Gani Pllana: Prof. Dr. Inxh. Arqile Teta – që shkëlqeu në Akademinë e Minierave dhe Metalurgjisë

PROF. DR. INXH. ARQILE TETA-QË SHKËLQEU NË AKADEMINË E MINIERAVE DHE METALURGJISË TË KRAKOVIT, NË ZHVILLIMIN E MINIERAVE SHQIPTARE DHE NË AUDITORE NË TIRANË E MITROVICË

Nga Gani S. Pllana

Prof. dr. Inxh. Arqile Teta lindi në qytetin e Beratit më 13 qershor 1936. Aty, prindrit e tij Çote dhe Kostandina kishin ardhur nga Përmeti në vitin 1935. Në Berat përfundoi shkollën shtatë vjeçare, kurse shkollën e mesme e kreu ne Kuçovë në vitet 1950 – 1953, ku ishte çelur Teknikumi i Naftës.

Në vitet janar 1954 – gusht 1956 punoi si teknik i mesëm në Ndërmarrjen e Prodhimit të Naftës.

Në gusht 1956 i del e drejta e studimit për inxhinieri në Poloni në Akademinë e Minierave dhe Metalurgjisë të Krakovit-University of Science and Technology in Krakow – siç njihet në botë, një institucion i njohur botërisht për inxhinieri dhe shkencat e tokës (gjeologji, paleontologji, petrografi, hidrogjeologji, qeramike, gjeodezi nentokesore etj.). Prof. dr. Inxh. Arqile Teta ka studiuar gjeologji dhe shkenca minerare. Përfundoi studimet në korrik 1961 me rezultate shumë të mira; tema e diplomës për magjistër inxhinier pas 5 vjet studimesh ishte: “Projektimi i sistemit të shfrytëzimit minerar të horizontit të dytë në Minierën “Kleofas” (Katowicë)”.

Në Shqipëri, pasi u kthye nga studimet, e ngarkuan të bëjë një temë diplome shqiptare para se të emërohet pedagog në Fakultetin Gjeologji - Miniera në Tiranë, me temë: “Hapja dhe shfrytëzimi i Fushës Minerare të Re në minierën e Memaliajt” për të cilën u vlerësua me notën shumë mirë (10).

Pas diplomimit, inxhinieri entuziast Teta, filloi punën në Universitetin e Tiranës në vitin 1961, si asistent, pastaj si ligjërues dhe me vonë (pas vitit 1979) si kandidat i shkencave, kurse pas vtit 1982 si docent.

Prof. dr. Inxh. Arqile Teta, deri në vitin 1980 hartoi për herë të parë tekstet mësimore për dy lëndët vjetore që jepte në Fakultetin e Gjeologjisë dhe Minierave, në Tiranë, dhe ngriti nga fillimi laboratorin e parë mësimor të makinave të minierave.

Lëndët mësimore që ka ligjëruar janë:

“Transporti në miniera”, lëndë vjetore me 6 orë në javë dhe

“Makinat e minierave”, lëndë vjetore me 4 orë në javë.

Tema e doktoranturës ka qenë: “Punueshmëria e qymyreve dhe mekanizimi i procesit të rrëzimit në minierat tona” mbrojtur në vitin 1979 në Fakultetin Gjeologji – Miniera të Universitetit të Tiranës. Tema e doktoranturës u vlerësua shumë mirë dhe ishte disertacioni i parë pas çeljes së kualifikimit shkencor në Universitetin e Tiranës (me Vendim të Këshillit të Ministrave të vitit 1974).

“Docent” është zgjedhur në vitin 1982, ndërsa “Profesor” në vitin 1996 dhe në vitin 2004 i është njohur titulli Profesor dhe i është dhënë konfirmimi në pllakë të argjendtë (20x15 cm, me nr.0443/04) edhe është regjistruar ne Librin e Madh nga senati i AGH, në 85 vjetorin e themelimit të saj, në bazë të botimeve, pas një recense shkencore për nivelin e tyre prej dy profesorëve të nderuar (J. Was?awik dhe A, Wichur), të arkivuar në Bibliotekën Qendrore të AGH nga Prof. J. Wac?awik .

