Fatmir Brajshori - Tushi: Xhevat Hasani - S’ka dhe s’mund të ketë komb kosovar

XHEVAT HASANI:

S’ka dhe s’mund të ketë komb kosovar

Botues: PROINTEGRA, Cyrih, 2025

(Kundër ideve komb-ndarëse të N. Spahiut)

NGA FATMIR BRAJSHORI – TUSHI

Dr. Xhevat Hasanin e njoha në kuadër të Lëvizjes Popullore të Kosovës, në gjysmën e dytë të viteve ’90-ta. Për një kohë, banuam shumë afër me njëri-tjetrin në qytetin e Cyrihut. Para disa ditësh më telefonoi dhe më tregoi se kishte shkruar një libër, ndërsa më bëri me dije se më kishte përzgjedhur ndër ata miq, të cilëve do t’ua dhuronte. Duke e njohur si veprimtar të dalluar të çështjes kombëtare, por edhe si mjek, isha kureshtar ta merrja librin, ta lexoja dhe ta studioja doktrinën filozofike të një mjeku. Koha kur e mora librin ishte e pazakontë për mua. Libri më erdhi pikërisht në një periudhë kur shëndeti im ishte dukshëm i lëkundur. Tre kapitujt e parë i lexova në studion time, ndërsa librin e përfundova së lexuari në një gjendje jo të zakonshme, duke iu nënshtruar disa “eksperimenteve të Frankenshtajnit”. Në natyrën time, deri më sot, sa herë që kam marrë një libër dhuratë nga një autor, edhe nëse kam qenë duke lexuar diçka tjetër, e kam lënë mënjanë dhe përparësi në lexim i kam dhënë librit të dhuruar, pavarësisht se kush ka qenë autori. Autori, duke të dhuruar një libër, së pari të nderon, e pastaj shpreson që ta lexosh. Mendoj se s’ka idiotësi më të madhe sesa ta marrësh një libër dhuratë nga autori dhe të mos e lexosh. Në bibliotekën time mund të ketë ndonjë libër që e kam blerë dhe që pret ende të lexohet, por nuk ka asnjë libër që e kam marrë dhuratë, qoftë nga të njohur apo të panjohur, dhe të cilin të mos e kem lexuar. Librin, me plot polemika dhe argumente shkencore, të dr. Xhevat Hasanit, e lexova me vëmendje dhe mund të them se:

“Autori, në jetën e tij, ‘ka gabuar’ që ka jetuar dhe studiuar në fushën e mjekësisë, sepse libri që studiova me kujdes ma bëri të qartë se dr. Xhevat Hasani, në mënyrë të ‘fshehtë’, i paska takuar fushës së shkencës së filologjisë dhe filozofisë.” Doktorit i dëshiroj shumë suksese në fushën e tij të re studimore, shëndet të mirë dhe sa më shumë libra! Në vazhdim, vështrimi im modest rreth librit…

Një vepër e ndërgjegjes historike dhe e rezistencës identitare shqiptare

Në hapësirën e mendimit bashkëkohor shqiptar, sidomos në atë segment ku publicistika, eseistika dhe refleksioni kombëtar ndërthuren me përgjegjësinë historike, rrallëherë hasim një vepër që e ngre me kaq vendosmëri, qartësi konceptuale dhe ndjeshmëri të lartë kombëtare një problematikë kaq të mprehtë, kaq delikate dhe njëherazi kaq vendimtare për fatin e vetëdijes sonë kolektive. Vepra që kemi përpara nuk është thjesht një reagim ndaj një debati të ditës, as vetëm një kundërshtim polemik ndaj një teze të caktuar identitare; ajo është, në thelb, një intervenim i ndërgjegjshëm intelektual në mbrojtje të kontinuitetit historik të kombit shqiptar, një qëndrim i artikuluar me përgjegjësi të lartë morale e kombëtare kundër çdo tentative për ta fragmentarizuar, relativizuar apo zëvendësuar substancën e përkatësisë shqiptare. Autori i kësaj vepre e vendos në qendër të shqyrtimit të tij një nga temat më të debatueshme dhe më të ndjeshme të periudhës së pasluftës në Kosovë: përpjekjet për konceptualizimin dhe promovimin e të ashtuquajturit “komb kosovar”, si një identitet i veçantë, i ndarë dhe i diferencuar nga identiteti historik shqiptar. Në trajtimin e kësaj çështjeje, autori nuk lë vend për relativizëm interpretativ, as për mjegullim terminologjik. Përkundrazi, ai e sheh këtë projekt jo si një zhvillim organik të natyrshëm të historisë, kulturës apo etnogjenezës së shqiptarëve në Kosovë, por si një konstrukt politik të sajuar, një ndërhyrje ideologjike në arkitekturën e vetëdijes kombëtare, e cila, sipas tij, rrezikon të prodhojë pasoja të rënda në planin historik, shpirtëror dhe strategjik për kombin shqiptar në tërësi. Vlera themelore e kësaj vepre qëndron pikërisht te qartësia e boshtit të saj ideor. Në një kohë kur shumë diskurse publike priren të lëkunden midis oportunizmit politik, relativizmit konceptual dhe paqartësisë identitare, autori zgjedh vetëdijshëm një pozicion të prerë: shqiptarët e Kosovës nuk mund të trajtohen si një komb i veçantë pa cenuar drejtpërdrejt vazhdimësinë historike, etnike, kulturore dhe shpirtërore të kombit shqiptar. Kjo e bën veprën jo vetëm një tekst argumentues, por një akt të rezistencës intelektuale, një refuzim të hapur ndaj çdo përpjekjeje për të krijuar një ndarje artificiale brenda trungut kombëtar. Në planin metodologjik e konceptual, vepra ndërtohet mbi një logjikë të angazhimit kombëtar, ku analiza nuk pretendohet të jetë sterile apo e ftohtë në kuptimin e një neutraliteti formal akademik, por është e ngarkuar qëllimisht me ndërgjegje, alarm dhe përgjegjësi historike. Kjo është një vepër që nuk shkruhet nga distanca e komoditetit teorik, por nga afërsia e një përjetimi historik dhe nga vetëdija e një rreziku që autori e konsideron real, të prekshëm dhe me pasoja afatgjata. Pikërisht për këtë arsye, libri fiton një dimension të veçantë: ai nuk është vetëm analizë e një teze, por mbrojtje e një trashëgimie, ruajtje e një kujtese, thirrje për vigjilencë.

Në aspektin stilistik, autori përdor një gjuhë të drejtpërdrejtë, të dendur semantikisht, me intensitet të lartë emocional dhe me ngarkesë të dukshme polemike. Kjo gjuhë nuk duhet parë si shenjë e mungesës së kontrollit diskursiv; përkundrazi, ajo është zgjedhje e vetëdijshme e një autori që e kupton se tema që trajton nuk lejon indiferencë retorike. Fjalët kyçe që përshkojnë veprën – ndarje, rrezik, shkatërrim, deformim, tragjike, fragmentim – krijojnë një semantikë të alarmit kombëtar, e cila është plotësisht në përputhje me misionin e tekstit. Në këtë kuptim, vepra e tejkalon kornizën e publicistikës së zakonshme dhe hyn në sferën e eseistikës kombëtare me karakter manifestues, aty ku fjala nuk është vetëm mjet shpjegimi, por edhe mjet mobilizimi, denoncimi dhe vetëmbrojtjeje. Një dimension jashtëzakonisht i rëndësishëm i kësaj vepre është adresimi i saj ndaj elitës kombëtare shqiptare. Autori nuk e kufizon apelimin e tij te lexuesi i zakonshëm, por e ngarkon me përgjegjësi të drejtpërdrejtë klasën intelektuale, akademike, publicistike, politike dhe historike shqiptare. Duke iu drejtuar intelektualëve, publicistëve, gazetarëve, ish-të burgosurve politikë, veteranëve të luftës çlirimtare, krerëve të institucioneve dhe, në mënyrë të veçantë, dy akademive shqiptare të shkencave dhe arteve, autori e ngre tekstin në nivelin e një thirrjeje institucionale për reagim kombëtar. Kjo e bën veprën të mos mbetet një qëndrim individual, por të marrë trajtën e një apelimi të gjerë historik, që kërkon përgjigje jo vetëm morale, por edhe kulturore, shkencore e institucionale. Nga pikëpamja e filozofisë politike të identitetit, libri na kujton një të vërtetë themelore që shpesh anashkalohet në debatet e përditshme: kombet nuk mbahen gjallë vetëm nga kufijtë juridikë, por nga kontinuiteti i vetëdijes historike, nga memoria kolektive, nga besnikëria ndaj origjinës dhe nga refuzimi i inxhinierive artificiale që synojnë t’i shpërbëjnë nga brenda.

Kjo tezë e bën veprën të kapërcejë rrethanën konkrete të debatit për “kombin kosovar” dhe ta vendosë atë në një horizont më të gjerë të refleksionit mbi fatin e kombeve të vogla, të ekspozuara historikisht ndaj presioneve të jashtme dhe deformimeve të brendshme. Në këtë kuadër, libri merr vlerën e një dokumenti të vetëdijes historike shqiptare në epokën e pasluftës. Ai është dëshmi e një shqetësimi të thellë që nuk buron nga nostalgjia, as nga romantizmi i verbër kombëtar, por nga një lexim kritik i proceseve politike, ideologjike dhe kulturore që mund të cenojnë në mënyrë graduale substancën e identitetit. Pikërisht për këtë arsye, kjo vepër duhet lexuar me seriozitet, jo vetëm si shkrim polemik, por si një tekst me peshë në debatin strategjik mbi të ardhmen e vetëdijes kombëtare shqiptare. Ky vëzhgim nuk ia ul aspak rëndësinë; përkundrazi, dëshmon se kemi të bëjmë me një vepër që posedon potencial të plotë për t’u shndërruar në pikë referimi të një debati të gjerë kombëtar, pikërisht sepse prek një nerv të ndjeshëm të qenies sonë kolektive dhe e bën këtë me guxim, me ndershmëri dhe me ndjenjë të lartë përgjegjësie. Në përmbyllje, mund të thuhet pa hezitim se kjo vepër është një kontribut i rëndësishëm në mbrojtjen e konceptit historik të kombit shqiptar, një kundërshtim i fuqishëm ndaj relativizimit identitar, një refuzim i qartë ndaj çdo projekti që synon ta ndajë shqiptarësinë në kategori artificiale politike, si dhe një thirrje e fortë për ruajtjen e pandarë të vetëdijes sonë historike, kulturore, gjuhësore dhe shpirtërore. Kjo nuk është vetëm një vepër që debaton; kjo është një vepër që dëshmon, që paralajmëron, që kundërshton dhe që, mbi të gjitha, mbron. E në këtë kuptim, ajo meriton të vlerësohet si një manifest i ndërgjegjes kombëtare shqiptare, si një tekst i rezistencës identitare, dhe si një zë i fuqishëm i përgjegjësisë historike në kohë sfidash të reja për qenien tonë. Ky libër paraqet një ndërhyrje serioze, të guximshme dhe thellësisht të përgjegjshme në një nga çështjet më të ndjeshme të kohës sonë: mbrojtjen e unitetit të vetëdijes kombëtare shqiptare përballë përpjekjeve për fragmentim identitar.

Autori, me qartësi konceptuale dhe me vetëdije të lartë historike, e trajton idenë e të ashtuquajturit “komb kosovar” si një konstrukt artificial, me pasoja potencialisht të rënda për vazhdimësinë e identitetit shqiptar në Kosovë dhe në tërësinë e hapësirës sonë kombëtare. Vlera e kësaj vepre qëndron jo vetëm te guximi për të ngritur një tezë të fortë, por te vendosmëria për ta mbrojtur atë me ndjenjë përgjegjësie kombëtare, me ton polemik, me energji publicistike dhe me përkushtim ndaj së vërtetës historike. Kjo është një vepër që nuk synon të kënaqë komoditetin e heshtjes, por të zgjojë reflektimin, të provokojë debat dhe të mobilizojë ndërgjegjen shqiptare. Si e tillë, kjo vepër meriton të vlerësohet si një kontribut me peshë në debatin bashkëkohor shqiptar, si një akt i rezistencës identitare dhe si një manifest i qartë në mbrojtje të pandashmërisë së kombit shqiptar. Kjo vepër përbën një kontribut të rëndësishëm në debatin bashkëkohor mbi identitetin kombëtar shqiptar, duke artikuluar me qartësi, kurajë dhe përgjegjësi historike kundërshtimin ndaj çdo përpjekjeje për fragmentimin e vetëdijes sonë kombëtare. Me ton polemik, me ngarkesë të lartë publicistike dhe me vetëdije të spikatur historike, autori e ngre librin në nivelin e një manifesti të rezistencës identitare shqiptare. Një vepër që meriton vëmendje, debat dhe vlerësim serioz institucional e kombëtar. Me konsideratë të lartë, Fatmir Brajshori

SHKËLZEN GASHI – TENTATIVA PËR TA MASAKRUAR TË VËRTETËN E KOSOVËS!

( Duhet të burgoset dhe të dënohet)

Para më shumë se një viti, në Cyrih, me insistimin e vajzës sime , ndonëse unë vetë nuk doja të shkoja ,mora pjesë në promovimin e librit “Masakra në Kosovë”, ku si “autor” paraqitej Shkëlzen Gashi. Nuk doja të shkoja, jo vetëm pse moderimin dhe bashkëbisedimin do ta bënte një i sojit të tij, Enver Robelli, por edhe për faktin se, nga ato që kisha parë më herët prej këtij njeriu, më ishin dukur si materiale të mbledhura me metodën më primitive të mundshme: copy-paste nga interneti, pa asnjë peshë serioze autoriale dhe pa asnjë integritet intelektual. Gjatë gjithë promovimit, qëndrova i ulur te pjesa e banakut të kafenesë “Soho”, duke pirë birrë dhe duke mos humbur kohë me qyfyret e Shkëlzen Gashit dhe Enver Robellit. Madje, ende pa përfunduar promovimi, isha larguar, për t’u kthyer sërish vetëm sepse duhej të takoja disa të njohur.  Pas promovimit, libri shitej me çmimin 50 franga zvicerane ,një çmim që do të duhej ta kishte së paku mbuluar barrën e turpit moral që mbart brenda. Librin e bleu vajza ime, por unë nuk e mora mundin ta lexoja. Sot, po e kuptoj se gabim kam bërë. Sepse nuk paskësh qenë thjesht një libër. Paska qenë një tentativë e radhës për ta masakruar Kosovën ,kësaj here jo me plumba, por me shtrembërim të së vërtetës.

