Fejzulla Berisha: Nga diplomacia reaguese drejt veprimit strategjik

Nga diplomacia reaguese drejt veprimit strategjik: koordinim me Shqipërinë dhe mbrojtje e argumentuar e interesave të Kosovës në OKB, NATO, BE dhe në marrëdhëniet me SHBA-në

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Vendimi i Gjykatës Speciale në Hagë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit ka hapur një fazë të re, e cila kërkon nga institucionet e Kosovës jo vetëm qetësi, maturi dhe respektim të procesit juridik, por edhe një qasje më të strukturuar në fushën e diplomacisë dhe të komunikimit ndërkombëtar.

Ky zhvillim nuk duhet të trajtohet vetëm përmes reagimeve politike të ditës. Përtej dimensionit të tij juridik, ai ka prodhuar një situatë të re në hapësirën e komunikimit ndërkombëtar, në të cilën Kosova duhet të jetë e pranishme me argumentet e veta, me dokumentacionin e saj dhe me një politikë të jashtme të qartë, të qëndrueshme dhe të koordinuar.

Pikërisht në këtë moment, në Nju-Jork po përgatitet hapja e Debatit të Përgjithshëm të sesionit të 81-të të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, i cili zhvillohet nga 22 deri më 26 shtator dhe më 28 shtator 2026.

Ky nuk është një moment i zakonshëm por është një prej momenteve më të rëndësishme të vitit për diplomacinë multilaterale.

Prandaj, pyetja që shtrohet është e drejtpërdrejtë: a do të jetë Kosova vetëm vëzhguese e zhvillimeve që ndodhin në këtë hapësirë diplomatike, apo do të jetë aktive në përdorimin e çdo mundësie që ofron diplomacia ndërkombëtare për të paraqitur interesat dhe argumentet e saj?

Përgjigjja duhet të jetë e qartë: Kosova ka nevojë për diplomaci aktive.Jo diplomaci të zhurmshme, jo diplomaci konfrontuese, jo diplomaci të bazuar në reagime emocionale, por diplomaci të qetë, profesionale, të argumentuar dhe të vazhdueshme.

Pas Hagës, shteti duhet të flasë me gjuhën e diplomacisë

Proceset gjyqësore duhet të respektohen në kuadrin e tyre juridik. Vendimet e gjykatave nuk mund të zëvendësohen nga deklaratat politike dhe historia nuk mund të gjykohet përmes emocioneve të ditës.

Por, njëkohësisht, një proces gjyqësor nuk mund të përkufizojë i vetëm të gjithë historinë e një vendi, të një konflikti dhe të një procesi të gjatë shtetformues.

Këtu duhet bërë një dallim i qartë ndërmjet përgjegjësisë individuale penale dhe historisë së Kosovës. Kosova duhet ta respektojë drejtësinë, por duhet të vazhdojë ta shpjegojë historinë e saj.

Duhet të respektojë institucionet ndërkombëtare, por nuk duhet të heqë dorë nga paraqitja e argumenteve të veta.

Duhet të ruajë marrëdhëniet me aleatët, por duhet të jetë e aftë të komunikojë në mënyrë profesionale edhe kur përballet me interpretime të ndryshme të historisë së saj.

Kjo është pikërisht ajo që kërkon një shtet serioz: respektimin e institucioneve juridike dhe, njëkohësisht, mbrojtjen e argumentuar të interesave të veta politike, historike dhe shtetërore.

Prandaj, pas Hagës nuk duhet të kemi një valë tjetër deklaratash që shuhen pas disa ditësh; duhet të kemi një strategji.

Nju-Jorku: një moment që nuk duhet humbur

Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara është një prej platformave më të rëndësishme të diplomacisë multilaterale. Në Debatin e Përgjithshëm, krerët e shteteve dhe përfaqësuesit e nivelit të lartë paraqesin qëndrimet dhe prioritetet e vendeve të tyre.

Kosova nuk ka statusin e shtetit anëtar të OKB-së dhe, për këtë arsye, nuk merr pjesë në Asamble në të njëjtën mënyrë si 193 shtetet anëtare, të cilat kanë nga një votë.

Por kjo nuk duhet të interpretohet si arsye për pasivitet; përkundrazi.

Aty ku mungon ulësja institucionale, duhet të forcohet prania diplomatike; aty ku nuk mund të votohet, duhet të dëgjohet argumenti. Aty ku nuk ekziston përfaqësimi i drejtpërdrejtë në sallën e Asamblesë, duhet të ekzistojë diplomacia aktive në takimet dypalëshe, në kontaktet me delegacionet, në komunikimin publik dhe në marrëdhëniet me qendrat ndërkombëtare të vendimmarrjes.

