Mahir Mustafa: Në kujtim të Basil Schader-it

Në kujtim të Basil Schader-it

(19.10.1951 – 10.05.2026)

Nga Mahir Mustafa

Me pikëllim të thellë morëm lajmin për ndarjen nga jeta të Basil Schader-it, mikut të madh të shqiptarëve, studiuesit, autorit, përkthyesit, albanologut dhe veprimtarit të palodhur të arsimit, gjuhës dhe kulturës shqiptare.

aq i madh interesimi

për ne,

nuk e dimë,

por që ti u bëre

zëri, fjala dhe përkrahja

jonë më e madhe

kur ne kishim nevojë

për ty,

këtë e dimë,

andaj faleminderit

miku ynë.

Prehu në përjetësi!

Interesimi i tij i hershëm për gjuhët, kulturat, sociologjinë, historinë, filozofinë, etnologjinë dhe pikëpamjet e njrëzve u thellua përmes studimeve në fushën e edukimit dhe të arsimimit. Këtë interesim ai e shndërroi në profesion dhe mision jetësor, të cilit iu përkushtua me pasion, përgjegjësi dhe përkushtim të rrallë. Me punën e tij shumëvjeçare, Basil Schader u bë njëri ndër përfaqësuesit më të denjë të fushës së edukimit dhe arsimimit, veçanërisht në fushën e diversitetit gjuhësor, të didaktikës së gjuhëve dhe të përkrahjes së fëmijëve dhe të rinjve me prejardhje shumëkulturore e gjuhësore.

Në këtë kontekst, ai u bë njëri ndër zërat më të fuqishëm bashkëkohorë në Zvicër dhe më gjerë për gjuhën dhe kulturën shqiptare. Ndonëse ky zë pushoi së dëgjuari të dielën, më 10 maj 2026, ditën kur pushoi së rrahuri zemra e tij, fjala, vepra dhe kujtimi i tij do të vazhdojnë të jetojnë. Ato do të mbeten të pranishme në klasat, në sallat e ligjërimit e të formimit profesional, në mësojtoret ku mësohet gjuha shqipe, në tekstet mësimore, në studimet shkencore, në takimet arsimore e kulturore, në simpoziume, në katedrat universitare dhe në kujtesën e të gjithë atyre që patën fatin ta njohin e të bashkëpunojnë me të.

Përmes veprave të tij edukativo-arsimore, shkencore dhe letrare, teksteve mësimore, studimeve gjuhësore, tregimeve, përkthimeve dhe botimeve të shumta, Basil Schader la një trashëgimi të çmuar për arsimin shqip në diasporë dhe për ndërlidhjen kulturore ndërmjet botës shqiptare dhe asaj gjermanofolëse:

• Die Wörterbrücke. Zweisprachige Schulwörterbücher für die Sprachen Albanisch, Türkisch, Portugiesisch, Kroatisch/Serbisch/Bosnisch. Lehrmittelverlag des Kantons Zürich, Zürich 1996.
• Hilfe! Help! Aiuto! (Ill. Jürg Obrist) Orell Füssli, Zürich 1999 (Erstleseheft für die mehrsprachige Klasse, illustriert von Jürg Obrist). Dazu didaktisches Begleitheft.
• Shqyrtime gjuhësore rreth kontaktit mes shqipes dhe gjermanishtes në Zvicër. Kristallina K_H, Tirana 2005
• mit Andrea Haenni Hoti: Albanischsprachige Kinder und Jugendliche in der Schweiz. Hintergründe, sprach- und schulbezogene Untersuchungen. Verlag Pestalozzianum, Zürich 2006.
• Sprachenvielfalt als Chance. Das Handbuch. Hintergründe und 101 praktische Vorschläge für den Unterricht in mehrsprachigen Klassen. 2., erweiterte Auflage. Orell Füssli/Bildungsverlag EINS, Zürich/Troisdorf 2013.
• I dashur mik! … Përzemërsisht. Kujtime nga letërkembimi elektronik mes Arif Demollit dhe Bazil Shaderit 2006–2017. Botime Artini, Prishtina 2017.
• Wo man sich noch Gevatter sagt. Bukolische Gedichte. Verlag Zocher&Peter, Zürich 2021
• Schweiz, sonderbare Schweiz. Fakten, Fakes und fast Vergessenes. Edition Königstuhl, Zürich 2023
• Der Autor sucht, der Autor flucht. Kopfgeburten, Texthappen, Geflunker. Edition Königstuhl, Zürich 2024
• Lebens Läufe. Experimentelle Kurzbiografik. Edition Königstuhl, Zürich 2025,

Si botues dhe bashkautor:

• Reihe Didaktische Materialien für den Herkunftssprachlichen Unterricht. Orell Füssli, Zürich 2016, etc.