BURGU I DUBRAVËS – KUR INJORANCA MASKOHET SI “HISTORI”

Një historian serioz, apo qoftë edhe një autor me minimumin e ndershmërisë intelektuale, para se ta botojë një punim apo një libër, hulumton, studion, verifikon, krahason burimet, konsulton dëshmitë dhe vetëm pastaj shkruan. Por Shkëlzen Gashi, siç duket, ka ndjekur rrugën e kundërt: ka mbledhur materiale copy-paste, i ka përzier pa kriter, pa verifikim, pa ndjeshmëri historike dhe pa përgjegjësi morale dhe pastaj ka marrë guximin t’i paketojë si “libër”. Po të kishte bërë verifikimin minimal atë që e bën edhe një nxënës i ndërgjegjshëm, e jo më dikush që shet veten si “autor” do ta kuptonte menjëherë absurditetin monumental të asaj që përpiqet të servojë si fakt: Nuk ka askund në botë një burg ku 44 të burgosur të armatosur vriten nga organet e burgut, ndërsa nga pala e gardianëve nuk vritet asnjë! Kjo nuk është histori. Kjo nuk është analizë. Kjo nuk është as lapsus. Kjo është ose injorancë brutale, ose manipulim i qëllimshëm. Sepse çfarë logjike duhet të ketë njeriu që të besojë se, në burgun e Dubravës, nën administrimin kriminal të regjimit të Millosheviqit, 44 shqiptarë të burgosur paskan qenë të armatosur, dhe megjithatë qenkan vrarë të gjithë, ndërsa pala shtypëse nuk paska pësuar asnjë humbje? Edhe një fëmijë në çerdhe e kupton se një pretendim i tillë nuk qëndron. Madje, edhe në burgjet më famëkeqe të botës — në Meksikë, Brazil apo Kolumbi — skenarë të tillë groteskë do të tingëllonin si karikaturë, jo si histori. Dhe këtu Shkëlzen Gashi e thellon më tej mëkatin e tij intelektual dhe moral, kur pranon se të dhënat i ka marrë nga burime të dyshimta, pa i verifikuar vetë, duke i kopjuar e ricikluar si të ishin të vërteta absolute. Pra, çfarë kemi këtu?

• jo hulumtim, por kopjim

• jo histori, por riciklim propagande

• jo autorësi, por parazitizëm intelektual

• jo ndriçim të së vërtetës, por errësim të saj

Dhe pastaj, me këtë material të dyshimtë, del e bën edhe ekspozita rrugëve të Prishtinës, duke krijuar narrativë të rrezikshme ku krimet serbe relativizohen, ndërsa masakrat paraqiten si “përplasje të rastësishme” me shqiptarë gjoja të armatosur. Kjo nuk është më vetëm papërgjegjësi. Kjo është bashkëfajësi morale në përdhosjen e kujtesës kombëtare.

KUR KRIMI SERB RELATIVIZOHET NGA GOJA E SHQIPFOLËSVE

Kosova, gjatë historisë, ka përjetuar gjenocide të njëpasnjëshme nga pushtuesi serb dhe, megjithatë, ka mbijetuar çdo herë. Por pothuajse në secilën masakër të kryer nga Serbia, përveç dorës së kriminelit serb, ka pasur edhe ndonjë shqipfolës të shitur, që i ka hapur rrugë, i ka vënë vulë ose i ka bërë jehonë. Kosova i ka mbijetuar masakrave të armikut.

I ka mbijetuar burgjeve, djegieve, dëbimeve dhe varreve masive. Por, në kohë paqeje, kur duhej të ruhej e vërteta, të nderohej gjaku dhe të mbrohej kujtesa historike, ajo po goditet pas shpine nga bijtë e shitur të saj, nga ata që nuk vrasin me armë, por me mashtrim; nuk djegin fshatra, por djegin të vërtetën; nuk hapin varre masive, por hapin plagë morale mbi kujtesën e popullit. Dhe kjo goditje, pikërisht sepse vjen nga brenda, është më e rrezikshme, më e ndyrë dhe më tinëzare. Sepse armiku i hapur dihet kush është. Por ai që flet shqip dhe punon kundër së vërtetës së Kosovës, është më i rrezikshëm se vetë propaganda serbe. Shkëlzen Gashi nuk po bën histori. Ai po bën atë që Serbia ka ëndërruar gjithmonë: ta zbehë krimin, ta turbullojë të vërtetën dhe ta njollosë viktimën.

Dhe për këtë, kritika ndaj tij nuk duhet të jetë e butë, diplomatike apo akademikisht sterile. Ajo duhet të jetë e ashpër, e qartë dhe e pamëshirshme: sepse kur dikush prek të vërtetën e masakrave të Kosovës me dorën e mashtrimit, ai nuk meriton respekt si autor por demaskim si deformues i historisë. Burgim dhe dënim! Si armiku numër një i shtetit..,

P.S. Nesër rreth krimit në fshatin Grackë të Lypjanit ku libri i Shkelzen Gashit fajëson shqiptarët si kryes e kur dihet që vrasjet i kanë kryer komandot e njëjta që kishin kryer vrasjet në kafenenë „Panda”.

GRACKË E VJEËR

Edhe një herë po rikthehet një grackë e vjetër propagandistike: përpjekja e njohur për t’ua veshur shqiptarëve një krim, për të cilin asnjëherë nuk u soll as prova më e vogël se ishte kryer nga shqiptarët. Bëhet fjalë për rastin e njohur të Grackës së Vjetër, në korrik të vitit 1999, kur në një arë me grurë, pranë një kombajne, u gjetën të vrarë 13 serbë. Ky krim, që nga dita e parë, u përdor politikisht për të ndërtuar një narrativë të gatshme kundër shqiptarëve. Madje, edhe vetë reagimet ndërkombëtare të asaj kohe, si deklarata e Bernard Kouchner-it – “Kjo nuk është një gjë e mirë” – u shfrytëzuan për të krijuar një atmosferë akuzuese, pa u mbështetur në prova konkrete. Por faktet janë kokëforta. Për vite me radhë, ky rast u hetua fillimisht nga UNMIK-u, e më pas nga EULEX-i. Dhe çfarë rezultoi? Asgjë. Asnjë provë. Asnjë dëshmi bindëse. Asnjë element serioz juridik që do ta mbështeste pretendimin se vrasja ishte kryer nga shqiptarët. Kjo nuk është çështje interpretimi, por çështje faktesh hetimore: me gjithë hetimet shumëvjeçare, askush nuk arriti të provojë fajësinë e shqiptarëve. Prandaj, edhe në vitin 2017, ky rast u mbyll pa autorë të identifikuar dhe pa asnjë provë kundër shqiptarëve. Dhe pikërisht këtu fillon mashtrimi. Teksa drejtësia ndërkombëtare nuk arriti kurrë të vërtetojë fajësinë e shqiptarëve, Shkëlzen Gashi, në librin e tij të ndërtuar me metodën copy-paste nga interneti, sillet sikur verdikti ekziston dhe ua atribuon këtë krim shqiptarëve. Kjo nuk është më as studim, as analizë, e aq më pak historiografi. Kjo është përsëritje mekanike e propagandës serbe, e veshur me petkun e “hulumtimit”. Madje, në libër botohet edhe një fotografi ku ish-presidenti Hashim Thaçi shihet duke u përkulur para një pllake përkujtimore, në të cilën shkruhet se krimi ishte kryer nga “terroristët shqiptarë”. Ky ka qenë, pa dyshim, një nga gabimet më të rënda simbolike dhe politike të Hashim Thaçit: përkulja para një narrative të paprovuar, e cila në thelb kriminalizonte një popull të tërë pa vendim gjyqësor, pa prova dhe pa të vërtetë. Por pyetja thelbësore mbetet: Kush i vrau serbët e Grackës së Vjetër? Nëse shqiptarët do ta kishin kryer këtë krim, atëherë pse UNMIK-u dhe EULEX-i, me gjithë aparatin e tyre hetimor, nuk arritën kurrë të gjejnë as provën më minimale? A nuk është më logjike të shtrohet dyshimi se kemi të bëjmë me një operacion të errët të strukturave serbe, me qëllim të qartë: të prodhohej një krim spektakolar, të viktimizoheshin serbët dhe faji t’u faturohej shqiptarëve? Historia e regjimeve serbe është e mbushur me raste të tilla: provokime, inskenime, operacione të shërbimeve sekrete dhe vrasje të kalkuluara për efekt propagandistik. Prandaj, dyshimet se vrasja në Grackë mund të lidhet me të njëjtën logjikë kriminale që ka prodhuar edhe raste të tjera të errëta në Serbi dhe Kosovë, nuk janë as absurde, as të pabaza politikisht. Përkundrazi, ato janë shumë më të besueshme sesa përralla e gatshme se “fajin e kanë shqiptarët”, pa asnjë provë. Në këtë kontekst, përmendja e emrave dhe strukturave të tilla si Milorad Ulemek Legija, si dhe lidhja me klimën kriminale që ka prodhuar raste si “Panda” apo eliminime politike në Serbi, nuk është thjesht spekulim emocional. Është një kujtesë se shteti serb dhe aparatet e tij paraushtarake e kriminale kanë prodhuar vazhdimisht operacione të pista, ku viktima janë përdorur si instrument për qëllime më të mëdha politike. Prandaj, derisa nuk ka prova kundër shqiptarëve, çdo përpjekje për ta paraqitur këtë rast si “krim shqiptar” është jo vetëm e pandershme, por edhe politikisht kriminale. Sepse kur mungon prova, por ruhet akuza, atëherë nuk kemi të bëjmë me histori — kemi të bëjmë me propagandë. Dhe kur një autor shqiptar, në vend që të mbrojë të vërtetën faktike dhe standardin minimal të ndershmërisë intelektuale, merr narrativën e propagandës serbe dhe e shet si “libër”, ai nuk po bën as shkencë, as publicistikë. Ai po bën një shërbim të ulët: po i jep zë një shpifjeje të vjetër kundër popullit të vet. Prandaj duhet thënë qartë dhe pa ekuivok: Krimi i Grackës së Vjetër nuk iu provua kurrë shqiptarëve. As UNMIK-u, as EULEX-i nuk sollën asnjë provë kundër tyre. Çdo atribim i këtij krimi ndaj shqiptarëve, pa prova, është manipulim, falsifikim dhe vazhdim i luftës propagandistike kundër Kosovës. E kur këtë e bën një autor shqiptar, atëherë kemi të bëjmë jo vetëm me mashtrim intelektual, por me një akt të rëndë të vetëdenigrimit kombëtar. Gracka e Vjetër mbetet një krim pa autor të provuar , por jo një krim i provuar i shqiptarëve. Kjo është e vërteta. Të gjitha të tjerat janë **gracka të vjetra, të ricikluara nga propaganda e Serbisë.

Lea Ypi, Të lirë: kujtesë post-socialiste në dialog me Traverso, Losurdo dhe Žižek Libri Të lirë i Lea Ypit pozicionohet në hapësirën diskursive që Enzo Traverso e ka quajtur “politika e kujtesës pas disfatës”: një formë rrëfimi ku e shkuara socialiste rikonstruktohet jo nga fitimtarët klasikë të historisë, por nga subjektë që e kanë përjetuar humbjen dhe e ripërpunojnë atë brenda kategorive ideologjike të së tashmes liberale. Në këtë kuptim, vepra e Ypit nuk është thjesht memoar autobiografik, por një akt interpretimi historik i kushtëzuar nga hegjemoni diskursive perëndimore. Struktura dypjesëshe e librit,fëmijëria nën socializëm dhe tranzicioni post-socialist, përputhet me atë që Traverso e quan ndarje morale e historisë, ku socializmi trajtohet si gabim strukturor, ndërsa kapitalizmi, pavarësisht dhunës dhe kaosit që prodhon, paraqitet si horizont i pashmangshëm. Kriza e vitit 1997 përshkruhet si traumë, por jo si pasojë sistemike e restaurimit neoliberal, duke e zhveshur atë nga dimensioni i përgjegjësisë historike. Në këtë pikë, kritika e Domenico Losurdos mbi asimetrinë morale të historiografisë liberale bëhet thelbësore. Losurdo ka treguar se si socializmi gjykohet gjithmonë në emër të idealeve të tij, ndërsa liberalizmi dhe kapitalizmi gjykohen sipas devijimeve aksidentale. Të lirë riprodhon pikërisht këtë skemë: socializmi shqiptar reduktohet në indoktrinim, simbolikë autoritare dhe absurditete ideologjike, ndërsa dhuna e tranzicionit mbetet episodike, pa u analizuar si produkt i një sistemi të ri ekonomik dhe politik. Një tjetër element që e lidh librin me analizën e Losurdos është fshirja e dimensionit global. Socializmi shqiptar trajtohet si izolim autark dhe anomali historike, pa u vendosur në kontekstin e Luftës së Ftohtë, embargos, presioneve gjeopolitike dhe antagonizmit sistemik. Kjo shkëputje nga historia botërore e bën socializmin të duket si eksperiment i vetëgjeneruar dhe dështimi i tij si rezultat i brendshëm moral, jo si produkt i një konflikti global. Dialogu me Slavoj Žižek-un hapet në mënyrën se si Ypi e përqafon Marksin teorikisht, por distancohet nga socializmi historik. Žižek e ka quajtur këtë pozicion “marksizëm pa rrezik”: një Marksi i pranuar si kritik i kapitalizmit, por i neutralizuar politikisht përmes shkëputjes nga çdo projekt historik konkret. Në Të lirë, Marksi shfaqet si filozof emancipues, por përvoja socialiste shqiptare paraqitet si deformim i pashmangshëm, pa u shqyrtuar mundësia e një leximi alternativ. Teza e famshme e Marksit mbi ndryshimin e botës përdoret nga Ypi si pikë kulmore reflektimi personal, por ajo mbetet e mbyllur në nivel individual dhe akademik. Siç do të thoshte Žižek, kritika pa rrezik praktik shndërrohet në formë të re konformizmi: sistemi kritikohet, por nuk sfidohet realisht.