Kjo është diplomacia që i duhet Kosovës.Në Nju-Jork duhet të ketë një agjendë të qartë.Cilat janë shtetet me të cilat duhet të zhvillohen takime?Cilat janë çështjet që duhet të shpjegohen?Cilat janë argumentet juridike?Cilat janë prioritetet e politikës së jashtme?Cilat janë objektivat për njohje të reja?Cilat janë objektivat në organizatat ndërkombëtare?Cilat janë mesazhet që duhet t'u përcillen partnerëve?

Këto nuk mund të lihen në spontanitetin e diplomacisë së momentit,duhet të jenë pjesë e një strategjie.

Kosova nuk duhet të jetë vetëm reaguese

Një prej problemeve më të mëdha të diplomacisë së një shteti të vogël është rreziku që të bëhet kryesisht reaktive.Reagimi është i nevojshëm, por nuk është i mjaftueshëm.

Diplomacia moderne nuk nënkupton vetëm përgjigjen ndaj një deklarate të një shteti tjetër.Ajo nënkupton ndërtimin paraprak të marrëdhënieve.Nënkupton krijimin e mirëkuptimit,komunikimin e vazhdueshëm,prezantimin e dokumenteve dhe argumenteve përpara se të krijohet një krizë.

Nëse një shtet flet vetëm pasi të tjerët kanë folur për të, ai gjithmonë gjendet në pozitën e reagimit.

Nëse një shtet ndërton marrëdhëniet dhe komunikimin përpara krizës, ai krijon hapësirë për të ndikuar në mënyrën se si kuptohen çështjet.

Prandaj, Kosova duhet të kalojë nga diplomacia e reagimit në diplomacinë e iniciativës.Diplomacia aktive është pikërisht aftësia për të mbrojtur interesin kombëtar dhe shtetëror pa e dëmtuar marrëdhënien me partnerët.

Asimetria diplomatike kërkon përgjigje strategjike.Në marrëdhëniet ndërkombëtare, kapaciteti diplomatik nuk matet vetëm me numrin e deklaratave.

Ai matet me praninë, vazhdimësinë, rrjetin e marrëdhënieve, aftësinë për të prodhuar argumente dhe kapacitetin për t'i komunikuar ato në kohën dhe vendin e duhur.Në këtë kuptim, Kosova përballet me një sfidë të veçantë.

Serbia ka një diplomaci të konsoliduar shtetërore, përfaqësim të gjerë ndërkombëtar dhe mundësi institucionale që Kosova, për shkak të statusit të saj në sistemin e OKB-së, nuk i ka në të njëjtën masë.Kjo krijon një asimetri që nuk mund të zgjidhet me reagime sporadike.

Kosova duhet të jetë e pranishme aty ku diskutohet për të, të paraqesë dokumentet e saj, të shpjegojë kontekstin historik, të përdorë argumentin juridik, të zhvillojë diplomacinë publike, të investojë në marrëdhënie afatgjata me shtetet dhe institucionet ndërkombëtare.

Në këtë drejtim, synimi nuk duhet të jetë përballja me diplomacinë e Serbisë në çdo hap. Synimi duhet të jetë forcimi i diplomacisë së Kosovës.

Shqipëria dhe Kosova: dy shtete, një hapësirë interesi të përbashkët

Në këtë situatë, marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë marrin një rëndësi të veçantë.

Të dyja janë shtete sovrane dhe duhet të ruajnë individualitetin e tyre institucional dhe diplomatik, por sovraniteti i veçantë nuk e përjashton koordinimin. Përkundrazi, aty ku interesat përputhen, koordinimi mund të jetë burim i rëndësishëm i fuqisë diplomatike.

Kjo qasje tashmë ka një bazë politike dhe institucionale. Në prill 2026, Ministritë e Jashtme të Shqipërisë dhe Kosovës theksuan nevojën për koordinim të ngushtë në çështjet me interes të përbashkët.

Po ashtu, Tirana ka rikonfirmuar se mbështetja për subjektivitetin ndërkombëtar dhe integrimin euroatlantik të Kosovës mbetet prioritet i politikës së saj të jashtme.

Prandaj, ky bashkëpunim duhet të shkojë një hap më tej. Jo drejt një politike të vetme të jashtme, por drejt një mekanizmi të qëndrueshëm të koordinimit strategjik.

Prishtina duhet të përcaktojë interesat e saj; Tirana duhet t'i mbështesë ato aty ku qëndrimet përputhen dhe ku kapacitetet e saj diplomatike mund të jenë të dobishme.