Ligjërues në Universitetin e Prishtinës, në Fakultetin e Xehetarisë dhe Metalurgjisë, Mitrovicë

Prof. dr. Inxh. Arqile Teta, ka dhënë një kontribut të jashtëzakonshëm për studentët shqiptarë në Universitetin e Prishtinës, në Fakultetin e Xehetarisë dhe Metalurgjisë, Mitrovicë, gjatë periudhës 1974 -1978. Vlenë për të theksuar se përveç studentëve shqiptarë kanë përcjellur ligjëratat e prof. Tetas edhe studentë serbë, asistentë dhe perdagogë të degës gjeologji-miniera.

Disa veprimtari të jashtëzakonshme duke eksperimentuar në miniera

Prof. dr. Inxh. Arqile Teta, me njohuritë që kishte fituar gjatë studimeve në Akademinë e Minierave dhe Metalurgjisë të Krakovit, njohuritë nga literatura dhe hulumtimi në miniera të vendit, realizoi një numër të caktuar eksperimentesh duke krijuar edhe pajisje të jashtëzakonshme me të cilat fitoi rezultate shkencore, përherë në galeri të shumta të tokës shqiptare.

Prof.  dr. Inxh. Arqile Teta, duke eksperimentuar me instruktrumentin e krijuar nga mendja dhe dora e tij,  për të matur rezistencën e qymyrgurit në prerje, treguesi më i rëndësishëm për mekanizimin e rrëzimit të qymyrit në shtresa. Eksperimenti është realizuar në minierën e qymyrgurit Mushqeta afër Tiranës, në vitin 1977.

Veprimtari dhe detyra në arsimin e Republikës së Shqipërisë

Prof. dr. Inxh. Arqile Teta, në vitet 1974-1981 ka kryer detyrën: Kryetar i Degës Shkencore në Rektoratin e Universitetit të Tiranës.

Në vitet 1981-1989 ngarkohet me detyrën e Drejtorit të Drejtorisë së Arsimit të Lartë në Ministrinë e Arsimit dhe të Kulturës të Republikës së Shqipërisë.

Gjatë periudhës pothuaj 15 vjeçare si punonjës i Rektoratit dhe i Ministrisë vazhdoi edhe mësimdhënien si pedagog i jashtëm në Fakultetin e Gjeologjisë dhe Minierave, Tiranë.

Prof. dr. Inxh. Arqile Teta, gjatë një konference shkencore në ASHSH

Në tetor të vitit 1989 me kërkesën e tij largohet nga Ministria.

Në vitin 1992 del në pension të plotë me dëshirën e vet (siç parashikonte ligji për punonjësit e arsimit). Prej asaj kohe u angazhua si studius i polonishtes dhe i kulturës polake.

Gjuhët e huaja: polonisht, anglisht, rusisht, italisht dhe gjermanisht e frëngjisht (shfrytëzim literature).

Tekste universitare dhe materiale mësimore. Autor dhr bashkautor i materialeve mësimore për studentët e inxhinierisë minerare. Kontribute në përgatitjen e literaturës profesionale për specialistët e fushës

Prof. dr. Inxh. Arqile Teta, konsiderohet ndër pedagogët më prodhimtarë të literaturës për nevoja të studentëve dhe për inxhinerët e punësuar në miniera.

Tekste universitare

Teta, A.: “Makinat e minierave: makinat shpuese me goditje-rrotullim”: Dispensë, Pjesa 1, 169 f., Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1969.

Teta, A.: “Makinat e minierave: makinat shpuese me rrotullim dhe makina rrëzuese”: Dispensë, Pjesa 2, 331 f., Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1969.

Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensë, Pjesa 3, 226 f., Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1972.

Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispena 1, 198 f., Universiteti Shtetëror i Tiranës, Tiranë, 1972.

Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 2, 199-648 f., Universiteti Shtetëror i Tiranës, Tiranë, 1973.

Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 4, 227-401 f., Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1973.

Teta, A.; Pilika, A.: “Makinat e minierave: makinat prerëse, autokombanjat, makinat ngarkuese dhe ekskavatorët”: Dispensa 3, 214 f.: Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1979.

Teta, A.: “Makinat e minierave: makinat shpuese me goditje-rrotullim”: Dispensë, Pjesa 2, 152 f., Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1979.

Teta, A.: “Makinat e minierave: makinat shpuese me rrotullim dhe makinat rrëzuese”: Dispensa 2, 170 f., Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1979.

Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 1, 140 f., Universiteti Shtetëror i Tiranës, Tiranë, 1980. Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 2, 339 f., Universiteti Shtetëror i Tiranës, Tiranë, 1980.

Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 3, 132 f., Universiteti Shtetëror i Tiranës, Tiranë, 1980.

Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 4, 107 f., Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1981.

Teta, A.: “Punueshmëria e qymyreve tona”: Dispensë, 127 f., Universiteti i Tiranës, 1981.

Teta, A.; Pilika, A.: “Makinat e minierave: makinat prerëse, autokombanjat, makinat ngarkuese dhe ekskavatorët”: Dispenbsa 3, 234 f.: Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1985.

Teta, A.: “Ushtrime të zgjidhura të trasportit në miniera” : Dispensë, 345 f., Universiteti i Tiranës "Enver Hoxha", Tiranë, 1985.

Teta, A.: “Makinat e minierave: makinat shpuese me goditje-rrotullim”: Dispensa 1, 172 f., Universiteti i Tiranës "Enver Hoxha", Tiranë, 1985.

Teta, A.: “Makinat e minierave”: Dispensë, Pjesa 2, 186 f., Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1985.

Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 3, 132 f., Universiteti i Tiranës "Enver Hoxha", Tiranë, 1987.

Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 2, 339 f., Universiteti Shtetëror i Tiranës, Tiranë, 1987.

Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 4, 107 f., Universiteti i Tiranës "Enver Hoxha", Tiranë, 1988.

Teta, A.: “Profesor Stanisllav Zuber: jeta dhe vepra”. (Botimi përmban dhe listë botimesh të S. Zuber), 311 f., “Ilar”, Tiranë, 2010.

“Heqja e ujrave në miniera”: Dispensë me 24 leksione të mbajtura në Universitetin e Prishtinës, në Fakulteti i Xehetarisë dhe Metalurgjisë, Mitrovicë, 1974 -1978.

“Punueshmëria e qymyreve dhe mekanizimi i procesit të rrëzimit në minierat tona”, Disertacion doktoranture, 199 f., Tiranë, 1979.

“Higher Education in Albania” (Arsimi i Lartë në Shqipëri); Monografi në anglisht, botim i CEPE-S (UNESCO) 1986.

Përkthime nga prof. dr. Inxh. Arqile Teta

Gerontiev, V. J.; Karelin, T.: “Transporti në miniera”: Dispensë, Vol. 1, 193f.: Dega e Botimeve të Universitetit, Tiranë, 1965.

Gerontiev, V. J.; Karelin, T.: “Transporti në miniera”: Dispensë, Vol. 2, 234f.: Dega e Botimeve të Universitetit, Tiranë, 1965.

Fjalorë të hartuar nga prof. dr. Inxh. Arqile Teta

Teta, A.: “Fjalor shqip-polonisht”: (me rreth 30 000 zëra) = Slownik albansko-polski: (okolo 30.000 hasel), 856 f.: “Geer”, Tiranë, 2018.

Teta, A.: “Fjalor polonisht-shqip”: me rreth 25 000 zëra = Slownik polsko-albanski : (okolo 25.000 hasel), 1063 f.: “Ilar”, Tiranë, 2007.

