Entela Binjaku: Identitete në dritë - Libri, artizanati dhe trashëgimia

2h më parë

Identitete në dritë: Libri, artizanati dhe trashëgimia

Divjaka mirëpret artizanatin dhe trashëgiminë kulturore arumune

Nga Entela Binjaku

Më 15 dhe 16 gusht 2026 në Divjakë, u zhvillua një veprimtari dy-ditore kushtuar kulturës, traditave dhe trashëgimisë së pakicës kombëtare arumune. Veprimtaria mblodhi qytetarë dhe përfaqësues të komunitetit të angazhuar në promovimin e diversitetit kulturor dhe në ruajtjen e trashëgimisë së pakicave kombëtare, duke krijuar një hapësirë të veçantë për të vlerësuar punën e palodhur të grave artizane të qarkut të Fierit dhe Beratit. Në qendër të veprimtarisë ishte ekspozimi i punimeve artizanale dhe fotografive që pasqyrojnë traditat arumune të ruajtura dhe transmetuara brez pas brezi. Këto punime përbëjnë një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë kulturore materiale dhe dëshmojnë sa për pasurinë e traditave, po aq mjeshtërinë dhe përkushtimin e grave që kanë kontribuar në ruajtjen e tyre. Përzgjedhja e datës 15 gusht për hapjen e veprimtarisë ishte jo rastësore. Kjo datë përkonte me Festën e Shën Mërisë, ose Fjetjen e Hyjlindëses një nga festat e rëndësishme të traditës së komunitetit të krishterë. Për të ardhur në këtë ditë, organizatorët kishin kontaktuar pjesëtarë të komunitetit arumun nga Fieri, Berati dhe Lushnja, që ju bashkuan nismës duke sjellë punime artizanale dhe materiale fotografike që dëshmojnë për vazhdimësinë e traditave. Nga puna kërkimore në terren ata kishin hulumtuar disa nga mjeshtëritë kryesore të grave artizane. Për të pasuruar veprimtarinë dhe për përçuar me tej estetikën e punëve të dorës gjatë kësaj veprimtarie u prezantua edhe një koleksion kartolinash i përgatitur me punime artizanale që dëshmonin edhe ruajtjen e kujtesës dhe të identitetit kulturor. Koleksioni përfshinte:

Punime me grep me motive gjeometrike;
Punime me grep me motive lulesh;
Velenxa të endura në tezgjah;
Rrugica të endura në tezgjah;
Fanella të punuara me shtiza;
Papuçe të punuara me shtiza;
Çorape të gjata të punuara me shtiza;
Floktore të endura në tezgjah.

Çdo punim i prezantuar për të pranishmit mbarte elemente të traditave familjare dhe komunitare, të transmetuar ndër breza. Veprimtaria u realizua nga Fondacioni “Harriet Martineau” falë një projekti të mbështetur nga Komiteti për Pakicat Kombëtare, në kuadër të Thirrjes 2026 “Trashëgimia si urë bashkëjetese”. Thirrja, që qëndroi hapur nga 26 shkurt deri më 5 maj 2026, mbështeste projekte dhe veprimtari që synonin nxitjen, ruajtjen dhe promovimin e vlerave të trashëgimisë kulturore të pakicave kombëtare në Republikën e Shqipërisë.

Ndër prioritetet e saj përmendim:

1. Promovimi i trashëgimisë kulturore të pakicave kombëtare, përmes organizimit të festivaleve dhe aktiviteteve kulturore e ndërkulturore, botimeve dhe kërkimeve shkencore në gjuhët përkatëse, si dhe ekspozitave dhe tryezave të rrumbullakëta ndërkulturore.

2. Artizanati, tradita dhe diversiteti kulturor i pakicave kombëtare, përmes ruajtjes dhe dokumentimit të veshjeve tradicionale, si dhe organizimit të panaireve të artizanatit dhe kulinarisë.

Një vit më parë, Fondacioni realizoi projektin “Trashëgimia dhe kultura arumune, së bashku dhe në një tryezë”, gjithashtu me mbështetjen e Komitetit për Pakicat Kombëtare. Në kuadër të këtij projekti u organizuan tri veprimtari dyditore me titullin “Ekspozitat e shijes”, ku amvisa arumune nga Fieri, Korça dhe Elbasani prezantuan gatime tradicionale të përgatitura prej tyre. Veprimtaritë u pasuan nga një tryezë diskutimi me pjesëmarrjen e përfaqësuesve të Komitetit për Pakicat Kombëtare dhe nga botimi i një broshure kushtuar gatimeve tradicionale të prezantuara në këto gjashtë ditë veprimtari. Nisma të tilla dëshmojnë se trashëgimia kulturore mund të ruhet dhe të përcillet jo vetëm përmes dokumentimit, por edhe përmes takimeve, ekspozitave dhe shkëmbimit të drejtpërdrejtë ndërmjet brezave dhe komuniteteve.

Veprimtaritë do të vijojnë edhe gjatë muajit shtator me përurimin në qytetin e Kor?ës të librit me receta tradicionale arumune të znj. Lefteri Gjoshe, autore e librave për fëmijë, librave kushtuar gatimit, njohëse e kulinarisë arumune dhe fituese e edicionit të dytë të programit televiziv “Gjyshet milionere”, transmetuar nga RTSH. Ruajtja e artizanatit dhe e trashëgimisë materiale nuk është thjesht ruajtje e objekteve të së kaluarës dhe paraqitja e tyre në ditët tona, por është ruajtje e kujtesës kolektive, e asaj mënyre jetese dhe identiteti kulturor që është pjesë e rëndësishme e diversitetit kulturor të shoqërisë shqiptare.