Në OKB, Shqipëria ka mundësi institucionale që Kosova nuk i ka. Kjo duhet të shihet jo si zëvendësim i diplomacisë së Kosovës, por si mundësi për koordinim.

Kosova duhet ta prodhojë argumentin; Shqipëria mund ta mbështesë; partnerët ndërkombëtarë mund ta përkrahin. Në anën tjetër, zëri i Kosovës duhet të jetë i qartë dhe i drejtpërdrejtë.

Diplomacia me SHBA-në: marrëdhënie që kërkojnë vazhdimësi

Në çdo strategji të politikës së jashtme të Kosovës, marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara duhet të mbeten një prej shtyllave kryesore.

Por marrëdhëniet strategjike nuk mirëmbahen vetëm me deklarata miqësie,ato kërkojnë komunikim të përhershëm institucional.

Kosova duhet të ketë një diplomaci të vazhdueshme në Uashington, me administratën, me Kongresin, me institucionet akademike, me qendrat e mendimit, me komunitetin diplomatik dhe me opinionin publik.Kjo diplomaci nuk duhet të aktivizohet vetëm në kohë krizash.Ajo duhet të funksionojë gjatë gjithë vitit.

Kosova duhet të jetë në gjendje t'u shpjegojë partnerëve amerikanë jo vetëm atë që kërkon, por edhe pse e kërkon, mbi cilat argumente juridike mbështetet dhe cilat janë pasojat e një politike të caktuar për stabilitetin rajonal.Me këtë mund të dëshmohet pjekuria në diplomaci.

E njëjta qasje duhet të zbatohet edhe ndaj Bashkimit Evropian dhe NATO-s.

Kosova nuk mund të shkojë në Bruksel vetëm kur paraqitet një problem.Duhet të jetë e pranishme në mënyrë të vazhdueshme, të komunikojë me qeveritë evropiane, me parlamentet, me institucionet e BE-së, me diplomacitë kombëtare, me akademinë, mediat dhe qendrat e mendimit.

Shqipëria, si anëtare e NATO-s dhe si shtet me marrëdhënie të konsoliduara me partnerët euroatlantikë, mund të luajë rol mbështetës në këtë proces, pa e zëvendësuar diplomacinë e Kosovës.

Objektivi duhet të jetë i qartë: forcimi i pozitës ndërkombëtare të Kosovës dhe avancimi i saj drejt integrimit euroatlantik.

Diplomacia juridike: argumenti si instrument shtetëror.Kosova ka nevojë edhe për një diplomaci më të fuqishme juridike.

Në një sistem ndërkombëtar ku statusi, sovraniteti, njohja, traktatet, të drejtat e njeriut dhe përgjegjësitë ndërkombëtare lidhen ngushtë me të drejtën, diplomacia nuk mund të ndahet nga ekspertiza juridike.Prandaj, Kosovës i duhet një grup i qëndrueshëm ekspertësh të së drejtës ndërkombëtare, marrëdhënieve ndërkombëtare, historisë dhe komunikimit strategjik.

Një mekanizëm i përbashkët Prishtinë–Tiranë

Për ta bërë këtë qasje funksionale, do të ishte e dobishme që Kosova dhe Shqipëria të krijonin një mekanizëm të rregullt konsultimi strategjik për çështjet ndërkombëtare ku interesat e tyre përputhen.Një mekanizëm i tillë nuk duhet të jetë ceremonial.Ai duhet të prodhojë rezultate, të analizojë zhvillimet ndërkombëtare, të identifikojë rreziqet, të përcaktojë mundësitë, të përgatisë dokumente, të koordinojë mesazhe dhe të propozojë veprime diplomatike.Në të mund të marrin pjesë diplomatë, juristë ndërkombëtarë, studiues të historisë, ekspertë të marrëdhënieve ndërkombëtare dhe profesionistë të komunikimit strategjik.

Qëllimi nuk duhet të jetë krijimi i një "fronti politik". Qëllimi duhet të jetë krijimi i një kapaciteti diplomatik të koordinuar.

Çështjet themelore të politikës së jashtme duhet të kenë një vazhdimësi sa më të madhe shtetërore.

Marrëdhëniet me SHBA-në,orientimi euroatlantik,marrëdhëniet me NATO-n,procesi i integrimit evropian,forcimi i subjektivitetit ndërkombëtar,marrëdhëniet me Shqipërinë dhe siguria e Kosovës.

Këto nuk duhet të jenë tema të një mandati qeverisës. Këto janë interesa afatgjata të shtetit.Për këtë arsye, Kosovës i duhet një konsensus i gjerë institucional për politikën e jashtme.