Prof.  dr. Inxh. Arqile Teta, përkthyes polonisht-shqip

Bielski, M.: “Mbi Skënderbeun e Maqedonisë, princin shqiptar”, 140 f.: Titulli origjinal: “O Skanderbegu Macedonie albanskim ksiazeciu”(Botuar për herë të parë në Poloni më 1564 dhe ribotuar në 1961), “Ilar”, Tiranë, 2018.

Artikuj shkencorë të botuar në revistat shkencore të kohës mga prof. dr. Inxh. Arqile Teta

“132 artikuj”, prej të cilëve: 32 artikuj shkencorë të botuar në revistat shkencore të kohës (prej vitit 1965 deri në vitin 1992), si: në “Buletinin e Shkencave të Universitetit të Tiranës”, në “Përmbledhje studimesh”, në “Buletinin e Shkencave teknike”, “Teknika” etj.;

14 artikuj shkencorë e popullarizues (për fjalorët, letërsinë polake dhe shkrimtarët polakë);

rreth 85 artikuj në gazeta ditore, botime të përkohëshme dhe intervista televizive e mediume të ndryshme.

Artikuj të botuar në revista shkencore, kulturore dhe shtypin e kohës

Në vazhdim do të paraqesim disa artikuj shkencorë të prof. dr. Inxh. Arqile Teta, të botuar në revistat shkencore dhe disa kumtesa të mbajtura në sesione shkencore:

Teta A.: ”Matja e koeficientit të fërkimit të qymyrit të Krrabës”: Kumtesë e mbajtur në sesionin shkencor të Fakultetit Gjeologji Miniera, nëntor 1964, Tiranë, 1964.

Teta A.: “Analiza e punës së transportit me lokomotivë në horizontin +172 të minierës Memaliaj”: Kumtesë e mbajtur në sesionin shkencor të Fakultetit Gjeologji Miniera, nëntor 1966, Tiranë, 1966.

Teta A.: “Përcaktimi i treguesve Tl, Tt dhe ?L në grafikët e lëvizjes të lokomotivave minerare dhe vlerësimi i tyre nëpërmjet krahasimit”: Botuar në Buletinen e Universitetit Shtetëror të Tiranës, seria e shkencave natyrore, Nr.2, 1967, Tiranë, 1967.

Kallajxhi, M.; Shtino H.; Teta A.; Pano, Dh.: ”Industria minerare në Republikën Popullore të Shqipërisë”: Kumtesë e mbajtur në Kongresin Botëror të Minierave në Bukuresht (Rumani), në gjuhën angleze nga A. Teta, më 1972, dhe botuar në materialet e Kongresit, Bukuresht, 1972.

Teta A.; Stavri E.; Gjokutaj M.: “Përdorimi i zdrug skrepërit në minierat tona të qymyrit” : Botuar në Revistën përkatëse të shkencave të tokës; Botuar në revistën “Përmbledhje Studimesh”, nr. 1/1973, Tiranë, 1973.

Teta A.: “Përcaktimi analitik i prodhimtarisë dhe i thellësisë kufitare në përdorimin e makinave ngritëse BB-2000”: Botuar në revistën “Përmbledhje Studimesh”, nr. 1/1974, Tiranë, 1974.

Guxha S.; Teta A.; Vasili, L.: “Mbi mundësinë e përdorimit të metodave të përparuara të shfrytëzimit të shtresave të qymyrit në kushte specifike në disa nga minierat e vendit”: Botuar në revistën “Teknika”, nr. 1/1974, Tiranë, 1974.

Teta A.: “Tendencat e sotme të zhvillimit të transportit nëntokësor në miniera”: Botuar në Referate të industrisë minerare (Botim i UT. Fakulteti Gjeologji Miniera), Tiranë, 1976.

Teta A.; Bylyku, M.: “Studim mbi shkallën e shpueshmërisë së shkëmbinjve të vendit tone”: Botuar në “Përmbledhje Studimesh” (Botim i Fakultetit Gjeologji Miniera). (Për këtë studim autori A. Teta konstruktoi aparaturën perkatëse laboratorike). Tiraneë,1976.