Një aspekt veçanërisht problematik, në dritën e Traversos, është moralizimi i kujtesës. Rrëfimi i fëmijërisë nën socializëm ndërtohet mbi kontrastin midis naivitetit dhe “zgjimit”, duke prodhuar një narrativë teleologjike: nga iluzioni drejt së vërtetës. Ky model i kujtesës e zhvesh të kaluarën nga kompleksiteti i saj shoqëror dhe e shndërron atë në parathënie të domosdoshme të liberalizmit. Përkundrazi, Traverso argumenton se kujtesa e së majtës duhet të jetë tragjike, jo pedagogjike: ajo duhet të pranojë humbjen pa e shndërruar atë në justifikim të rendit aktual. Të lirë nuk e arrin plotësisht këtë nivel, sepse rrëfimi i saj, edhe kur shfaq empati për viktimat e tranzicionit, nuk e vë kurrë seriozisht në pikëpyetje legjitimitetin e sistemit që pasoi. Në përfundim, libri i Lea Ypit është një tekst i artikuluar mirë, teorikisht i vetëdijshëm dhe stilistikisht i disiplinuar, por ideologjikisht i pozicionuar qartë brenda hegjemoniës liberale të kujtesës post-socialiste. Në dialog me Traverso, Losurdo dhe Žižek, Të lirë shfaqet më shumë si dokument i mënyrës se si e majta akademike perëndimore e përpunon humbjen, sesa si sfidë reale ndaj narrativës dominuese mbi socializmin. Libri është i vlefshëm pikërisht për këtë arsye: jo si gjykim përfundimtar mbi socializmin shqiptar, por si rast studimor i politikës së kujtesës në epokën post-socialiste. Kundër-recenzion marksist-leninist i librit Të lirë të Lea Ypit Libri Të lirë i Lea Ypit është paraqitur gjerësisht si një vepër e guximshme kujtese, reflektim kritik mbi socializmin shqiptar dhe afirmim i mendimit emancipues marksist. Megjithatë, nga një perspektivë marksiste-leniniste, ky tekst nuk përfaqëson as guxim teorik dhe as analizë materialiste të historisë, por një shembull tipik të demarkimit ideologjik nga socializmi real në emër të një marksizmi të sterilizuar akademikisht.

Në thelb, Të lirë funksionon si tekst pajtimi me rendin liberal, ku kritika ndaj kapitalizmit mbetet abstrakte dhe simbolike, ndërsa kritika ndaj socializmit është konkrete, e përsëritur dhe moralisht e ngarkuar. Ky disproporcion nuk është rastësor; ai pasqyron pozicionimin ideologjik të autores brenda aparatit akademik perëndimor, ku Marksi tolerohet vetëm si filozof kritik, por përjashtohet si udhërrëfyes politik. Nga pikëpamja marksiste-leniniste, problemi themelor i librit është braktisja e analizës së marrëdhënieve të prodhimit. Socializmi shqiptar nuk shqyrtohet si formacion socio-ekonomik i ndërtuar mbi pronën shoqërore të mjeteve të prodhimit, industrializimin e përshpejtuar dhe emancipimin klasor, por reduktohet në përjetime subjektive, simbole ideologjike dhe narrativë morale. Kjo është pikërisht ajo që Lenini e kritikonte si idealizëm subjektiv, ku historia zëvendësohet nga psikologjia. Libri e trajton socializmin si një sistem që prodhon iluzione, ndërsa kapitalizmi i tranzicionit — pavarësisht shkatërrimit ekonomik, varfërisë masive, kriminalizimit të shoqërisë dhe humbjes së sovranitetit — trajtohet si devijim tragjik, jo si pasojë e drejtpërdrejtë e restaurimit të marrëdhënieve borgjeze. Kjo përbën një shkelje të hapur të metodës materialiste historike. Nga një perspektivë leniniste, kriza e vitit 1997 nuk është “tragjedi kombëtare” abstrakte, por rezultat konkret i: privatizimit të pakontrolluar, shkatërrimit të pronës shoqërore, depërtimit të kapitalit spekulativ, dhe eliminimit të diktaturës së proletariatit. Libri i Ypit refuzon ta artikulojë këtë lidhje shkak-pasojë, sepse një analizë e tillë do ta çonte domosdoshmërisht në përfundimin se problemi nuk ishte socializmi, por braktisja e tij.

Një tjetër element ideologjikisht problematik është trajtimi i figurave historike dhe simbolike të socializmit. Stalini, Enver Hoxha dhe aparati ideologjik paraqiten kryesisht përmes ironisë dhe distancimit moral, duke u shkëputur nga konteksti i luftës së klasave, rrethimit imperialist dhe ndërtimit të shtetit socialist në kushte armiqësore. Ky reduktim moral është karakteristik për historiografinë borgjeze, jo për analizën marksiste. Në lidhje me Marksin, libri përfaqëson atë që Lenini do ta quante marksizëm pa revolucion. Marksi pranohet si filozof, por refuzohet si udhërrëfyes i praktikës revolucionare. Teza e 11-të mbi Feuerbachun përmendet, por zbrazet nga përmbajtja e saj reale: ndryshimi i botës nuk konceptohet si përmbysje e marrëdhënieve të prodhimit, por si përparim moral individual dhe karrierë akademike. Fakti që autorja ligjëron Marksin në një nga institucionet elitare të kapitalizmit global nuk është detaj biografik neutral, por pozicion klasor konkret. Nga ky pozicion, socializmi mund të kritikohet pa rrezik, ndërsa kapitalizmi mund të problematizohet vetëm në nivel retorik. Nga perspektiva marksiste-leniniste, kujtesa nuk është kategori neutrale, por fushë e luftës ideologjike. Të lirë kontribuon në një formë të kujtesës që delegjitimon përvojën socialiste dhe e paraqet atë si parantezë historike të mbyllur, duke i hapur rrugë rehabilitimit të plotë të rendit borgjez dhe narrativës antikomuniste. Në përfundim, Të lirë nuk është libër emancipues, por tekst i integruar në hegjemoninë ideologjike post-socialiste, ku Marksi përdoret për të justifikuar distancimin nga Lenini, ndërsa kritika ndaj kapitalizmit shërben si dekor moral. Nga një perspektivë marksiste-leniniste, ky libër duhet lexuar jo si analizë e socializmit shqiptar, por si dëshmi e mënyrës se si intelektualët post-socialistë e braktisin projektin revolucionar duke ruajtur gjuhën e iluzionit.

Prishtina – Qyteti që ecën mbi kujtime dhe ëndrra

Në mesin e një toke të stërvjetëruar, ku malet rrinë si rojtarë të përjetshëm dhe lumenjtë rrjedhin me rrëfime të pathëna, qëndron Prishtina ,jo thjesht një kryeqytet, por një ndjesi që nuk përkufizohet lehtë. Ajo nuk fillon as në bregun e parë të qytetit, as në ndërtesat moderne që rriten përditë. Prishtina fillon në shpirtin e atyre që e jetojnë dhe që e mbajnë gjallë me dashurinë e përditshme, ndonjëherë të lodhur, por gjithnjë të palëkundur. Historia e saj nuk lexohet vetëm në librat e trashë të arkivave, por në gurët e kalldrëmit, në themelet e shtëpive të vjetra, në pamjen e heshtur të një xhamie që ka parë më shumë se një perandori të rritet e të bjerë. Ajo është një bashkëbisedim i përhershëm mes të kaluarës dhe së ardhmes, një qytet që nuk jeton vetëm për të kujtuar, por edhe për të sfiduar harresën. Në afërsi të saj, Ulpiana, qyteti romak i lashtësisë, rri si një kujtim i thellë i fillimeve. Prishtina e sotme, megjithatë, nuk është thjesht një pasardhëse. Ajo është një vazhdimësi që i ka shtuar historisë së vjetër zërin e saj të ri, një zë që është mbrujtur me gjuhën shqipe, me betejat për liri, me poezitë e rezistencës dhe me këngët e një populli që ka ditur të jetojë edhe kur është shtypur. Në epokën osmane, ajo u shndërrua në një qendër tregtare dhe kulturore, ku kultura lindore u përzie me shpirtin vendës. Xhamitë, hamamet, e tregjet nuk ishin vetëm objekte arkitekturore — ato ishin vendtakime të përditshme të historisë me njeriun. Rrugët ishin të mbushura me zëra, me tregime, me një ritëm jete që nuk mund të ndalet, edhe kur bota përreth ndryshon. Shekulli i njëzet solli ndryshime të mëdha: zërat e parë të pakënaqësisë, e deri te shpërthimi i luftës që la plagë të hapura, por edhe rrënjosi më thellë ndjenjën e përkatësisë. Prishtina u bë strehë dhe zë, mikpritëse për ata që iknin nga zjarri dhe mikluese për ata që donin të besonin në një nesër më të mirë. Sot, ajo është një qytet që frymon ndryshe. Në sheshin “Nënë Tereza” nuk ecin më ushtarë, por fëmijë me akullore në dorë dhe të rinj që e shikojnë jetën me një sfidë në sy. Monumenti “Newborn” ndryshon çdo vit, ashtu si vetë Prishtina — e njëjtë në shpirt, por gjithnjë në ndryshim. Kafenetë janë bërë salla mendimi, trotuaret janë si fletë ditari, ku secili lë një shënim të vogël të jetës së tij. Dhe megjithëse shpesh përballet me sfida: me mungesën e ujit, me ndërtime pa plan, me trafik të zhurmshëm dhe politika të lodhshme — Prishtina mbetet një qytet që nuk dorëzohet. Ajo është një vajzë rebele, por e mençur; e vjetër në rrënjë, por e re në shpirt. Një qytet që të do në mënyrë të pazakontë — jo me dekor, por me realitet. Sepse Prishtina nuk është një vend ku thjesht jeton. Është një vend ku jeton me. Me historinë. Me kujtimet. Me njerëzit. Dhe mbi të gjitha, me ëndrrat. DROMCA JETE NGA FËMIJËRIA (Kush ia vodhi babait gomën e kerrit?) Në fillim të viteve ’70, babai im kishte hyrë në një betejë të madhe jetësore: me e marrë patentën e kerrit. Teorinë, sa mbaj mend, e kaloi shpejt. Praktikën… me shumë “zahmet”. Vraponte sa te njëri, sa te tjetri, për t’u çuar instruktorëve të vozitjes ndonjë “intervenim”, ndonjë fjalë të mirë, ndonjë dorë të ngrohtë, se aso kohe edhe patentat nuk merreshin veç me timon, por pak edhe me “muhabet”. Kur, më në fund, e mori patentën, më shumë u gëzuam ne fëmijët sesa ai vetë. Babai, në vend se të pushonte i lumtur, hyri menjëherë në hallin tjetër: si me ble një makinë. Në mahallën tonë, njeriu që merrej vesh me makina ishte axha Rexhep Gashi — burrë i urtë, i qetë, i dashur, i ndershëm, e human si pak kush. Babai iu qep pas: — Axhë Rexhë, hajde ndihmom me gjetë naj kerr. Axha Rexhë i tha se në Zagreb gjendeshin makina më të volitshme. Kuptohet, të përdorura, se për të reja nuk bënte fjalë.

Dhe kështu, u nisën. Por para se të niseshin, babai bëri një punë që edhe sot, kur e kujtoj, më duket si përgatitje për pritjen e një nuseje, jo të një makine. Bleu dy traktorë zall e i hodhi te hyrja e oborrit, që kur të kthehej nga Zagrebi me kerrin e parë të jetës, rruga e oborrit të ishte e shtruar, siç i ka hije një zot shtëpie që hyn me makinë. Për tri ditë me radhë, unë e shpërndaja zallin me duar, me lopatë, me këmbë, me çfarë të më dilte përpara. Jo prej hallit — prej gëzimit. Pas një jave, babai u kthye bashkë me axhën Rexhep. E kishte blerë. Një “Fiq”. Një Fiat 500. Ngjyrë e bardhë, e vogël, e mbyllur, e bukur si lodër, por për ne — si limuzinë mbretërore. Dolëm krejt te porta me e pritë. Jo si kerr. Si nuse. E prisnim te oborri me po atë ndjenjë me të cilën dikur pritej nusja kur hynte për herë të parë në shtëpinë e burrit. Tash edhe nëna ishte e lumtur. Jo se burri i saj u bë “modern”, por sepse më në fund nuk do të shkonte më në “opqi” — te familja e saj — me autobus deri në Gllamnik, pastaj në këmbë deri në Sekiraqë, ose me shinobus deri diku, e prapë ecje, rrugë, pluhur, lodhje, djersë e frymë e marrë. Makina, në atë kohë, nuk ishte veç mjet transporti. Ishte ngritje shoqërore. Ishte lavdi familjare. Ishte arsye me u mburrë në mahallë. Dhe, natyrisht, filloi menjëherë muhabeti: “Burri i Elhemes ka ble kerr!” Kështu fillova edhe unë në shkollë me u fry. Jo pak. Shumë. Një ditë e luta babain: — Agë, veç një herë m’dërgo me kerr n’shkollë, le t’i shohin krejt! Sepse në atë moshë, njeriu nuk kërkon lavdi personale. I mjafton që shokët ta shohin se babai i tij ka makinë. ? 2. Ishte Ramazan. Po bëhej gati një muaj që “Fiqa” ishte bërë anëtarja më e re e familjes sonë. Dhe, po ta them të drejtën, ne nuk e trajtonim si makinë. E trajtonim si krijesë të gjallë. Madje, ndonjëherë, me më shumë kujdes se veten. Kur laheshim ne, secili e bënte vetë hallin e vet. Kur lahej “Fiqa”, mblidheshim të gjithë. E lanim bashkë. E fshinim bashkë. E ternim bashkë. E lustronim bashkë. Tepihat e saj ruheshin si qilima të xhamisë. Një mbrëmje, sapo u ktheva nga mësimi, e gjeta shtëpinë plot burra. Pesë axhallarët ishin aty. Kushërinjtë. Daja Sefë. Zymeri, tezaku im, student aso kohe. Fytyrat e tyre nuk premtonin mirë. E dëgjova Balin Tahir kur tha: — Duhet gjetë dikë me dërgue e me kërkue besë. Mu ngri gjaku. Vrapova te nëna. — Pse me kërkue besë? Çka ka ndodhë?

Ajo m’u përgjigj me zë të ulët: — Babai sot e ka shkelë një njeri me kerr… E kanë çu n’spital. Nuk dimë a ka shpëtuar, a jo. Ia krisa vajit. Që në atë çast, “Fiqa” nuk ishte më anëtarja më e re e familjes. Ishte armiku. Fillova me e urrejtë me gjithë shpirt. Thosha me vete: “Tash sherri i Fiqes kanë me ma vra babën!” Aksidenti kishte ndodhur në Vranjevc, nga ana e Bërnicës, te shitorja e Bahtir Herticës. Plaku, pak para iftarit, kishte dalë me ble një bukë. Dhe e kishte zënë taksirati. Për një javë të tërë jetova me ankth. Në dhomë burrat flisnin me zë të ulët, por unë kapja copëza fjalësh që më trembnin edhe më shumë. — Ai plaku i ka katër djem… — …e si problematikë njihen… — …kush s’guxon me u bo zë… Njërin prej tyre e njihja me fytyrë. E kisha parë rrugës. Dhe fakti që të gjithë kishin frikë prej tij, për mua mjaftonte që ta imagjinoja si vrasës të babait tim. Një javë qava. Një javë nuk fjeta rehat. Një javë mendoja vetëm si ta rrah “Fiqen” me një shtagë druri. Por një ditë, kur u ktheva nga shkolla, nëna më priti me fytyrë të qeshur dhe më tha: — Ia kanë falë babës. Kjo ka qenë një nga fjalitë më të ëmbla që kam dëgjuar ndonjëherë në jetën time. Më pas më tregoi se plaku e kishte marrë veten, ishte kthyer nga spitali, dhe babai kishte shkuar me ble një servis filxhanash për t’ia çuar për vizitë. Me kaq, drama u mbyll. Por jo urrejtja ime për “Fiqen”. ? 3. “Fiqa”, megjithëse tashmë e urreja si rivalen time të shtëpisë, qëndronte aty — e qetë, e vogël, me katër rrotat e saj, sikur asgjë të mos kishte ndodhur. Derisa, një ditë vere, ndodhi gjëma. Me fëmijët e lagjes kishim marrë ca bidona të bardhë dhe kishim ikur te “Kodra e Zatriqit” për t’u rrëshqitur me to. Verës, te kodrat me dhe, bidonët rrëshqisnin si sajat në dimër. Për ne, ajo ishte skijim pa borë.