• Zur Dynamik des Aufwachsens in und zwischen verschiedenen Norm- und Bezugssystemen. (= Dokumentationsreihe DOK des IPE, vol. 1 und 2) 2 Bände in deutscher und albanischer Sprache, Printing press, Prishtina 2016/17.
• Deine Sprache – meine Sprache. Handbuch zu 19 Migrationssprachen und zu Deutsch. Erweiterte und aktualisierte Neuausgabe, Lehrmittelverlag Zürich, Zürich 2020.

Me tekstet dhe materialet e tij mësimore për fëmijët shqiptarë në Zvicër, Basil Schader hapi shtigje të reja didaktike dhe dha një kontribut të pazëvendësueshëm për mësimin plotësues të gjuhës shqipe. Ndërkaq, përmes përkthimeve të autorëve shqiptarë në gjuhën gjermane, ndër ta Elena Kadare, Arif Demollin, Mahir Mustafa, Fatos Kongolli, Eni Vasili e të tjerë, ai solli para lexuesit gjermanofon aspekte të rëndësishme dhe të veçanta të letërsisë, kulturës dhe botës shqiptare.

Siç kuptohet nga përshkrimet e mësipërme, përveç veprimtarisë së tij profesionale si ligjërues, didakt i gjuhëve dhe studiues, Basil Schader u shqua edhe si autor, përkthyes, albanolog dhe mbështetës i palodhur i arsimit në hapësirën gjuhësore e kulturore shqiptare, veçanërisht në Shqipëri. Për më shumë se tri dekada, ai u angazhua me përkushtim të jashtëzakonshëm për Shqipërinë dhe për shqiptarët. Në Shqipërinë e Veriut, së bashku me bashkëshorten e tij, Erica Bauhofer Schader, mbështeti shkolla fillore dhe projekte arsimore, ndërsa në Zvicër iu përkushtua integrimit, përkrahjes dhe zhvillimit arsimor të nxënësve shqiptarë.

Së bashku me bashkëshorten e tij, Erica Bauhofer Schader, ai u angazhua që nga viti 1996 për zhvillimin e arsimit në komunën e gjerë të Balldrenit, sot pjesë e Bashkisë së Lezhës, në Shqipërinë e Veriut. Me ndihmën e sponsorëve dhe miqve të arsimit, ai bëri të mundur mbështetjen e shkollave në Torovicë, Kolajak dhe Shkëmbi i Kuq, duke kontribuar në zgjerimin, renovimin dhe përmirësimin e ndërtesave shkollore. Këto shkolla dhe të tjera u mbështetën rregullisht edhe me pajisje infrastrukturore, si kompjuterë, libra, mjete sportive dhe materiale të tjera të domosdoshme për procesin mësimor.

Në Zvicër, Basil Schader ishte anëtar themelues dhe anëtar i kryesisë së shoqatës «Arsimi», e cila e ka për qëllim mbështetjen dhe bashkëpunimin me institucionet arsimore shqiptare, si dhe i institutit «Suisse d’Etudes Albanaises» — ISEAL. Për meritat e tij të veçanta, në vitin 2002 çifti Schader u nderua me titullin qytetar nderi i komunës së Balldrenit, ndërsa në vitin 2003 Basil Schader u shpall anëtar nderi i Lidhjes së Arsimtarëve dhe Prindërve Shqiptarë «Naim Frashëri» në Zvicër.

Në shoqatën ARSIMI-BILDUNG-EDUCATION (www.arsimi.ch), Basil Schader ka lënë gjurmë të pashlyeshme. Ai nuk ishte vetëm bashkëpunëtor dhe mbështetës, por edhe mik, këshilltar, frymëzues dhe urë lidhëse ndërmjet kulturave, gjuhëve dhe njerëzve. Përkushtimi i tij ndaj arsimit, ndaj gjuhës shqipe dhe ndaj brezave të rinj do të mbetet pjesë e kujtesës sonë kolektive.

St. Gallen, qershor 2026                                       

Mahir Mustafa

Bashkëkryetar i Shoqatës ARSIMI-BILDUNG-EDUCATION