Teta A.: “Zgjedhja e peshës së lokomotivës në varësi të treguesve tekniko-minerar dhe organizativ të minierës”: Botuar në revistën “Përmbledhje Studimiesh”, nr.3 – 4/1978, Tiranë, 1978.

Teta A.: “Treguesi energjetik i thërrmimit (koeficienti i fortësisë f i qymyreve tona)”: Botuar në revistën “Buletini i Shkencave Teknike” nr.2/1979. (Për këtë studim autori konstruktoi aparaturën përkatëse laboratorike), Tiranë, 1979.

Teta A.: “Rezistenca në prerje e qymyreve të vendburimeve tona”: Botuar në revistën “Përmbledje Studimesh”, nr./2 1980. (Për këtë studim autori konstruktoi aparaturën me instrumentet përkatës për matje në shtresa të qymyrit, në kushte natyrore në nëntokë). Tiranë, 1980.

Teta A.; Cevani, A.: “Shfrytëzimi i mineralit të kromit në Shqipëri (ndërtimi gjeologjik i masivit ultrabazik të Bulqizës, sistemi i shfrytëzimit dhe mekanizimi i proceseve të punës në nëntokë)”: Kumtesë e mbajtur në gjuhën angleze nga A. Teta në Kongresin e XXI-të Botëror të Minierave, më 7-11 shtator 2008, në Krakow të Polonisë dhe e botuar në materialet e Kongresit, Krakow, 2008.

Disa artikuj të botuara në revistat e kohës pas vitit 1990

Teta A.: “Leksikografia polonisht - shqip dhe shqip - polonisht dhe hartimi i fjalorit polonisht – shqip me 25 mijë fjalë”: Kumtesë e mbajtur në Konferencën Albanologjike të Universitetit të Torunjit (Poloni), nga 17-18 maji 2002. U botua neë materialet e konferencës të Universitetit Miko?aj Kopernik të Torunjit, si dhe në revistën “Gjuha Jonë”, Tiranë, 2003.

Teta A.: “Studentët shqiptarë që kanë studiuar në Akademinë e Minierave dhe të Metalurgjisë në Krakow (Poloni)-veprimtaria, puna dhe veprat e tyre”: Botuar polonisht në revistën  “Informator” të Shoqatës së studentëve të AGH, me emrin Stanis?aw Staszic: Krakow, 2003.

Teta A.: “Miq të nderuar dhe dashamirës të Shqipërisë nga Polonia”: Botim në Shqipëri në gazetën “Ndryshe”, më 15 shtator2006, dhe më pas u përkthye dhe u botua në revistën “Buletini Informativ i Punonjësve të AGH”, në muajin tetor 2006, Krakow, 2006.

Teta A.: “Prof. Stanis?aw Zuber, figurë e shquar e gjeologjisë”: Botuar polonisht në revistën “Vivat Akademia SWAGH”, prill 2008, Krakow, 2008.

Teta A.: “Shqiptarët dhe Skenderbeu në Poloninë mesjetare”: Botuar në revistën “ALBANICA”, nr. 97, nëntor-dhjetor 2010 Prishtinë, Prishtinë, 2010.

Teta. A.: “Pse e shkatërruan industrinë minerare”: Botuar në revistën javore “JAVA”, nr. 61, më 23 mars 2013, Tiranë, 2013.

Teta A.: ”Trashëgimia e gjeologëve polakë në gjeologjinë e Shqipërisë”: Botuar në revistën e Shoqatës së Gjeologëve të Shqipërisë, nr. 1 / maj 2015, Tiranë, 2015.

Disa artikuj të botuar në shtypin e kohës për gjeologjinë, minierat dhe gjeologët

Teta A.: ”Nëntoka Jonë e lënë pas dore”: Botuar në gazetën “Ndryshe”, më 22 shtator 2007, Tiranë, 2007.