Kur u ktheva në mbrëmje, e pashë “Fiqen” në oborr. Diçka nuk shkonte. I mungonte një rrotë. Në vend të saj, nën barkun e “Fiqes”, ishte futur një cung druri që mbante peshën. Anash, me kujdes pothuajse ceremonial, ishin lënë kapaku i rrotës, shrafat dhe burmet. Një hajni me etikë. Mendova: “Agës i qenka shfrytë goma, e e ka çu te vullkanizeri.” I thashë nënës: — Nënë, Fiqes po i mungon një rrotë. Mos e ka çu aga te vullkanizeri? Ajo s’dinte gjë. Kur hyri babai në dhomë, pyetja e parë që bëri ishte: — Çka u ba me kerr? Kush ia ka hjekë njanën rrotë? Nëna u shtang. — Pse? A s’e ke hjekë ti? — Jo, bre… e paska vjedhë dikush. I ka duft veç goma! U pyet e u hulumtua krejt mahalla. Askush s’dinte gjë. U lajmërua policia. U hapën hetime. U bënë dyshime. U ngritën teori. Por goma… goma e Fiqes… nuk u gjet kurrë. Dhe tash kanë kaluar mbi pesëdhjetë vjet. Hetimet, të paktën në zemrën time, vazhdojnë ende. Madje, para dy vitesh, kur isha në Romë për vizitë, sa herë shihja në rrugë një Fiat 500, afrohesha dhe ua kontrolloja gomat. Gruaja dhe vajza më shikonin si me pa njeri të ikur nga ndonjë institut. — Çka je bre tuj kqyrë rrotat e kerreve? Unë, krejt serioz, u thosha: — Para 50 vitesh agës ia kanë vjedhë një gomë t’Fiqes… po kqyri mos po e gjej dikund. Dhe për çudi, asnjëra nuk qeshte menjëherë. Sepse e dinin: unë isha krejt serioz. ? 4. Ajo vjedhje e famshme e detyroi babain me e ndërtu një garazh. Pra, jo vetëm që “Fiqa” na hyri në shtëpi — na hyri edhe në hise. Na e mori një copë të oborrit. Na e mori një pjesë të hapësirës. Dhe, sipas meje, pak nga pak, po na e merrte edhe babain.

Sa më shumë kalonte koha, aq më shumë unë e shihja “Fiqen” si një lloj konkurrenteje familjare. Ajo kishte shtëpi më vete. Garazh. Rrymë 24 orë. Radio për lajme. Madje, dimrit, kur bënte ftohtë, babai i çonte edhe nxemëse elektrike që “Fiqa mos me pasë ftohtë”, ndërsa ne ngroheshim me dru e thëngjill, duke fryrë duart. Me pi, “Fiqa” pinte më shumë se ne krejt bashkë. Por me hangër… aty, për inat, ia kaloja. Shpesh shkoja “për vizitë” te shtëpia e saj, gjoja me dëgjuar lajmet. Merrja me vete sardinë peshku. E haja para saj. Asaj nuk i jepja asnjë grimcë. Pse? Sepse m’u kishte bërë konkurrencë. Për inat, i hyja me këpucë pa i fshirë mirë. I bëja tepihat me baltë. Ndonjë thërrime, ndonjë copë ushqimi, gjoja pa dashje, ia hidhja mbi ulëse. Kur dilja prej garazhit, mendoja: “Tash shaj sa të duash.” E, meqë nuk e dëgjoja, ishim prapë në rregull. Sot, kur dikush më pyet nëse më ka mbetur ndonjë peng i paplotësuar në jetë, unë nuk e mendoj gjatë. U them: “Po. Më ka mbetur një merak i madh: me e ditë kush ia vodhi Fiqes njërën gomë. Dhe si ka mundësi që u zhduk pa asnjë gjurmë për më shumë se pesëdhjetë vjet.” Aida Shtino nuk e ka më emisionin.

AGIM SYLEJMANI: “PËR NJË ATDHE TË LIRË E TË BASHKUAR”

Botues: Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës

Është nder të shkruash për ata që kanë flijuar gjithçka për Atdheun; por është edhe e vështirë që, brenda një libri, figura e një qëndrestari të përfshihet e tëra dhe të paraqitet në mënyrë të kuptueshme, duke u vendosur drejt në mjedisin historik e shoqëror ku ai jetoi dhe veproi. Sidomos kur heroi i librit “Për një Atdhe të Lirë e të Bashkuar” jeton dhe vepron në një kohë kur në atdhe po ndodhnin lëvizje të gjera revolucionare; në një epokë kur jo vetëm në Evropë, por edhe në botë, zhvilloheshin luftëra dhe protesta për liri e pavarësi popujsh. Ishte e pamundur që këto zhvillime të mos ndikonin në rininë avangarde të viteve ’60 e ’70, e sidomos në brezin e viteve ’80 të shekullit të kaluar. Kështu, të gjitha lëvizjet studentore e revolucionare lanë, pa dyshim, gjurmë në shpirtin e të riut Nazmi Hoxha. Qëndresa e djemve atdhetarë ishte e pamundur të mos ndikonte tek ai, siç mësojmë nga libri, “në shpirtin e tij të ndjeshëm e plot tallaze”. Takimet me shokë revolucionarë që në moshë të re, edukimi familjar, si dhe rrëfimet e më të vjetërve të fshatit Cërnicë për luftën e Ramizit dhe Raifit (babë e bir), pa dyshim ndikuan thellë në formimin e tij. Autori, duke sjellë në mënyrë episodike veprimtarinë e Ramiz Ahmetit (Cërnicës), krahas pasqyrimit të prejardhjes së heroit të librit, Nazmi Hoxhës, e bën figurën e Ramiz Cërnicës edhe më të dashur për lexuesin. Ja vetëm një fragment i vogël nga ajo që shkruan: (Fillimi i fragmentit) “Formimin e personalitetit të Ramiz Cërnicës si atdhetar e luajtën rol të rëndësishëm edhe Luftërat Ballkanike, ku babai i tij ishte pjesëmarrës aktiv, duke lënë kështu gjurmë të pashlyeshme në kujtesën e tij. Është i njohur qëndrimi i Ramizit në mbledhjen e Këshillit Antifashist Nacionalçlirimtar të Kosovës, të mbajtur më 10 korrik 1945 në Prizren, i njohur ndryshe si Kuvendi i Prizrenit: “ME SHQIPNINË, JO ME SERBINË!”

Fjalën e tij të famshme të Prizrenit Ramiz Cërnica ia rrëfeu pothuajse fjalë për fjalë veprimtarit dhe revolucionarit të njohur Kadri Halimi…” (Fundi i fragmentit) Thirrjes për liri të revolucionarëve si Kadri Halimi, Ali Aliu e Adem Demaçi ishte e pamundur që edhe Nazmiu të mos i bashkohej. Edhe pse autori nuk ndalet në hollësi të tepërta – për të mos e ngarkuar librin – për secilën ngjarje që ndikoi në formimin e Nazmi Hoxhës, qoftë brenda hapësirës shqiptare apo në kontekstin botëror, ai arrin ta japë qartë dhe me vërtetësi dokumentare e fotografike figurën e plotë të heroit. Merita e Agim Sylejmanit është se ai arrin ta vendosë heroin e tij në mënyrë të qetë dhe të drejtë, duke e bërë të pranueshëm dhe të afërt për lexuesin. Biografia është shkruar bukur dhe me frymëzim, ndonëse mbetet e vështirë, po të kemi parasysh se edhe vetë autori ka përjetuar pothuajse të njëjtat ngjarje si personazhi kryesor. Autori ndjek rregullat klasike të jetëshkrimit, pa eksperimente të panevojshme, duke e përcjellë hap pas hapi jetën e Nazmi Hoxhës: nga fëmijëria, shkollimi, martesa, qëndresa, organizimi ilegal, burgu e deri te liria. Kjo i jep veprës një zhvillim linear dhe të qëndrueshëm. Figura e bashkëshortes së Nazmiut, Zijaverës, është një nga personazhet më domethënëse të librit. Ajo simbolizon gruan shqiptare – nënë, bashkëshorte, heroinë të heshtur – shtyllën morale të të burgosurve politikë. Burgu, kjo kazamat e errët, ishte përpjekje për të heshtur zërin e së vërtetës. Por, pavarësisht torturave dhe vuajtjeve, lufta për liri dhe bashkim kombëtar nuk u ndal asnjëherë.

Duke lexuar monografinë për Nazmi Hoxhën, mësojmë jo vetëm për jetën e tij, por edhe për një brez të tërë që u flijua. Dhe megjithatë, ne shqiptarët bëmë shumë pak për t’i bërë këta heronj të njohur edhe për botën. Irlandezët e bënë Bobby Sandsin simbol botëror. Ne kishim me qindra e mijëra si ai – por i lamë në harresë. Libri i Agim Sylejmanit është një thirrje morale: “Ejani, o shokë, të nderojmë ata që ishin dhe nuk janë më.” Të burgosurit politikë ishin ndërgjegjja jonë, zëri i arsyes sonë. Pa ta, nuk do të kishte as Ushtri Çlirimtare të Kosovës, as heronjtë e saj. Ky libër, tipik jetëshkrimor dhe pa reflektime metafizike të sforcuara, duhet përgëzuar. Ai i bën heronjtë e qëndresës të njohur për brezin e sotëm – dhe sidomos për atë që vjen. Me këtë vepër, Agim Sylejmani e bën shqiptarin e burgosur politik të pavdekshëm. Shumë mirë. Më poshtë po ta jap recensionin të ristilizuar plotësisht në formë eseje letrare, me gjuhë më metaforike, ritëm më të ngadaltë reflektues, ton moral e filozofik, duke ruajtur boshtin historik dhe figurat reale. Nuk është thjesht recenzion – është ese kujtese dhe ndërgjegjeje.

? Për një Atdhe që lind nga burgu (Ese për librin e Agim Sylejmanit “Për një Atdhe të Lirë e të Bashkuar”) Të shkruash për ata që i kanë dhënë Atdheut gjithçka, është një nder që rëndon. Rëndon jo nga madhështia e temës, por nga frika se fjala mund të mos jetë e mjaftueshme për peshën e sakrificës. Sepse ka njerëz që nuk jetuan thjesht në histori — ata u bënë histori. Libri i Agim Sylejmanit, “Për një Atdhe të Lirë e të Bashkuar”, është përpjekje për ta kthyer kujtesën në përgjegjësi. Nuk është vetëm një jetëshkrim. Është një udhëtim në ndërgjegjen e një brezi që nuk pati luksin e neutralitetit. Nazmi Hoxha, figura qendrore e kësaj vepre, lind dhe rritet në një kohë kur liria nuk ishte fjalë, por rrezik. Në vitet kur Evropa zien nga lëvizjet revolucionare dhe bota tronditet nga kërkesat për pavarësi e dinjitet njerëzor, edhe Kosova jeton nën tensionin e padrejtësisë historike. Në këtë klimë, rinia nuk edukohej me ëndrra, por me zgjedhje. Nazmiu nuk formohet në heshtje. Ai rritet mes rrëfimeve për Ramiz Cërnicën, mes kujtimeve të qëndresës, mes fjalëve që kalonin nga goja në gojë si amanet. Fryma e rezistencës nuk ishte ideologji — ishte trashëgimi. Dhe trashëgimitë, kur janë të tilla, nuk refuzohen. Agim Sylejmani, me një qetësi që e tradhton përjetimin personal, e ndjek jetën e heroit të tij pa zhurmë, pa heroizma të sforcuara. Ai e lejon faktin të flasë. Dokumentin të dëshmojë. Fotografinë të heshtë. Dhe në atë heshtje, lexuesi fillon ta kuptojë peshën e burgut, të pritjes, të frikës dhe të vendimit për të mos u përkulur. Burgu, në këtë libër, nuk është thjesht hapësirë fizike. Është gjendje ekzistenciale. Është prova se pushteti gjithmonë ka frikë nga njeriu që mendon. Kazamatet serbo-jugosllave synonin të thyenin trupin, por në mënyrë paradoksale, forcuan shpirtin. Sepse ata që hyjnë në burg për liri, dalin prej tij ose të thyer, ose të pavdekshëm. Një nga figurat më prekëse të librit është ajo e bashkëshortes — Zijaveres.

Ajo nuk mban armë. Nuk mban fjalime. Ajo mban kohën. Pret. Duron. Qëndron. Dhe në këtë qëndrim të heshtur, ajo përfaqëson mijëra gra shqiptare, heroinat pa monument, pa datëlindje zyrtare, pa ceremoni. Libri nuk shmang pyetjet e dhimbshme: Çfarë bëmë ne me heronjtë tanë? Pse i lamë të plaken në harresë? Pse bota e njeh Bobby Sandsin, e ne mezi i përmendim të burgosurit tanë politikë? Agim Sylejmani nuk akuzon drejtpërdrejt. Ai bën diçka më të rëndë: na kujton. Dhe kujtesa, kur vjen vonë, dhemb më shumë se akuza. Pa Rexhep Malën e Nuhi Berishën, pa Afrim Zhitinë e Fahri Fazliun, pa Ali Ajetin e Hasan Ramadanin, historia e rezistencës shqiptare do të ishte e cunguar. Pa ta, nuk do të kishte as UÇK, as epopenë që sot e quajmë liri. Liria nuk ra nga qielli — ajo u gdhend në qeli. Ky libër nuk ka ambicie metafizike. Dhe pikërisht për këtë është i fuqishëm. Sepse flet për tokën, për trupin, për dhimbjen reale. Është libër për një brez që duhej të vdiste që të jetonte si legjendë. Me këtë vepër, Agim Sylejmani nuk e ringjall vetëm Nazmi Hoxhën. Ai ringjall ndërgjegjen tonë të fjetur. Dhe na kujton se Atdheu nuk është territor — është kujtesë e mbajtur gjallë.