Qeveritë ndryshojnë, institucionet ndryshojnë, por interesat strategjike të shtetit duhet të kenë vazhdimësi.

Nga spektatori te aktori i diplomacisë.Në diplomaci, mungesa e veprimit nuk është domosdoshmërisht neutralitet.Shpesh, ajo krijon hapësirë që të tjerët ta përcaktojnë agjendën.

Nëse Kosova nuk e paraqet argumentin e saj, dikush tjetër do ta paraqesë argumentin e vet.

Nëse nuk e dokumenton historinë, dokumentet e palëve të tjera mund të bëhen pikënisje e debatit.

Nëse nuk ndërton marrëdhënie, të tjerët do të ndërtojnë marrëdhënie në funksion të interesave të tyre.

Prandaj, Kosova duhet të kalojë nga pozita e subjektit që reagon në pozitën e shtetit që propozon, argumenton dhe ndërton partneritete.Kjo nuk kërkon retorikë të ashpër kërkon profesionalizëm,nuk kërkon përplasje por  kërkon qëndrueshmëri.

Nuk kërkon diplomaci emocionale,kërkon diplomaci shtetërore.

Është koha për një strategji të re,Haga është një moment,Nju-Jorku është një mundësi.Por diplomacia duhet të jetë proces i vazhdueshëm.

Kosova nuk mund ta ndryshojë të kaluarën,por mund të ndikojë në mënyrën se si e shpjegon atë.

Nuk mund t'i kontrollojë vendimet e institucioneve ndërkombëtare,por mund të kontrollojë cilësinë e argumenteve që u paraqet atyre.

Nuk mund t'i detyrojë shtetet e tjera të mendojnë njësoj,por mund të ndërtojë marrëdhënie dhe t'u paraqesë argumentet e veta.

Nuk mund të kërkojë që Shqipëria të flasë në vend të saj,por mund të ndërtojë me Shqipërinë një koordinim më të fuqishëm diplomatik.

Dhe pikërisht këtu qëndron përgjegjësia e re.Kosova duhet të jetë më e pranishme në Uashington,në Bruksel,në Londër, Berlin, Paris dhe Romë por më e pranishme në Nju-Jork.

Më e pranishme në universitete dhe qendra ndërkombëtare të mendimit.

Më e pranishme në diplomacinë publike.

Më e pranishme në debatin juridik ndërkombëtar.

Jo për t'u përplasur me botën,por për të komunikuar me botën.

Nnga Haga te diplomacia aktive

Pas 16 shtatorit, Kosova nuk ka nevojë për izolim diplomatik, por për më shumë komunikim.

Nuk ka nevojë për retorikë konfrontuese, por për argument.

Nuk ka nevojë për reagime të shpërndara, por për strategji.

Nuk ka nevojë për diplomaci të rastit, por për prani të vazhdueshme.

Dhe nuk ka nevojë që Shqipëria të flasë në vend të saj, por që të dyja shtetet të përdorin, në mënyrë të koordinuar dhe në përputhje me sovranitetin e tyre, kapacitetet që kanë në dispozicion.

Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara që po zhvillohet këto ditë në Nju-Jork e bën këtë nevojë edhe më të dukshme. Debati i Përgjithshëm i sesionit të 81-të zhvillohet pikërisht në këtë javë dhe mbledh përfaqësuesit më të lartë të shteteve të botës.

Kosova nuk duhet ta shohë këtë hapësirë vetëm nga jashtë,duhet ta përdorë çdo mundësi të ligjshme dhe diplomatike që ka në dispozicion për të komunikuar interesat e veta.Sepse diplomacia nuk është vetëm prani në sallë.

Është prani në mendjen e vendimmarrësit,argument në tryezën diplomatike,marrëdhënie e ndërtuar para krizës,dokument i përgatitur para debatit,komunikim i vazhdueshëm me partnerët.Dhe është aftësia e një shteti për të mos lejuar që të tjerët të flasin për të pa e dëgjuar zërin e tij.

Prandaj, pas Hagës dhe në prag të një jave të rëndësishme diplomatike në Nju-Jork, mesazhi duhet të jetë i qartë:

Kosova duhet të kalojë nga diplomacia reaktive në diplomaci aktive.

Shqipëria duhet ta mbështesë aty ku interesat përputhen.

Dhe të dyja, si dy shtete sovrane, duhet të ndërtojnë një koordinim strategjik që i shërben paqes, stabilitetit, integrimit euroatlantik dhe forcimit të subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës.

Sepse në marrëdhëniet ndërkombëtare, heshtja nuk është gjithmonë maturi.

Ndonjëherë, maturia është të flasësh në kohën e duhur, me argumentin e duhur dhe në vendin e duhur.