Teta A.: “Prof. Stanisllav Zuber, figurë e shquar e gjeologjisë shqiptare”; (me rastin e 60-të                         vjetorit të vdekjes). Botuar në disa gazeta si “Republika”, “Ballkan”, më 18 tetor 2007, Tiranë, 2007.

Teta A.: “Bulqiza, lënia pas dore e thesarit shqiptar”: Botuar në gazetën “Ballkan”, më 04 mars 2011, Tiranë, 2011.

Teta A.: “Si u shpall armik inxhinieri polak që zbuloi naftën në Kuçovë dhe Patos”: Botuar në gazetën “Panorama”, më 18 dhe 19 gusht 2011, Tiranë, 2011.

Teta A.: “Ju tregoj si na i grabitën gjeologët rusë studimet dhe hartat e profesorit polak të gjeologjisë Staniallav Zuber”: Botuar në gazetën “Telegraf”, më 14 korrik 2025, Tiranë, 2025.

Teta A.: “E vërteta mbi kombësinë e gjeologut të mirënjohur polak Stanis?av Zuber”: Botuar në   disa gazeta, si: ”Shekulli”, ”Tema” dhe ”Telegrafi”, më 15 janar 2016, Tiranë, 2016.

Disa artikuj botuar në shtypin e kohës për figura të shquara shqiptare dhe polake

Teta A.: “Popullarizimi i figurës së Skenderbeut në Poloninë mesjetare”: Botuar në gazetën më të madhe të atëhershme “Korrieri”, më 15 korrik 2005, Tiranë, 2005.

Teta A.: ”Kush janë vëllezërit Kaçi?ski në udhëheqje të Polonisë”: Botuar në tre numra të gazetës “Ndryshe”, më 21-23 dhjetor 2006. Tiranë, 2006.

Teta A.: “Çesllav Millosh, viti i nobelistit polak (në 100 vjetorin e lindjes)”: Botuar në                    “Gazeta Shqiptare”, më 6 nëntor 2011. Tiranë, 2011.

Teta A.: “Olga Tokarçuk, nobelistja e vitit 2018 dhe përkthimi i tregimit “Gishti që tregon hënën”: Botuar në gazetën “ExLibris”, më 30 maj 2020, Tiranë, 2020.

Teta A.: “Gjeniu i muzikës Frederik Shopen (në 212 vjetorin e lindjes)”: Botuar në gazetën “Telegraf”, më 24 shkurt 2022. Tiranë, 2022.

Bashkautor në disa studime dhe projekte për miniera të ndryshme të vendit

Prof. dr. Inxh. Arqile Teta, me njohuritë e fituara gjatë studimeve pesë vjeçare në Universitetin e Krakovit në Poloni, dhe në bazë të shfryëzimit të literaturës në disa gjuhë huaja, nga përvoja si pedagog, ka marrë pjesë në konferenca dhe kongrese botërore, ndër të tjera, si në vijim:

Pjesëmarrës me kumtesa të mbajtura në gjuhën angleze në dy Kongrese Botërore për shfrytëzimin e Minierave; 1972 në Bukuresht të Rumanisë dhe 2009 në Krakow të Polonisë.

Pjesëmarrës në dy Ekspozita Botërore për Makinat e Minierave; 1989 në Dysseldorf të Gjermanisë Perëndimore; në 2010 në Katowice të Polonisë.

Specializim 2 (dy) mujor (maj, qershor) 1989 në Montanuniversität, Leoben, Austri (Universiteti i Minierave Leoben; te prof. Günter B. Fettweis).

Botime lidhur me polonishten, polakët dhe përkthime

Teta, A.: “Fjalor Polonisht-Shqip”, 25 mijë zëra; i pari në Shqipëri dhe i dyti në Poloni; 1100 faqe, Tiranë, 2007.

Teta, A.: “Fjalor Shqip-Polonisht”, 30 mijë zëra; i pari në Shqipëri dhe i dyti në Poloni; 855 faqe, Tiranë 2017.