“FJALA” — Ese Satiriko-Artistike

Nuk hyra me qejf në dhomën e arkivës.

Të jem i sinqertë, arkiva ime është si një muze i braktisur ku fryma e viteve të shkuara endet me këmbë të rënda. Por, ja që sot kërkoja një dokument të vjetër të gjuhës shqipe—madje para “Formulës së Pagëzimit”—dhe, si çdo kërkim i ndershëm, m’u kthye në shuplakë nostalgjie. Në vend të dokumentit, më dolën disa krijime të vitit 1991e të vitit 1993. Fletë të zverdhura, por gjallë, më të gjalla se disa poetë me CV të gjatë e frymë të shkurtër. Aty mu ringjall kujtimi i Milazim Krasniqit, babait të Memlit të Krasniqëve të Rahovecit të dërguar në kryeqytet—me të cilin aso kohe “kisha bajagi jarani”. Jeta jonë letrare, si gjithmonë, luhatej ndërmjet qejfit, vargut dhe një kafeneje që mbante era politikë e poezie të pashkruar. Dokumenti që gjeta (pellazgo-ilir, me shumë qejf e pak shkencë) më hapi një derë të vjetër: te mbrëmja solemne kur botuesi i “Kosovares”, G. Dili, po hapte picerinë në shtëpinë e vet. Ishte natë kur “krijuesit” ishim të ftuar si aristokraci e frymës, ndonëse secili hante pica me thikë e pirun sikur po hidhte firmën në Deklaratën e Pavarësisë. Në numrin e fundit të “Kosovares” ishte botuar tregimi im “Qëndresa”, që s’di pse, por kishte çarë si rrufe ndër lexues. Ndoshta koha ishte e uritur për ndonjë fjalë të ndershme. Ndoshta edhe rrufeja kishte ngecur ndër redaksi. Atë mbrëmje, Milazimi, që drejtonte “Fjalën”, më tha si me një lutje hyjnore: “Pse nuk i sjell te ‘Fjala’ poezitë për botim?” “Nesër i ke në redaksi,” i thashë unë, me atë naivitetin e shenjtë që vetëm rinia ua fal shkrimtarëve. Ia çova poezitë. Dhe Milazimi… bëri atë që bën shumë kush në këtë vend: i lexoi, i mori, por nuk m’i botoi kurrë.

Pak më vonë, ai botoi një libër me poezi. Dhe unë, i lumturuar që po lexoja krijimtarinë e mikut, ndesha motivet e mia… pastaj vargjet e mia… pastaj vetveten. Ndihem ende mirënjohës që së paku s’mi ndryshoi shumë. Sot, kur i rilexova ato krijime, u gëzova si fëmijët që marrin dhuratat e ditëlindjes. Të paktën, fëmijëve të ditëlindjeve nuk ua vjedh askush dhuratat. Më vonë, te Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës,që njëkohësisht ishte edhe seli e LDK-së, pra më shumë politikë se poezi,një shok i imi i tha Jusuf Buxhovit, që sapo kishte botuar romanin “Prapë vdekja”: “Ky e ka një roman gati për botim!” Buxhovi m’u kthye: “Ma jep ta lexoj para se ta nxjerrësh… ndoshta me ndonjë këshillë pastaj të ndihmoj!” Përgjigjja ime, e mbytur në zhgënjimin e Milazimit, ishte: “Jo, njëherë ma lëshoi Milazimi… se s’ma lëshove, as n’ta s’ja bane. Një hamam jeni!” “Një hamam” e shkrova sot; atëherë s’e thashë por u largova si poetët që ikin me dinjitet, por të cilët flenë pa gjumë. Dhe nesër, do t’i futem arkivës sime me seriozitetin e arkeologut që gërmon për tempullin e humbur. Helbete, mos po e gjej ndonjë tapi toke të Halimit, gjyshit tim. Nëse e gjej, do ta bëj hero. Nëse nuk e gjej… do ta shpik. E në këtë vend, shpikja është e vetmja gjë që nuk të vjedh kush. Se të gjithë janë shpikës, dijetar a më së shumti poet e shkrimtar. Poet e shkrimtar që në vend të „ Çka?“ shkruajn „ QKA“ por këtyre diletantëve të vet shpallur krijues, u ka ardhë si „ Bingo“ ky zbulimi më gomarllëk i njerëzimit chat/gpt…

Ekskluzive:

Lista e martirëve të vrarë në Prishtinë që më dekada ishte top sekret Ish burgu i Prishtinës

Mijëra qytetarë kanë frekuentuar dhe kanë kaluar afër ndërtesës së ish gjykatës komunale në Prishtinë dhe të rrallë e dinë historinë e kësaj godine. Në këtë godinë e cila kishte qenë burg u kryen krimet më të rënda të cilat deri më tani ende nuk janë zbardhur në tërësinë e tyre. Pikërisht nga kjo godinë, që asokohe ishte burg, ka qenë një tunel i cili ka qenë i shtrirë deri te përmendorja e trekëndëshit ku qysh para luftës së dytë botërore ku ishte çarshia e qytetit. Një pjesë e saj edhe mund të jetë dëmtuar apo mbuluar. Por e tërë ajo është njohur si tuneli famëkeq të cilën e mbajnë mend prishtinasit e vjetër. Një rrëfim të tillë paraprakisht ma kishte treguar babai im (Shukriu) i cili shpjegon ndjekjet që janë bërë ndaj personaliteteve të njohura kombëtare prishtinase. Ata që kanë hyrë në këtë tunel më nuk kanë dalë të gjallë. Janë qindra e qindra njerëz të cilët nga aty janë përcjellë për pushkatim me siglën tejet sekret, që nga koha e mbretërisë dhe me një ritëm edhe më të lartë gjatë luftës së dytë e deri në përfundim të saj. Ky tunel ishte ndërtuar enkas që pas “terapisë” ushtarake e policore të arrestuarit, pa u vërejtur nga qytetarët të kalonin në anën tjetër nën rrugë deri tek objekti tjetër prej nga shumica do të dërgoheshin në pushkatim. Enigmatike për shumë kë mbetet dyqani në çarshinë e vjetër, e cila më nuk ekziston, me të cilën lidhej ky tunel. Se cilat kanë qenë përmasat e vrasjeve flet edhe një listë e siguruar e emrave të së paku 381 personave, pjesa dërmuese e të cilëve shqiptarë. Pikërisht në muajin nëntor mbushen 71 vjet nga, siç e quajnë historianët “Nëntori i Përgjakur në Prishtinë”.

Fjala ishte për figura të njohura kombëtare. Deri më tani nuk dihen varrezat e fshehta ku ndodhen mbetjet e të pushkatuarve nga viti 1944. Por vendi ku u pushkatuan ishte Strelishta në fillim të Tauk Bahshqes por edhe tek kazerma në Tauk Bahshqe. Zakonisht këto akte kryheshin në orët e mbrëmjes. Ka dyshime që edhe aty të jenë varrosur. As familja e vjetër prishtinase e Stak Mark Mirdita bashkëveprimtar i Shyqri begut dhe Mustafa Agushit, sot e kësaj dite nuk i di varret e më të afërmeve të tyre që u masakruan nga pushteti popullor-kriminal ushtarak serb, pesë muaj pas themelimit të OZNA-së. Nga të dhënat konsullore serbe mund të shihet qartë se Stak Mark Mirdita, në prag të Kryengritjes së Përgjithshme Shqiptare nën udhëheqjen e Hasan be Prishtinës (5 maj-18 gusht 1912), ishte njëra ndër lidhjet e hershme të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare. Masakrimet e mëdha Masakrimi i tyre siç theksonte historiani Muhmet Pirraku do të shërbejë si promovim për krimin e njohur si “Nëntori i Përgjakur ’44”, e që do të pasojë edhe gjatë dhjetorit të atij viti dhe janarit e shkurtit të vitit 1945, për martirizimin në Prishtinë të mbi shtatë­dhjetë personaliteteve shqiptare – veprimtarë të Mbrojtjes Kombëtare të Kosovës si pjesë e pandashme e Shqipërisë Etnike. Siç përshkruante ngjarjen historiani Pirraku më 21 nëntor pjesëtar të uniformuar të OZNA-së e marrin Stak Mirditën nga shtëpia dhe e dërguan në burg. Meqë natën mbretëronte “ora ushtarake” që lejonte të vritej secili shqiptar që mund të gjendej në rrugë, Staka do të sillet në furrën e bukëpjekësit serb, Sava Vitkoviq, në rrugën e sotme “Iljaz Agushi”. Ishte nata e 23/24 nëntorit 1944. Godina në kat e asaj furre është edhe sot, pikërisht ndërtesa ku gjendet “Barnatorja e Bujqësisë”. Lokali i sotëm i kësaj barnatoreje ka qenë lokali i “Furrës së Sava Vitkoviqit”.

Sadistët serbë e skuqën furrën më shumë sesa për të pjekur bukë dhe të gjallë e futën në furrë martirin e kombit shqiptar, Stak Mark Mirditën. Nga kjo familje janë vrarë 6 persona. Nomenklatura komuniste jugosllave me dekada ka fshehur dhe relativizuar krimet e saj. Lista Derisa shumë vende të rajonit, përmes trupave të veçantë, kanë filluar të zbardhin numrin e saktë të pushkatuarve dhe varrezat e tyre, në Kosovë përveç një nisme nuk është bërë ndonjë hap për zbardhjen e kësaj masakre. Pjesa dërmuese e dokumentacionit që mban siglën sekret është në arkivat e BIA –së të Serbisë dhe arkivave tjera në Serbi, ku një komision i veçantë për varreza sekrete të të vrarëve pas 12 shtatorit 1944, tashmë ka hapur disa nga dosjet që përfshijnë edhe Kosovën. Këto varreza të viktimave të vrarë ende nuk janë hulumtuar nga asnjë institucion i vendit. Thuhet se më shumë se 90 për qind janë pushkatuar pa gjykim. Nuk ka qytet në Kosovë në të cilën nuk janë varrosur kryesisht civil, viktima të regjimit të komunizmit, të vrarë pa gjykim, ku dënimi ende vazhdon, sepse nuk kanë të drejtë rivarrimi. Kjo histori e dhimbshme ka filluar që nga mbretëria Serbo-kroate-Sllovene e deri më 1944. Serbia vite më parë ka hequr siglën e sekretit nga listat e personave të vrarë pa gjykim. Ka qenë një urdhër me numër 1235 nga 18 maji i vitit 1945 të cilën ministria e brendshme e asaj kohe e Jugosllavisë federative, ku thuhej se lokalitetet e të gjitha varrezave të “armiqve të popullit” të mbesin sekret. Sipas dokumenteve, pushkatimet kanë qenë të planifikuara, sipas direktivave dhe vendimeve të kreut të atëhershëm ushtarak dhe partiak me ekzistimin e listave të detajuara të personaliteteve që i konsideronin armiq politik dhe klasor që duhet likuiduar. Realisht politika e pushtetit popullor ka pasur një vijimësi të planeve Mbretërisë jugosllave.

Dr. Stevan Moljevac anëtar i komitetit qendror të Jugosllavisë i cili ishte në krahë të Drazha Mihaloviqit në qershor të vitit 1941 ka hartuar projektin e “Serbisë së madhe”. Në atë projekt kërkohet që të spastrohet Serbia nga Shqiptarët, myslimanët , boshnjak, kroat. Më pas ishte platforma antishqiptare serbe e LANÇJ së, e dëshmuar në Elaboratin: “Problemi i pakicave në Jugosllavi” të ministrit në qeverinë e Serbisë, akademikut Vasa Çubriloviq, të 3 Nëntorit 1944, ishte jo vetëm opinion politik, shoqëror e ushtarak i LNAÇ së Serbisë Jugosllavisë, por ishte synim i qartë për vazhdimin e gjenocidit serbomadh mbi shqiptarët. Urdhri Nga dokumentet e asaj kohe thuhet se njësitet e drejtpërdrejta që janë marrë me kryerjen e likuidimeve dhe më së tepërmi është OZNA, e diku edhe korpusi i mbrojtjes popullore të Jugosllavisë. OZNA ka funksionuar jashtë kornizave kushtetuese dhe ligjore. Vitet e pasluftës së dytë mbesin të shënuara me shkronja të zeza në historinë e Kosovës. Nomenklatura komuniste jugosllave me dekada ka fshehur dhe relativizuar krimet e saj. Në arkivat e BIA-s serbe ekziston një listë e të vrarëve cila përmban emrin, mbiemrin, profesionin, datën e lindjes dhe vdekjes, rrethanat por jo edhe lokacionin ku janë ekzekutuar. Teksa në shumë vende të ish Jugosllavisë procesi i gjetjes së varrezave të fshehta ka përfunduar ose është në përfundim, në Kosovë ende mbeten mistike lokalitetet ku janë varrosur. Në këtë listë figurojnë një pjesë e martirëve të Shqipërisë etnike. Pas ekzekutimeve, familjarëve nuk u është tregua se ku i kanë dërguar. Varr i përbashkët i të gjithë këtyre konsiderohet “Strelishta” (vend i pushkatimeve) krye parkut “Tauk Bashqe”.

Aty janë pushkatuar edhe pjesëtarët e ONDSh në krye me Ukë Sadikun-Gjon Sereqin më 1947. Për më keq për martirët e terrorit deri më tani asnjëherë nuk është konkretizuar nisma për ngritjen e një përmendore, ku disa nga familjarët e kontaktuar të tyre janë shprehur se janë të gatshëm vet të investojnë. Përmendorja e munguar??Kolë Stakaj thotë se për ironi të kohës së paku të ngrihej një përmendore në shenjë kujtimi për gjithë atë kontributin që kanë dhënë martirët e kombit. “Deri më tani ka pasur një nismë në komunën e Prishtinës por që nuk u realizua. Edhe vetë do të financonim një përmendore për të gjithë të rënët e saj kohe”, thotë ai teksa kujton katrahurat nëpër të cilat ka kaluar familja e tij. Fehmi Bahtiari thotë se pas luftës kanë ardhur njerëz në moshë dhe kanë vizituar oborrin e ish burgut duke u ndalë te një plep i madh. Fehmiut i kishin treguar 5-6 njerëz se në këtë plep kanë qenë të vendosur dy hallka në të cilat u lidheshin të burgosurve duart dhe pa prekë me këmbë në tokë rriheshin me dru ahu. Vetë Fehmiu thotë se deri para luftës i ka parë këto hallka të cilat ishin zënë nga degët. Ai tregon edhe një gjë shumë interesante. Pak para përfundimit të luftës së fundit në Kosovë, plepin qindra vjeçar e kishin prerë. “Nuk ka shkuar larg dhe mu në mes të këtij druri ka lulëzuar një trëndafil me tri lule të kuqe, që asnjëherë në jetë nuk kisha parë diçka të tillë”, thotë ai duke përmendur një thëni se aty ku derdhet gjaku dalin edhe lulet e kuqe. Pas atyre që ka dëgjuar nga njerëzit, ai kishte mbjellë një pemë që të mos harrohet ai vend. Në vend të pemës ishte plepi, ku lidheshin të burgosurit dhe rriheshin Gjykimi i të arrestuarve dhe dalja para gjykatave ushtarake ishte formale dhe një farsë. Pavarësisht shkallës së fajësisë, janë dënuar me vdekje derisa në shumicën e rasteve mungojnë çfarëdo shkresa nga proceset gjyqësore. Shërbimi i OZNA-s famëkeqe ka likuiduar mijëra civilë para përfundimit të luftës së dytë botërore.

