhe harrohen me kalimin e kohës. Ka të tjerë që mbeten si dokumente të epokës së tyre. Por ka edhe vepra që arrijnë të bëhen monumente kujtese dhe mendimi. Pikërisht në këtë kategori hyn kjo antologji, e cila mbledh në faqet e saj jo vetëm intervista, por zërin e elitës intelektuale shqiptare dhe europiane mbi Mirditën, historinë, kulturën dhe identitetin e saj.

Akademiku Mark Tirta e cilësonte këtë botim "një libër të një lloji krejt të veçantë, të vështirë për t'u ndeshur në burimet bibliografike". Dhe me të drejtë. Sepse kemi të bëjmë me një ndërmarrje të rrallë kulturore, ku 160 personalitete të botës akademike, letrare dhe historike bashkohen në një "tryezë të madhe mendimi", për të dëshmuar rëndësinë e Mirditës në historinë shqiptare.

Kjo vepër e autorit Gjon Marku ka meritën se e sheh Mirditën jo si një hapësirë të mbyllur krahinore, por si një univers kulturor e historik me ndikim të gjerë kombëtar. Në faqet e saj Mirdita del si vatër e qëndresës, e qytetërimit, e traditës juridike, e kulturës shpirtërore dhe e identitetit shqiptar.

Akademiku Ismet Elezi e konsideronte këtë libër "një kontribut me vlerë për Mirditën dhe kulturën kombëtare", duke vlerësuar profesionalizmin e autorit në ndërtimin e intervistave dhe seriozitetin metodologjik të punës së tij. Ai e shihte këtë botim edhe si një model për trevat e tjera shqiptare, në mënyrën se si dokumentohet kujtesa historike dhe trashëgimia kulturore.

Ndërsa akademiku Gjovalin Shkurtaj vë në dukje se në qendër të krijimtarisë së Gjon Markut qëndron Mirdita si univers kulturor, gjuhësor dhe historik. Ai nënvizon dashurinë e autorit për vendlindjen dhe përpjekjen e tij të vazhdueshme për të sjellë në dritë thesaret shpirtërore e kulturore të kësaj treve.

Kjo dashuri për Mirditën nuk shfaqet në mënyrë folklorike apo nostalgjike, por përmes një pune të gjatë kërkimore, përmes dokumentit, intervistës, dialogut me dijen dhe respektit për të vërtetën historike.

Shumë domethënëse mbetet edhe letra e akademikut Dhimitër Shuteriqi drejtuar autorit. Në atë letër ndihet jo vetëm respekti për Gjon Markun si studiues e tregimtar, por edhe serioziteti me të cilin perceptohej kjo vepër. Vetë fakti që Shuteriqi kërkonte të ripunonte me kujdes tekstin e tij për librin, tregon se ai e konsideronte këtë antologji një botim me peshë dhe me përgjegjësi kulturore.

Po kështu, fjalët e Dritëro Agollit kanë një domethënie të veçantë kur thotë se edhe Gjon Marku hyn ndër veprimtarët e nderuar të historisë së Mirditës, histori që është pjesë e historisë së kombit shqiptar. Në këtë fjali të shkurtër përmblidhet vetë misioni i kësaj vepre: ta vendosë Mirditën aty ku i takon, në hartën e madhe të kujtesës kombëtare.

Edhe Rexhep Meidani e vlerëson këtë botim si "një punë tepër të devotshme", duke evidentuar jo vetëm idenë origjinale, por edhe përkushtimin e autorit për të mbledhur dhe sistemuar mendimin intelektual për Mirditën.

Një nga risitë më të rëndësishme të kësaj vepre është përdorimi i intervistës si metodë dokumentare dhe historiografike. Nëpërmjet dialogut me historianë, akademikë, albanologë e shkrimtarë, autori arrin të ndërtojë një mozaik shumëdimensional të Mirditës: të historisë së saj, të etnokulturës, të folklorit, të traditës juridike, të figurave të shquara dhe të rolit të saj në qytetërimin shqiptar.

Në këtë antologji përmenden emra të mëdhenj si Gjergj Fishta, Ndre Mjeda, Pashko Vasa, Gjon Gazulli dhe shumë figura të tjera që e lidhin Mirditën me historinë e mendimit dhe kulturës shqiptare.

Prandaj kjo vepër nuk është vetëm një homazh për Mirditën. Ajo është një kontribut për kulturën shqiptare në tërësi. Është një dëshmi se identiteti kombëtar ndërtohet duke ruajtur kujtesën, duke respektuar trashëgiminë dhe duke dëgjuar zërin e mendimit elitar.

Në një kohë kur shpesh harresa ecën më shpejt se kujtesa, libra të tillë marrin një rëndësi të jashtëzakonshme. Ata bëhen ura midis brezave, midis historisë dhe së ardhmes, midis kulturës lokale dhe vetëdijes kombëtare.

Për këtë arsye, "Antologji e mendimit të sotëm për Mirditën" mbetet një vepër me vlera të mëdha dokumentare, kulturore dhe historiografike. Një vepër që i shërben jo vetëm Mirditës, por gjithë kulturës shqiptare.

Dhe për këtë, autori Gjon Marku meriton mirënjohje të veçantë për përkushtimin, seriozitetin dhe pasionin e tij intelektual.