Teta, A.: Monografi: “Profesor Stanislav Zuber, jeta dhe vepra”; 310 faqe, Tiranë, 2010.

Teta, A.: Botimi polonisht i monografisë: “Profesor Stanis?aw Zuber, ?ycie i dzie?o”; Warszawa, 2017; Ministria e Kulturës e Republikës së Polonisë; 207 faqe (Botohet e përkthyer me të njëjtën përmbajtje dhe të njëjtin titull si botim, në gjuhën shqipe).

Teta, A.: Përkthim nga polonishtja i librit : “Marcin Bielski ”Skënderbeu i Maqedonisë, princi shqiptar”, Botuar në Poloni në vitin 1564, 138 faqe, Tiranë 2018.

Teta, A.: “Katërmbëdhjetë artikuj shkencorë dhe popullarizues (për fjalorët, letërsinë polake dhe shkrimtarët polakë) në revistat shqiptare, si: “Gjuha jonë”, “Albanica”, “Milosao”, “Perla”, si dhe në gazeta të ndryshme.

Teta, A.: Botime në polonisht, në revista e periodikë të Polonisë, si: “Studia Albanica”, “Informator”, “Vivat Akademia”, etj.

Teta A. : “Higher Education in Albania”[Arsimi i Lartë në Shqipëri]; Monografi në gjuhën angleze, botim i CEPE-S (UNESCO) 1986.

Teta, A.: Botimi polonisht i monografisë: “Profesor Stanis?aw Zuber, ?ycie i dzie?o”, Warszawa,  2017; Ministria e Kulturës e Republikës së Polonisë; (Botohet e përkthyer me të njëjtën përmbajtje dhe të njëjtin titull si botim shqip).

Dekorime dhe mirënjohje nga Republika e Shqipërisë

Dy medalje pune: një në vitin 1955 dhe tjetra në vitin1956.

Urdhri  “Naim Frashëri” Klasi tretë, viti 1977.

Urdhri  “Naim Frashëri” Klasi parë,viti 1987.

Dekorime dhe mirënjohje nga Republika e Polonisë

Urdhri „Kryqi Kalorsiak” nga Presidenti i Republikës së Polonisë  në vitin 2011; (Urdhri i lartë që jepet për të huajt).

Titulli “Anëtari i Nderit” nga Shoqata e Universitarëve të lauruar në Akademinë e Minierave dhe të Metalurgjisë (University of Science and Technology in Krakow, në vitin 2016 (Titulli më i lartë që jep kjo Shoqatë, e shtrirë në gjithë botën, në bazë të vendimit të një Kongresi Kombëtar- çdo 4 vjet).Nëvitin 2016 (në Kongresin e VIII) u dekuruan vetëm dy veta.

”President Nderi i Shoqates Poloni-Shqipëri”, (Miratuar nga Konferenca e Përgjithshme e Anëtarëve), Varshavë, prill 2017.

„Diplomë Mirënjohje” (nga Ambasada e Republikes se Polonise ne Tirane dhe Shoqata e Botuesve Shqiptare, në Panairin e Librit më 15.11.2025 në Tiranë ) me motivacionin: Përkthyes i spikatur i letërsisë polake; për gjithë karrierën e tij në përkthim dhe kontributin në promovimin e letërsisë polake në Shqipëri”

