Izri Rexha: Ku ishe ti kur unë luftoja?

KU ISHE TI KUR UNË LUFTOJA?

Drejtuar atij që e quan veten ushtar të lirisë, por mohon kontributin e të tjerëve për çlirimin

Liria nuk erdhi nga një dorë e vetme. Ajo ishte fryt i një qëndrese të përbashkët, i sakrificës kolektive dhe i mbështetjes së botës demokratike, e cila besoi te e drejta jonë për të jetuar të lirë. Asnjë luftëtar, sado trim të ketë qenë, nuk do të mund ta sillte i vetëm lirinë pa përkrahjen e popullit, pa rezistencën qytetare, pa sakrificën e familjeve dhe pa vëmendjen ndërkombëtare që u zgjua nga krimet e kryera nga Serbia ndaj popullatës civile. Prandaj, përpjekja për ta përvetësuar lirinë si meritë personale nuk e nderon luftën; përkundrazi, e zvogëlon madhështinë e saj dhe e mohon të vërtetën historike se liria u fitua nga shumë duar, shumë zemra dhe shumë sakrifica të përbashkëta.

Populli shqiptar i Kosovës ishte i bashkuar, sidomos nga vitet ’80 e tutje, në përballje me shtypjen sistematike dhe me projektin e regjimit serb për nënshtrim e spastrimin e elementit shqiptar nga trojet e veta. Lufta për liri nuk nisi në ditën kur u dëgjua krisma e parë e armës; ajo kishte filluar shumë më herët, në protestë, në burg, në shkollë, në familje, në mërgim dhe në çdo akt refuzimi ndaj padrejtësisë. Shqiptarët e Kosovës kërkonin të drejta themelore njerëzore e kombëtare përballë një politike që synonte homogjenizimin serb dhe zhdukjen e subjektivitetit tonë politik. Heqja e autonomisë së Kosovës në vitin 1988 nuk ishte vetëm një akt juridik; ishte goditje e drejtpërdrejtë ndaj lirisë, dinjitetit dhe ekzistencës sonë kolektive. Që nga ai çast, represioni u ashpërsua, por po aq u forcua edhe vendosmëria për të jetuar të lirë. Prandaj, pyetja “ku ishe ti kur unë luftoja?” ka një përgjigje të thjeshtë: secili ishte aty ku koha dhe rrethanat e thirrën të shërbente lirisë — dikush në vijën e frontit, dikush në mbrojtjen e rezistencës civile, dikush në burg, dikush në mërgim, dikush duke siguruar mjete, zë e mbështetje. Lirinë nuk e fitoi vetëm gjenerata e fundit që luftoi me armë; e fituan të gjitha gjeneratat që rezistuan, u burgosën, u flijuan, u gjymtuan, u martirizuan dhe nuk pushuan së besuari se Kosova duhej të ishte e lirë.

Po të kishim zgjedhur nënshtrimin dhe bashkëpunimin me regjimin e Serbisë, liria nuk do të vinte. Një popull që pranon robërinë për hir të privilegjeve të përkohshme humb jo vetëm të drejtat, por edhe fytyrën e vet morale. Pikërisht këtu qëndron rëndësia e rezistencës paqësore të udhëhequr nga Ibrahim Rugova: ajo i dëshmoi botës se shqiptarët e Kosovës nuk ishin agresorë, por një popull i shtypur që kërkonte të drejtën elementare për të jetuar i lirë në vendin e vet. Në një kohë kur ishim të paarmatosur, të pambrojtur dhe pa përkrahje të fuqishme shtetërore, kjo strategji e mençur e bëri çështjen tonë të kuptueshme dhe të pranueshme për botën demokratike. Rugova trokiti në dyert e kancelarive ndërkombëtare me këmbëngulje, ndërsa mërgata shqiptare u bë zëri, krahu dhe mbështetja financiare e një populli që po mbijetonte nën shtypje. Pa mërgatën, pa rrjetet e solidaritetit dhe pa punën e palodhur diplomatike, rruga drejt lirisë do të kishte qenë shumë më e vështirë. Po aq vendimtar ishte edhe qëndrimi i shoqërisë brenda Kosovës: mësues, profesorë, prindër dhe nxënës që mbajtën gjallë arsimin nëpër shtëpi private kur shkollat u uzurpuan. Serbia mund të na i pushtonte institucionet, por nuk arriti të pushtonte ndërgjegjen tonë. Prandaj, kur shtrohet pyetja “ku ishe ti kur unë luftoja?”, përgjigjja ime është e qartë: unë isha këtu, në Kosovë, në qëndresë të pandërprerë, pa u përkulur, pa e shitur ndërgjegjen dhe pa e pranuar robërinë si fat.