Të pushkatuarit ishin veprimtarë të çështjes kombëtare dhe të cilët i kundërviheshin sistemit të atëhershëm. Sipas një liste të siguruar, vetëm në Prishtinë janë vrarë rreth 380 persona ku pjesa më e madhe 280 janë shqiptarë. Por ky numër është i vogël në krahasim me vrasjet që janë bërë. Të gjithë të pushkatuarve në regjistër u mungon vend varrimi. Me një shkresë të datës 18 majit 1945 të lëshuar nga Ministria e Brendshme thuhet se të gjitha varret e individëve apo varreza kolektive (që i quanin fashiste) të asgjësohen dhe të fshihet çdo gjurmë e mundur. Libri me listën e personave të ndjekur Edhe pse ka shumë gabime në emra dhe mbiemra dhe toponime nuk kemi ndërhyrë por e kemi plasuar listën ashtu siç është. Kjo listë për herë të parë botohet dhe është një listë që mund të jetë e mangët në raport me gjithë ato vrasje dhe zhdukje që janë bërë.

Në listë janë disa nga emrat e spikatur si Gjon Serreci, Stak Mark Mirdita dhe bashkëluftëtarë të Shaban Polluzhës. 1. Xhemaili Memet lindur më 1919 në Barilev, bujk, data e pushkatimit nuk figuron?2. Bejtullah Beqiri nga Marevci, pushkatuar më 13.01.1945?3. Xhem Isufi nga Goleshi, i pushkatuar më 30.12.1944?4. Zeqir Xhema nga Goleshi, i pushkatuar 30.12.1944?5. Shabanoviq Muharrem nga Prishtina, i pushkatuar 27.11.1944?6. Mehmet Ismajl nga Prishtina pushkatuar 26.11.1944?7. Rushit Ismet? Nga Prishtina pushkatohet më 27.11.1944?8. Bislimi Shaban nga Hajvalia, pushkatohet më 01.12.1944?9. Megjuani Ibraim nga Prishtina,pushkatuar më 26.11.1944?10. Mustafa Ajdin nga Prishtina, pushkatuar më 27.11.1944,?11. Shuqri Ramadan nga Prishtina pushkatuar më 27.11.1944?12. Sefedin Usein nga Prishtina, pushkatuar më 27.11.1944?13. Zubeir Raif, nga Prishtina, pushkatuar më 26.11.1944?14. Haxhi Hysein Daka, Prishtinë, pushkatuar më 27.11.1944?15. Sylca Salih, Prishtine, pushkatuar më 26.11.1944?16. Fami Domanik, Prishtine, pushkatuar më 26.11.1944?17. Alim Qerimi, Prishtine, pushkatuar më 27.11.1944?18. Bahtiar Ibrahim, Prishtine, pushktuar më 29.11.1944?19. Memet Iljaz, Prishtine, pushkatuar më 02.12.1944?20. Zenel Aqip, Prishtine, pushkatuar më 22.12.1944?21. Idria Rrustem, pushkatuar më 01.12.1944?22. Bajram Islam, Prishtine, pushktuar më 19.12.1944?23. Tefik Ismajl. Prishtine, pushkatuar më 05.12.1944?24. Beqiroviq Ismajl, Prishtine, pushkatuar 05.12.1944?25. Jahir Alit pushktuar më 05.12.1944?26. Memedoviq Shefer, Prishtine, pushkatuar më 05.12.1944?27. Asan Alil, Prishtine, pushkatuar më 14.12.1944?28. Sherifoviq Ali, Prishtine, pushktuar më 22.12.1944?29. Bajram Muarrem, Prishtine, pushkatuar më 27.12.1944?30. Lebibovic Ajrullah, pushktuar më 05.01.1945?31. Suljmanovi Alia, Prishtine, pushktuar më 22.12.1944?32. Markovic Markush, Prishtine, etnia e panjohur, pushkatuar më 22.12.1944?33. Markoviq Mikel, Prishtine , etnia e panjohur, 22.12.1944?34. Ferovic Shaban , Mali i Zi, Plav, nuk saktësoht data por thuhet pasluftës?35. Amet Fuad, Prishtine, 27.11.1944, Prishtine,?36. Kadrijeviq Zeqir, Prishtine, I pushkatuar 05.12.1944?37. Beljuli Ahmet, nga Dazhevica, I pushkatuar në 05.12.1944?38. Megush Rama , Sharban, pushkatuar në 05.12.1944?39. Rrustem Emin, Prishtine, pushkatuar 05.12.1944?40. Kadri Sherif, Prishtine, pushkatuar më 05.12.1944?41. Sait Rrushit, Sharban, pushkatuar më 22.12.1944?42. Ahmtoviq Muharrem, Prishtine, pushkatuar 22.12.1944?43. Sadikoviq Zenel, Prishtine, pushkatuar 14.12.1944?44. Alijeviq Shaban, Prishtine, pushkatuar më 14.12.1944?45. Shukri Sherif, Prishtine, pushkatuar më 22.12.1944?46. Marku Staka, Prishtine, pushkatuar më 22.12.1944?47. Xhabir Fari, Prishtine, pushkatuar më 25.12.1944?48. Ajdar Feta, Prishtine, pushktuar më 26.12.1944?49. Rahman Siman, Prishtine, pushkatuar më 26.12.1944?50. Shuquri Ragip, Prishtine, pushkatuar më 22.12.1944?51. Jakup Kadri, Prishtine, pushkatuar më 22.12.1944?52. Imerovic Ali Haki, Prishtine, pushktuar më 22.12.1944?53. Imroviq Ali Ahmet, Prishtine, pushktuar më 22.12.1944?54. Abdulovic Kadrija, Prishtine, pushkatuar më 22.12.1944?55. Urshid Lebib Beg, Prishtine, pushkatuar më 05.01.1945?56. Qollak Sadik, Prishtine, pushkatuar më 05.01.1945?57. Krushka Memet, Prishtine, pushkatuar më 30.12.1944?58. Abdulla Ram, Busi, pushkatur 05.01.1945?59. Kacura Ismajl, Prugovc, pushkatuar 11.01.1945?60. Jahil Kajtaz, Besi, pushkatuar më 08.01.1945?61. Rifat Asan, Prugovc, pushkatuar më 11.01.1945?62. Rexhep Bajram, Prugovc, pushkatuar më 11.01.1945?63. Idriz Bajram, Prugovc, pushkatuar më 11.01.1945?64. Eminovic Asan Sushic, pushkatuar më 11.01.1945?65. Abazovic Aljush Leban, pushktuar më 11.01.1945?66. Abazovic Sejdi Prapashtice, pushkatuar më 11.01.1945?67. Shaban Isen Hajvali, pushktuar më 11.01.1945?68. Rexhepovic Murat Prishtine, pushkatuar më 11.01.1945?69. Jair Uka, Prishtine, pushkatuar më 11.01.1945?70. Danim Jusup Prishtine, pushkatuar më 11.01.1945?71. Maliq Qazim Hajkobil, pushkatuar në nëntor 1945?72. Berisha Latif Rifat, lindur 1908, kryetar i Gjykatës ne Prishtine, pas 1945. I pushkatuar më 17. 05. 1949?73. Berisha Latif Ismajl, 1904 Berisha, Prishtine, pushkatuar më 17. 05. 1949 Berisha Latif Mustaf 1896 Prishtine, pushkatuar 17. 05. 1949 ?74. Berisha Ismajl Ibrahim, 1923, pushkatuar më 17. 05. 1949 ?75. Nezir Osmani lindur 1908 Bujanac BH, pushkatuar 23. 12. 1949 ?76. Asan Alia, lindur në BH më 1910 me vendbanim Ribar, pushkatohet 1945 ?77. Tahir Mustafa Krushiq Prishtine, lindur ne Kroci, pushkatohet më 1944 ?78. Alia Murat Rexhep lindur më 1921 në Drvar BH, pushkatoht më 1944 ?79. Alia Ferat Rexhep, lindur më 1918 në Drvar të BH, pushktohet 1944 ?80. Ademi Mustafa Halil, lindur më 1927 në Dërvar të BH, , pushkatohet më 1944 ?81. Asani Qelim , Prishtine, pushkatohet më 1945?82. Avdulla Rama, nga Busia, pushktohet më 1944?83. Alim Xhemail, nga Davidovci, pushkatohet më 1944 ?84. Aqim Zenel Prishtine, nuk tegohet viti?85. Alili Akim, Prishtine, pushkatohet më 1945?86. Aslani Sali Bajram lindur më 1915 Drvar, pushkatohet më 1944 ?87. Alil Husein, Prishtinë, etniciteti I panjohur, pushkatohet më 1945 ?88. Alimi Emin Alim, Tërstenik, Prishtine pushkatohet më 1944 ?89. Aliti Milazim Ajet lindur më 1903 Trestenik, pushkatohet më 1944 ?90. Asani Havo Asan, lindur më 1922 Prishtine, dita e pushkatimit nuk tregohet ?91. Ajeti Nush Ajet 1909, Trestenik, pushkatoht më 1944 ?92. ???ti Mehmet Ajet, lindur më 1918 Trestenik, pushkatohet në 1944 ?93. Beqirti, Bajram Beqir, lindur 1889 Trestenik, pushkatoht më 1944 ?94. Bislim Shaban, Hajvali , pushkatohet në 1944 ?95. Batalai Kadri Jakup , Prishtine, pushkatohet pas clirimit?96. Bicko Mustafa, Elbasan Prishtine, pushkatohet më 1944?97. Bashali Ashim Asan lindur më 1917 Prishtine, pushkatohet më 1944?98. Binaka Hamid, lindur më 1913 Vukmanovc, Prishtine, pushkatohet pas clirimit?99. Brahimi Jusuf Braim, lindur më 1909 Trestenik, Prishtine, pushktohet më 1944?100. Beluli Islam lindur më 1908 Pasom, Prishtine, pushkatohet më 1944?101. Vili Aleja, Prishtinë, pushkatohet 1945?102. Shaqir Elmi Rashinc, Prishtine, pushktohet në janar 45?103. Milaimi Tair Rashinc, Prishtinë, pushkatohet janar ‘ 45?104. Idriz Shaif , Ashinc, Prishtinë, pushkatohet në janar ’45?105. Selamani Adem Memet, Bujnce -Prishtinë, pushktohet ‘46?106. Baftia Xhema Alim Prishtinë, pushktohet nëntor ‘44?107. Aziri Sali Adem Plitkovic, Prishtinë, pushkatohet në shkurt’ 45?108. Ramatushi Zequir, Bandulic, Prishtinë, pushktohet janar ‘45?109. Avdulla Azir Sali, Bandulic Prishtinë, pushktohet janar ‘45?110. Durmishi Murrem Prishtinë, pushkatohet me 1944, podujeve?111. Sali Shiqan, Prishtine,kafexhi, pushktohet 1944 s?112. Ashul Jarka, Prishtine, pushktohet pas clirimit në Podujevë?113. Remzi Shufta, Prishtine , pushktohet 1944?114. Murat Bajraktari , lindur më 1864 Prishtine, pushkatohet pas clirimit ne Podujeve?115. Met Govori, lindur 1904 në Prishtinë, pushkatohet 1945?116. Shefqet Caka, lindur 1917, Prishtine, pushkatohet në fillim te 47?117. Gergur Fazlija , lindur më 1911 Prishtine, pushkatohet shtator ‘46?118. Sereci Gjon, lindur më 1916 Ferizaj, vdes qershor te ‘46 Podujeve (Mënyra e vdekjes nuk tregohet)?119. Efendi, Sudi Enver, lindur më 1921 Prishtine, pushkatohet 1944 Podujeve?120. Hasani Jahija sheh Turbetar lindur 1890, turk Prishtine, pushkatohet 1945?121. Mehmet Agush Mehmti, tregtar, lindur më 1878 Prishtine pushkatohet pas clirimit?122. Matarola Shaban Ramadan, Prishtine , pushkatohet tetor ‘45?123. Sabri Sali Sula, lindur më 1912 Prishtine, pushkatohet ‘ 44?124. Rusit Lebis lindur 1878 beg Prishtine, pushkatohet pas clirimit?125. Femi Domanik Sukrija, lindur më 1905 Prishtine, pushkatohet pas clirimit?126. Sylejman Xhemail, beg lindur më 1912 Prishtine, pushkatohet pas clirimit?127. Dalip Jusuf, bujk lindur më 1916 Prishtine, pushkatohet ’44?128. Ali Ahmet Imer, bujk lindur më 1923 Prishtine, pushkatohet pas luftës?129. Hasan Musa bujk lindur më 1909 Prishtine, pushkatohet pas clirimit?130. Alim Miksic, Prugovc , kryetar komune, pushkatohet pas clirimit?131. Mustafa Ali bujk Prishtine, pushkatohet pas clirimit?132. Ibraimi Kadri, kopshtar lindur më 1927 Prishtine, pushkatohet pas clirimit?133. Ibraimi Alija Sherif lindur më 1907 Prishtine , pushkatohet ’44?134. Ibraimi Shuqri Sherif lindur më 1922 Prishtinë,?135. Usein Faik Ramadan, kepuctar lindur më 1912 Prishtine?136. Sadik Sulja lindur më 1902 Prishtine, kulak, pushkatohet ‘44?137. Mustafa Agushi Ismail lindur më 1904 Prishtine, kulak, pushkatohet pas clirimit?138. Bajram Muharrem lindur më 1904 Prishtine, tregtar, pushkatohet pas clirimit?139. Sadria Sherif bujk lindur 1924 Prishtine, pushkatohet më 1945?140. Shuqurija Sherif pushktohet pas clirimit?141. Alija Sherif? Prishtine, pushkatohet më 1945?142. Shaban Muharrem bujk Prishtine, pushktohet pas clirimit?143. Budec Sadik Tafik bujk, Prishtine, pushkatohet pas clirimit?144. Aqir Zejnel, bujk Prishtine, pushkatohet më ‘ 1945?145. Eshref Shuqri, kafexhi Prishtine, pushkatohet më 1944?146. Husein Bunlari Rexhep, bujk, Prishtine, pushkatohet pas clirimit?147. Ismajl Beqir Mula, karrocier, Prishtine, pushkatohet pas clirimit?148. Rexhelar Hysein Seladin, lindur 1896 Prishtine, kopshtar, pushktohet ‘ 44?149. Muharrem Ahmet, lindur më 1919 Prishtine, kasap, I ekzekutuar pas clirimit?150. Svirca Mustafë,bujk, Prishtine, I ekzekutuar ‘44?151. Ismet Sali , kafexhi, Prishtine, I vrarë pas clirimit?152. Kadrija Remzi , Prishtine, pushktohet pas clirimit?153. Shukri Ramadan Beg, Prishtine, i ekzekutuar pas clirimit?154. Fat Ahmet, peme shites Prishtine, pushktohet pas clirimit?155. Mustafa Krushkalar, Prishtine, pushktohet pas clirimit,?156. Zeqir Bajram punëtor Prishtine?157. Memet Kumnova, tregtare Prishtine, pushkatohet pas clirimit?158. Farija Sylejman Ahmet, Prishtine, pushkatohet pas clirimit?159. Memet Karaman Krushka, Prishtine, pushktohet pas clirimit?160. Tefik Isa lindur më 1920 Prishtine, pushkatoht në ’45?161. 220. Krasniqi Asan Ajet lindur me 1906 në Sllovaki, m vendbanim Makovce?162. Rexha Ashim Rexha lindur më 1909 në ?erstenik, pushktohet në ‘45?163. Goshan Xhema Gosha lindur më 1859 në Terstenik pushkatohet ‘45?164. Ram Rexhepi Rexhep 1859 Terstenik, pushkatohet ‘45?165. Salia Feta Salia lindur në Terstenik, pushkatohet ‘45?166. Ashim Milazim Ashim lindur më 1890 në Terstenik , pushkatohet më ‘45?167. Kukiq Hamit lindur më 1910 Trstenik -Shqiperi, pushkatohet në ‘45?168. Mema Arif Mema bujk lindur 1924, Terstenik, pushkatohet ‘45?169. Asan Salihi Asan, lindur 1909 Trestenik Shqiperi, pushkatohet ‘45?170. Fazli Abib Fazlia, lindur 1910, Trestenik Shqiperi, pushkatohet ‘45?171. Tahir KadrijaTahir, lindur 1925,Trestenik Shqiperi, pushkatohet ‘45?172. Tahir Hamit Tahija, lindur 1925 Trestenik Shqiperi?173. Ahmet Behi Ahmet , lindur më 1917 Trestenik Shqiperi, pushkatohet ‘45?174. Rama Sula Rama, lindur më 1909 Trestenik Shqiperi, pushktoht më 45?175. Xhemajl Rexhep Xhemajl, lindur 1889 Trestenik Shqiperi, pushkatohet në ‘45?176. Rexhpi Sali, lindur 1918 Trestenik, pushktaohet në’ 45?177. Rexhepi Selim , lindur më 1917 Trestenik, pushktohet në ‘45 nën akuzën renegat?178. Zenuni Memet , lindur më 1885 Trestenik, pushkatohet më ’45?179. Reshit Feriz , lindur më 1905 Trestenik , pushkatohet ’45?180. Osmani Xhemo, lindur më 1911 BH, gjeometër, pushktaohet më 25.12.1944?181. Osman Ajdar , 1917 Lapovc Kroaci, pushkatohet më 29.12.1944?182. Memet Sherif Shaban, lindur më 1922 nëBurnic , pushktohet më ‘ 45?183. Murseli Qerim Ramiz , lindur më 1927 Okllap, pushkatuar më 1945 në Gadimlje?184. Maliqi Shuqrija , lindur më 1927 Prishtinë, pushkatohet janar 45?185. Avdi Sherif Amet, lindur më 1912 Banjic ,pushkatohet ‘ 45?186. Ajvazi Selim Xhemail 1899 Dobranje Hrvatska, pushktoht shkurt ‘45?187. Beqiri Braim Asan lindur më 1910 Banjice, pushkatuar më ‘45?188. Iseni Zenel lindur më 1913 Ribar I Madh, pushkatuar në dhjetor ‘44?189. Alili Kadri Beba lindur 1885 Ribar I Madh ,pushkatuar ‘ 47 Prishtine,?190. Ademi Shefqet Rexhep 1927 Carevo Selo Maqedoni, pushkatuar janar ‘45?191. Shabani Nazif lindur 1905 Petrovo Selo , pushktuar maj ‘45?192. Sadiki Rexhep lindur më 1911, Petrovo Selo , pushktuar maj ‘45?193. Shaqiri Sadik lindur 1913 Petrovo Selo Maqedoni, pushktuarnë maj 45?194. Munishi Xhemail lindur më 1909 Prishtinë, pushkatuar në maj ‘45?195. Muslia Bajram lindiur më 1910 Petrovo Selo Maqedoni, pushkatuar në maj ’45?196. Asani Vesel lindur 1919 Babush ,pushkatuar më 1945?197. Sadiki Ceci lindur më 1909 Babush, pushktuar më 1945?198. Agushi Hasan lindur më 1912 Gadime, pushktuar më 1945?199. ?lia Covani Prishtine , pushktuar pas clirimit?200. Akil Bajrami, Prishtine , pushktuar më pas clirimit?201. Azem Simnica, Prishtine , pushktuar më 1945?202. Abaz Shaban , Prishtine , pushkatuar më 1945?203. Aziri Alim , Prishtine , pushkatuar më 1945?204. Asan Adem , Prishtine , pushktuar më 1945?205. Bajrush Ramushi , Prishtine , pushkatuar pas clirimit?206. Bajram Jetuja , Prishtine , pushkatuar pas clirimit?207. Beqiri Bislim , Prishtine , pushkatuarpas clirimit?208. Berisha Imer , Prishtine , I pushkatuar pas clirimit?209. Ismajl Gashi , Prishtine , I pushkatuar pas clirimit?210. Idriz Berisha, Prishtine I pushkatuar pas clirimit?211. Idriz VIsoka, Prishtine , I pushkatuar pas clirimit?212. Jair Kajtaza , Prishtine , I pushkatuar pas clirimit?213. Musa Alija , Prishtine, I pushkatuar pas clirimit?214. MIsim Aziri, Prishtine , I pushkatuar pas clirimit?215. Nuha Avdyl, Prishtine, I pushkatuar pas clirimit?216. Osman Sula , Prishtine, I pushkatuar pas clirimit,?217. Ram Aziri , Prishtine, pushkatuar më 1945?218. Rexhep Visoka , Prishtine , I pushkatuar 1944?219. Rasim Bajram , Prishtine , I pushkatuar 1944?220. Selim Alim , Prishtine , I pushkatuar 1944?221. Sadik Qerim , Prishtine, I pushkatuar 1944?222. Smajl Kacuri , Prishtine , I pushkatuar më 1944?223. Smajl Pllana, Prishtine, I pushkatuar 1944?224. Sejdi Rama , Prishtine, I pushkatuar pas clirimit?225. Smajl Ajeti , Prishtine, I pushkatuar 1944?226. Sali Bajram, Prishtine, I pushkatuar 1944?227. Sali Ismajl , Prishtine, I pushkatuar 1944?228. Sejdia Gani, Prishtine, I pushkatuar më 1944?229. Sadria Bajram, Prishtine, pushkatuar më 1944?230. Sinani Liman , Prishtine, pushkatuar më 1944?231. Qerim Berisha, Prishtine, pushkatuar më 1944?232. Ferati Zenel , Prishtine, pushktuar më 1946?233. Fazlia Isin, Prishtine, I pushkatuar pas clirimit?234. Halit Avdullah, Prishtine, I pushkatuar pas clirimit,?235. Hasan Hoxha , Prishtine, I pushkatuar pas clirimit?236. Shaban Gashi, Prishtine, pushkatuar më 1945?237. Xhemail Xhorak Prishtine, pushkatuar 1945?238. Staku Marku, Prishtinë vrarë më 1944?239. Geda Ashadin Hasan lindur më 1921 Prishtine,?240. Doruti Bajram Doruti lindur më 1908 Prishtinë?241. Xhemail Rasim Xhemail lindur 1900 Sjenicë?242. Xhabiri Halim, Prishtine, pushkatuar pas clirimit?243. Zenel Sadik, Prishtinë, pushkatuar pas clirimit?244. Zeqiri Hala Zeqiri, Prishtinë, pushktuar pas clirimit?245. Shuquri Ramadan, Prishtinë, pushkatuar pas clirimit?246. Ramadan Muharrem lindur 1893 Prishtine, pushkatuar 1945?247. Alush Jarka, lindur 1910 Prishtine, pushkatuar 1945?248. Grguri Ajet, lindur 1910 Prishtine, pushktuar shtator 1946?249. Zeqiri Etem lindur 1901 Bërnic e Epërme, pushkatuar pas clirimit?250. Akif Bajram, Rimanishta , pushkatuar 1945?251. Baftir Dubnica, Prishtine, pushkatuar 1945?252. Zeneli Ramadan Zenel indur 1899 Trestenik?253. Ismajl Memet , Prishtinë, pushkatuar 1944?254. Ibrahimovic Mustafa , Hajvali, pushktuar pas clirimit?255. Ismajl Tehik, Prishtine, pushkatuar pas clirimit?256. Ismak Jak 1895, Prishtine, pushktuar pas clirimit?257. Ibrahimovic Osman Ibrahim, lindur 1907 Prishtine, pushkatuar pas clirimit?258. Berisha Vsel Ajdar, lindur 1908 Grashtic, pushkatuar 1945?259. Krasniqi Xhafer Mustafa lindur 1903 Grashtice, pushkatuar 1945?260. Krasniqi Ibush Bajram lindur 1912, pushkatuar 1945?261. Shapjan Rexhep Muarem lindur 1907 Grashtice, pushkatur 1945?262. Krasniqi Murat Asim, lindur 1921 Grashtice, pushkatuar 1945?263. Granoran Avdi Nimon lindur 1915 Radoshevc, pushktuar 1945?264. Berisha Ajrullah Alia lindur 1913 Radoshevc, pushkatuar 1945?265. Berisha Sylejman Vedrija,lindur 1915 Radoshevc, pushkatuar 1945?266. Berisha Rifat Azir, lindur 1923 Radoshevac, pushkatuar 1945?267. Berisha Anefi Bajram, lindur 1923 Radoshevac, pushkatuar 1945?268. Ismajl Xhafri lindur 1919 Grashtice, pushkatuar 1945?269. Xhema Xhurak, lindur 1915 Sllatina e Madhe, pushktuar 1945?270. Shulic Xhemail, lindur 1925 Mramor, pushktuar 1945?271. Amdi Jetulla lindur 1899 Mramor, pushktuar 1945?272. Isen Bajrami lindur 1927 Mramor, pushkatuar 1945?273. Isuf Bejta 1900 Keqikoll , pushktuar 1945?274. Abazi Ahmet , Keqikoll, pushktuar 1945?275. Berisha Jusuf Adem lindur 1926 Hajvali , pushkatuar 1945?276. Krasniqi Sejdi Muslia lindur 1906 Llukar, pushkatuar 1946?277. Krasniqi Asan Alia lindur 1915 Grashtice, pushktuar ne fund të 1945?278. Lushi Selim lindur 1917 Prishtine, pushktuar pas clirimit?279. Lushti Smajl Azim, Prishtine, pushktuar pas clirimit?280. Mustafa Qamil , Prishtine, pushktuar pas clirimit?281. Memetovic Shefer, Prishtine, pushkatuar pas clirimit?282. Rashiti Ramaris Rashit lindur 1889 Trestenik, pushkatuar 1944?283. Rexhpi Sheremet, lindur 1909 Trestenik, pushktuar 1944?284. Rrahmoni Sinan , Prishtine, pushkatuar 1944?285. Rauf Zymber, Prishtine, pushkatuar 1944,?286. Ejupi Sylejman lindur 1917 Prishtine, pushkatuar 1944?287. Beqir Eshref Shukri, lindur 1920 Prishtine, pushkatuar 1944?288. Bajrami Atif Rimanishta, 1908 Rimanishte, pushktuar 1944?289. Osman Ibraim –Solid lindur 1907, pushktuar 1944?290. Isen Klinan Emin, lindur Svrcak, pushktuar 1945 Vushtri?291. Muslia Sadria, lindur 1905 Cumush, Prishtine, pushkatuar 9 gusht 1945?292. Ramadan Kadri Ramiz, lindur 1896 Gjugjevac, pushkatuar 9 gusht 1945?293. Luis Marku, orëtar, lindur 1912 Prishtine, pushktuar 1945?294. Ferim Shaban, lindur në 1887 Marevc, pushkatuar 1945?295. Kluna Iftan, lindur në 1916 Gllogovc, Mysliman vdiq më 20.08.1952 në Goli Otok Vendi ku dyshohet për varreza masive Ish Strelishta.