Përfundim

Prof. dr. Inxh. Arqile Teta, pas diplomimit për inxhinier miniere, me punën vetanake shkencore u vendos në mesin e akademikëve me gradë të lartë në fushën e minierave, shpesh titullar i doktoraturave dhe profesor me eksperiencë në studimet për minierat dhe mekanizimin e tyre. Perveç karrierës së tij shkencore, është i njohur si një përkthyes i shquar i literaturës polake në shqip, duke përfshirë edhe hartimin e dy fjalorëve Polonisht-Shqip dhe Shqip-Polonisht dhe në përkthimin e veprave të autorëve polakë, e veçanërisht me monografinë e gjeologut gjenial Stanis?aw Zuber që punoi 20 vjet në Shqipëri dhe zbuloi naftën shqiptare në Kuçovë dhe Patos, por që u vra mizorisht në vitin 1947 nga agjenti jugosllav në udhëheqjen e atëhershshme shqiptare, sepse u ndesh me specialistët jugosllavë për mbrojtjen e pasurive nëntokësore të Shqipërisë. Kjo monografi për thellësinë shkencore gjeologjike dhe tragjedinë e padrejtë shkaktuar nga totalirizmi shtetëror është përkthyer e botuar në shumë ekzdmplarë edhe në Poloni, ku përkthimet nga shqipja janë të pakta dhe veçanërisht ato me përmbajtje shkencore, tregon se kjo vepër e ka bërë të njohur Prof. Emeritus dr. Inxh. Arqile Teta në rrethet kulturore e veçanërisht ato gjeologjike në Poloni.

Prof.  dr. Inxh. Arqile Teta zotëron në mënyrë të avancuar gjuhën polake.

Prof. dr. Inxh. Arqile Teta është pedagogu më të njohur nga kuadrot e shkencave të tokave dhe personalitet shkencor shqiptar me punë të spikatur në fushën e gjeologjisë, kërkimit minerar dhe përkthimit të literaturës polake në shqip. Është i njohur jo vetëm për karrierën e tij shkencore, por edhe për veprimtarinë kulturore dhe letrare, përfshirë përkthimet dhe promovimin e literaturës polake në Shqipëri.

Prof. dr. Inxh. Arqile Teta ka zhvilluar veprimtari shkencore kryesisht në fushën e ekonomike lidhur me zhvillimin e industrisë nxjerrëse minerare, mekanizimin e punëve në miniera si në minierat e qymyr gurit, ashtu edhe të mineraleve metalore të Shqipërisë.

Botimet e tij lidhen në fushën minerare, kryesisht me mekanizimin dhe makineritë e minierave, rrëzimin e qymyrgurit në minierat nëntokësore, mekanizimin e operacioneve të shpimit, ngarkimit dhe transportit në minierat metalore, si ato të kromit, të bakrit dhe të hekur nikelit.

Me shumë vlerë dhe i vetmi në shkallë vendi ka qenë edhe ngritja e pajisja e laboratorit të makinave të minierave në Fakultetin ku jepte mësim. Prezantime në konferenca kombëtare dhe ndërkombëtare mbi gjeologjinë e Shqipërisë. Artikuj të botuar në revista shkencore teknike dhe minerare.

Përveç veprimtarisë shkencore në gjeologji-miniera, njihet edhe për kontributin kulturor si përkthyes nga gjuha polake, por kjo pjesë lidhet më shumë me veprimtarinë letrare sesa me publikimet gjeologjike

Bibliografia

Teta, A.: “Makinat e minierave: makinat shpuese me rrotullim dhe makinat rrëzuese”: Dispensa 2, 170 f., Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1979. Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 1, 140 f., Universiteti Shtetëror i Tiranës, Tiranë, 1980. Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 2, 339 f., Universiteti Shtetëror i Tiranës, Tiranë, 1980. Teta, A; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 3, 132 f., Universiteti Shtetëror i Tiranës, Tiranë, 1980. Teta, A.; Gegprifti, P. Ll.: “Transporti në miniera”: Dispensa 4, 107 f., Universiteti i Tiranës, Tiranë, 1981

Teta, A.: Monografi: “Profesor Stanislav Zuber, jeta dhe vepra”, Tiranë 2010.

Teta, A.: Përkthim nga polonishtja: Marcin Bielski ”Skënderbeu i Maqedonisë, princi shqiptar”  (Botuar në Poloni me 1564), Tiranë 2018.

Dokumentacion nga Fakulteti i Gjeologjisë dhe minierave (hulumtues i dokumentacionit nga autori i shkrimit), Tiranë 2025.