Të gjithë pajtohemi se liria është fitore e popullit të Kosovës, e arritur me sakrificë të madhe dhe me ndihmën e aleatëve ndërkombëtarë. Por, as para çlirimit dhe as sot, nuk kemi pranuar të jemi servilë ndaj asnjë regjimi, shteti apo qendre vendimmarrjeje. Mirënjohja për ndihmën nuk do të thotë nënshtrim i verbër, as pranim i çdo marrëveshjeje që mund të jetë e dëmshme për Kosovën. Pikërisht këtu qëndron dobësia jote, o ushtar i lirisë: sot përpiqesh t’u përshtatesh të gjithëve që na kanë ndihmuar, edhe atëherë kur kjo nënkupton pranimin e marrëveshjeve që cenojnë interesin e shtetit. Kjo është arsyeja pse si forcë politike nuk arrin të fitosh besimin e plotë të popullit, sepse nënshkrimi i akteve shtetërore në dëm të Kosovës nuk mund të paraqitet si përgjegjësi shtetërore, por si veprim kundër interesit publik. Edhe sot, kur thërret në emër të Amerikës apo të kujtdo tjetër, duhet ta kuptosh se asnjë marrëveshje nuk duhet pranuar nëse nuk është në dobi të shtetit dhe të qytetarëve të tij. Mos u bë servil i askujt dhe mos mendo se një aleat të respekton më shumë vetëm pse je i nënshtruar; aleatët i respektojnë ata që mbrojnë me dinjitet interesin e vendit të vet.

Ne i nderojmë me përulësi të gjithë ata që dhanë jetën për liri, ata që u plagosën, u gjymtuan dhe sakrifikuan gjithçka për atdheun. Por nderimi për luftën nuk do të thotë heshtje përballë atyre që, në emër të saj, u pasuruan, uzurpuan pasurinë publike, shkatërruan ndërmarrjet, shpërdoruan ndihmat që erdhën nga jashtë dhe e kthyen pushtetin në privilegj personal. Ne nuk mund të nderojmë ata që, pasi dolën nga lufta me lavdinë e çlirimit, u sollën me arrogancë ndaj qytetarëve, keqmenaxhuan pasurinë e vendit dhe ndërtuan një sistem klientelist të tipit “ti mua, unë ty”. Po aq e rëndë është edhe përgjegjësia për marrëveshje të dëmshme, për cenimin e territorit dhe për vendime që i kanë kushtuar shumë Kosovës. Më e dhimbshmja është se u pranua një realitet ku u ngrit një gjykim i veçantë për ushtarët shqiptarë, ndërsa krimet serbe mbetën pa të njëjtin trajtim të drejtë e të plotë. Prandaj, kur më pyet se ku isha unë kur ti luftoje, përgjigjja ime është e qartë: unë jam ende këtu, për të të kujtuar gabimet që ke bërë dhe për të të thënë se shitja e interesit të vendit është njollë e rëndë morale dhe politike. Lufta për liri nuk të jep të drejtën të dëmtojnë shtetin për të cilin u luftua.

Etja për pushtet nuk është liri. Lakmia për pasuri dhe verbimi nga interesi ekonomik mund ta rrënojnë edhe figurën më të respektuar, nëse njeriu harron thjeshtësinë, ndershmërinë dhe përgjegjësinë ndaj popullit. Ai që dikur ishte simbol i qëndresës mund ta humbasë nderin në çastin kur e sheh pushtetin si mjet për përvetësim, sundim dhe nënshtrim të të tjerëve. Përvetësimi i pronës, abuzimi me ndikimin dhe dëshira për të dominuar nuk e forcojnë figurën e një ushtari të lirisë; përkundrazi, ia zhveshin vlerën morale dhe e kthejnë nga simbol sakrifice në barrë për vetë popullin. Prandaj, nëse do të ruash nderin e asaj që ke qenë dikur, mbet i thjeshtë, i drejtë dhe i përgjegjshëm, sepse vetëm kështu pushteti nuk të shkatërron dhe liria nuk përdhoset nga ambicia personale.