Këtë poezi e shkrova për prishtinali! E për të gjithë ata, që vinin për punë të tyre, në këtë qytet me histori e lavdi. Për ata fshatarë,bredhtarë e kureshtar, të cilët vinin te shtëpia e mallrave " Gërmia", aty ku ne fëmijët qamarrok, përpos qe merrnim parat, nga vorri i hoxhes te xhamia e qarshis, se s'kishim Internet, telefon e Ajfon, ku i vetmi argetim i yni ishin: " Studenti dhe polici" i shtëpis së mallrave Gërmia,,, Te shtëpia e mallrave „ Gërmia“ Që ishte simbol,i qytetit tim, dikur moti kur se kuptoja botën, hyja në liftoren e vetme që kishim, për t'shëtitur nga një kat në katin tjetër, e dimrit,aty për t'u ngrohur, se gjithmon bënte nxehtë, ngjitur me të, ishin WCet e vetme publike, ku shërbente një trup i flakur që i gjithë qyteti e njihnin me emrin: "Studenti!" Në shtëpin e vetme të mallrave s'na pengonte zhurma e blerë-shitësve po t'na lejonin do të flinim edhe natën,në atë shtëpi publike. Në katin e sipërm të disqeve në heshtje dëgjonim të këndonin këngëtarët, emrat e të cilëve me radhë i lexonim gjerë sa nuk vinte polici i " Gërmis", i cili na e prishte leximin, sikur t'ishim shkollar që asnjëherë si kryejn detyrat, na e shkulte veshin duke qeshur, me këpucë miklonte, prapanicat tona pa mëshirë, duke na hedhur jashtë pa të drejtë ankese! Por neve admiruesve të Shpendit të“ Lugjeve të Verdha“ s'na jepte mësim kafshimi i ujkut, s'kishte dënim që mund t'na pengonte të mos e përseritnim, atë që më së miri dinim, për inat e zanat ta bënim, për t'ja kthyer jo dhunshëm por gjuhësisht duke i thënë: " Ti je biri i prostitutes së gjorë që vdiq ditën që Ty të lindi!" E sot,kur se kemi shtëpin e mallrave " Gërmia", " Studentin" me WC e tija, jo se jo, ngaqë politika kudo dhe për çkado po dhjen e urinon publikisht, as policin që s'na linte të hynim, se fëmij ishim, I kam, o për BESË ,sot i kam shembull, për mall e për vaj personal, që atëherë si kuptova ,si sot që i kuptoj, e që mendoj e shkruaj e këndoj; Se ata bënin punën e tyre duke ofsharë: " Ah, varfëri kjo jetë e hidhur!" E „ studenti“ me „ policin“ bënin punën për misernikën që e prisnin fëmijêt në mbrëmje. Sot e sonte, e dje e mbrëmë, e nesër nuk e di, më vjen rëndë të mendoj se " Studentin" e " policin" e Shtepis së Mallrave, në qytetin tim si kuptova si shërbyes të cilët ishin të parët e radhëve të para, që udhëtarëve me dhembje kapsllëku u hapte dyert njëri e atyre që mërdhinin tjetri, si gjest mirësie dhe për këtë arsye ju pasardhesit e Ulpianëve, Istrianëve e Justianëve, mos pertoni të duartrokasni për këtë kujtim timin, në këtë poezin qaramane ku gjeten vend për kënaqësin time " dy heronjë" të meditimeve t'mia të përditshme, Heronjtë e parë social të qytetit tim! Heroi i lindur si hero!   (Fragment nga poema me të njëjtin titull, kushtuar militantit të radhëve të organizuara të LPRK-ës( LPK-ës) Afrim Zhitisë)

I     Me botën përpara linde, u nise rrugës së madhe, pa kthim. Që nga vaji i parë, pas lindjes u betove:   "Unë nuk do t'i nënshtrohem fatit vetë do t'jem fati i jetës sime!"   " Moj jetë, ëndërr pashë që luan linda!" kështu u thoshte të gjithëve nënë Qamilja.   Që prej kësaj ore,  bacë Osmani shkrepi maliherin, e jehoi zëri tij kryengritës : « le t'jetë i lirë ky bir nga prangat e robëris »! Nisu bir! Udhës së madhe, që në afrim, në tokën e gjyshit Sylë,  ku çdo gjë është e bukur.   Zbrazja e shpirtit së nënëlokës, për një kujtim kohësh, në pikë të ditës së diellit,ndezë gjakun, buzë hijeve të lisave,e gjetheve të Llugave ku ty Afrimi i vogël,  në fëmijëri tek përshkoje rrugët e fshatit dheu të dukej i ashpër, i pakuptuar në fillim për moshën që kishe edhe pse që atëherë, kuptove dogmat dhe dogmatet, që me doktrinat e tyre të belbëzuara shënderroheshin në lakuriq të natës së cilës edhe pse e zezë ishte, errësirë futë, kurrë s'ia pate frikën.

II Afrim! Nuk e dinim që udha e jonë e panjohur përpara shtrihej me plot xhemba e ferra, që zemërzinjtë i vunë për t'namë emrin tonë, " Mos u zmbrapsni!" - na folën shekujt. « Ne po ju ushqejmë me kryengritje t'përditshme,  ani pse shpesh, s'do keni bukë e krip e ujë» Po, ç'na duheshin këto ç'na duheshin? E pse na duheshin? …Kur librin të hapur për lexim në shtëpi,  për Naimin, Migjenin,Fishtën e Demaçin e lexonim fshehtas,  nga sytë vrastar të bishave të natës dhe tërë akuzat pastaj,  ia veshnin mësuesit.   E ky me brengën e shekujve mbi supe duke lënë në zemrat tona,  alfabetin e Manastirit,  me pranga në duar duke ikur, me një të mbylluri të syrit na thoshte:   "Vazhdoni! Mos u dorëzoni!"   Së bashku me shpirtin tonë dëgjuam këngën e zogut, si në ëndërren tonë, me flamuj lufte, dhe ne, me shokët  idealist, e mbushnim natën me afishe vendimtare, si për natën e vitit të ri,  me letra urimi për liri,,, Për një fije shprese për qytetarin si n'vegim, kur lëshonim grushtet së mbajturi lart pastaj befas shpërthenim në gaz e brohori: " s'do të ketë më robëri-kur t'bëhemi Shqipëri!"   «Paska akoma një fije shprese për ne»   i fliste fqinji- fqinjit me rrezet e para  të mëngjesit. " E morët edhe ju letër bardhën me kushtrim lirie?" E pyesnin njëri tjetrin pa zë, vetëm me shkëlqimin e syve.

III   Afrim! Jeta jote nuk ishte thjeshtë vetëm një libër, Se ti veprove si të ishe një akademi! Edhe në vargje poetit i lejohet një diskrecion:   " sot kur kaloj rrugicave të qytetit tonë fryma jote më përcjell, rreth e rrotull si aureol!"   E dëgjoj, se janë ankuar, kundër nesh,  sot, ata që dje ruanin Institucionet e armikut, se gjoja ne po duam të prishim godina qeverie,,, Akuzat vijnë nga tabori i njejtë i '81es, që na ndanin në dysh,  si dje sot e kush e di nesër, por që s'na lëkundin dot,  nga i vetmi Institut i yni kombëtar:  Ideal brezash ndër shokë!     Afrim!   Që moti tek ne, u shfaq, sërish Juda dhe tradhtoi çdo shpresë shekujsh për pare, u radhit krah për krah me vrasësit e jetës tënde. I njejti, që e mallkonim si kurrë më parë, u shfaq sërish, si të dilte nga toka, me veprime të njëjta si të shekujve të kaluar.   " S'ka rëndësi, - foli si di të flasë vetëm ai. " Më jepni çfarë më jepni dhe unë sërish tradhtoj!"   E ne se dinim,  se n'mesin tonë,  kishim më shumë Judë, Hamza e Ballaban Se sa Vranakont, Tanushtopi e besnikëri…   (Fragmente nga poema me titull:  « Heroi i lindur si hero»!   P. S. Historia e një fotoje Kjo foto ( që publikohet) një natë tetori, Afrimi ia dhuron nënës sime. (Është fotoja e tij e fundit e bërë) Afrimi, e nxjerrë nga xhepi dhe duke ia zgjatur i thotë: „ Nëna e Fatmirit, po dua me ta dhuruar këtë fotografi timen, pasi që shumë shpejtë do të dali në Zvicër dhe Ti ta kesh si kujtim nga unë...“ Kur Afrimi iku në përjetësi, babai im kishte shkuar te një fotograf dhe e kishte rritur fotografin me një ram përkatës. Fill pas lufte, kur shkova për ta vizituar bacën Osman, ia pata dhuruar fotografin me gjithë Ram ashtu siç e kishte rregulluar babai im,,, Në foto është edhe kjo çantë e zezë të cilën e mbante gjithnjë me vete Afrim Zhitia, sa ishte në ilegalitet të thellë ndaj armikut dhe gjatë kohës sa rrinte me popullin gju më gju... Kur ranë për liri Afrimi dhe Fahriu, nga qielli zbritën në tokë dy yje për t‘u zëvendësuar ato me dy engjuj shqiptarie! Ata nuk e kërkuan Lavdin! Lavdia i gjeti ATA!

PO TË VINI

Po të vini në dhomën time

Në dysheme, do të gjeni:

Letra të hedhura

Me pjesë të shkruara

Për një Roman e që u kushtohet

Njerëzve që përgjojnë,

Apo përgjojnë edhe sot prapa grilave.

Prej terrorit ëmbëlsisht

Kërkon dritën e ëndërrave të humbura.

Dhe, ato fletë flasin, për jetën time

Për gjakimin e të tjerëve

Që qanin me ngadalë vetminë e tyre

Në mbrendesi të shpellës ku llogoronin

Katerdhjetë "cubat e Ali Babës"

Të vështira qenë kohërat që mbanin erën,

E coftinave të stërngordhura.

Po të vini në dhomën time

Në dysheme do të gjeni copera letrash

Të hudhura pa kujdes në të cilën është i shkruar

Vetëm një emër: një emër për vetën tonë…

POHIMI I SË VËRTETËS

Nëpër shkumbën e gojës

Ke një emër të mprehtë

Që detin qan

E fytyren të fshehë

Duke mbyllur libër

Për të hapur një akademi.

Kthetrat mbaj pranë

Për ty Për veti

Për të tjerët

Edhe për kronistin

Për dështimet tona të pafundme

Se fuqi të mplakur paskemi ne sot kronist!

Ashtu sy gdhendur

Me veshët e shkyer nga sharjet

Me sytë e verbuar nga marrëzira

E gojë të ngrirë si "O"- në Abetare

Eca zvarrë pishnajave të djegura

Me kohë që s'flisnin mes veti

E shtrova sofër

Për ty O vetëm për Ty

Që nesër të takohemi

Atje ku rrallë jemi takuar

Pohim i së vërtetës.

CINIKU

Fytyra e tij e qeshur

Si këpucët e pastruara

Te lustragjiu anonim

E përzdredhur nën hijen

E ngjyrave demoniane

ATA

Ata janë atje

E unë jam këtu:

Trup i vdekur

Me frymëmarrje të gjallë.

ORË POETIKE

Si qumeshti i nënës që rjedhë

Prej gjirit jetë - për diellin e lindjes,

Vërshojnë fjalët e buta lirike

Si dhe ato për malet epike

Me vargje njëmend të bukura!

Dikush i këndon zogut në lartësi

Tjetri pranverës së zymtë

Në atdheun e tij.

I treti të dashurës së humbur

Në kataklizmën e përgjithshme të botës

Ndërsa unë rri e meditoj

Për vargjet e pashkruara

E të padeklamuara

Në një Orë Poetike.

PRITJA

Vështirë ta presish, në natën,

Me shira të panderprera

Gjarperin me shtatë koka.

Në secilën kokë sillet një vdekje

E projektuar për ne.

Edhe po të vdiste –

VDEKJA kurrë nuk do ta lutja

Jetën edhe për një jetë tjetër!

FLOKËVERDHA

Të pashë në ëndërr flokëverdhë

Si velore e anijes së përhumbur

Në ishullin e Kruzos, duke brejtur

Trurin e Kujtimeve të mia.

Ike pa më dhënë lamtumirën

Në botën tënde të pabesë

Mmashtrim i përhershëm Evë.

Por mollën tënde

Kësaj radhe se përtypa dot!

Fjalët tua të ëmbëla

Pplot zjarrë puthje ardhmëri

Nnuk ishin gjë tjetër therc,

Helm dhe gjarpër i zi!

SHENJTËRIM

A thua pse rrëzohen sytë përtokë?

Njeriu shikon pamjen e tjetrit

E Zoti zemrën e krijesës së tij

Të lidhur me ligësin e krenaris.

A është edhe Kaini

Në mesin e profetëve?

Pamje e rrëzuar,

Thëngjill në sytë e Abelit,

Zjarrë i ndezur

Për ta ngrohë Promotheun

Nga epshet e sëmura të ledi makbeth!

METAMORFOZË

Ata janë fëmijët e braktisur

Të botës së harlisur

Në mes të akullit thyerës

Që edhe Titanikun fundosi.

Metropoleve të huaja

Bredhin pa mëshirën

E të pamëshiruarve

Ku qeni ka vlerën e njeriut

E njeriu bëhet qen!

Ata janë fëmijët e harlisur

Të një bote të braktisur

Jo me fajin e tyre!

PROFETËT

I shkrova me gjak tre emrat e mij;

Kosovë - Çamëri- Shqipëri!

I shkrova në rini tre emrat e rinjë:

Kosovë- Liri- Pavarësi!

I shkrova nga frika e humbjes

Së tyre nën tokën e vdekur!

I shkrova sepse desha

Me të kthjelltin mendim

Siç e shikoj-përjetoj jetën!

I shkrova jo si më thanë

Po ashtu siç u rrëfeva;

Për trekëndëshin e jetës!

I shkrova me gjak

Tre emrat e mij

Kosovë, Çamëri, Shqipëri

Sikur që shkrova në rini:

Kosovë - Liri- Pavarësi!

SHARKIA E DERVISH SHAQËS

Sharkia e Dervish Shaqës

Nën hijen e një ulliri qindëvjeçar

Më bëhet sikur dëgjoj miklimin

E telave të buta të sharkisë

Dhe frymimin e Dervish Shaqës...

RRUGICA IME

O Njerëz të mirë ! “

Më thoni,a kërcasin akoma

Dyert në lagjën time

Nga guri, era e ndera?

A ka mbetur ai njeriu i mirë

Për t’më kujtuar mua – Tushin

Siç do ta kujtoj unë atë?

Tridhjetvjeç u bëra

Dhe për ato vite me radhë

Aty këndova, recitova, u rrëzova

Kur luaja symbyllazi

Në oborret që s’kishin shtëpia.

O njerëz të mirë !

Më thoni, nëse Ismeti

Akoma luan lojë partizanësh

«Rusi« në rolin e shenjtë

Të Papës Izeti kundoktorin

Pa leje në hyrje të Autobusëve.

Më tregoni për vajzat

Me flokë të të gjitha ngjyrave

Nëse kanë hequr velon e beçaris,

Për gurin e shenjtë të „ Rimanishtëve“

Ku rrija çdo të hëne ulur

Dhe kundroja nuset.

Më thoni, se… ç’lugat

Janë bërë ata që u bënë

Vrasësit pa pagë e pa kokë

Që deshën të vrisnin tridhjet vitet e mia!?

Në ëndërr u takoj JU dhe VW e Mehmetit

Me një grumbull fëmijësh pas

Po edhe Danin e rrugicës sonë

Që bukur i rrinte roli

I shërbyesit në “ Notre Dame”.

O njerez të mirë!

Më thoni, se kur vdiq e djeshmja

Që ta kujtojm të sotshmen?

Jo për hiret, huqet tona fëmijërore

Dhe për lojen e futbollit në shi,

Tek mendonim rritjen tonë ,

Por për kohërat që ishin

që kurrë s’do të jenë më.

Në rrugicën tonë, s’ka më sigurishtë

Oborre pa shtepia

Se zunë shtatë vigane

Shtepitë pa oborre.

As ujëvara të rjedhshme lumi

Që vërshonin në të dy anët

Me kundermim dhe pa të,

Si pole që vet i kishim krijuar.

Me sa mall kujtoj kullat- blloqe

Që s’rrenoheshin nga asnjë stuhi.

Punët e Hasanit dhe të Rrahmanit

Dhe,më kujtohet: kur njeri iku

I ngopur me jetën e vështirë

Tjetri s’priti varrimin e tij?

„U bë varrë para mikut të tij»!

O Njerëz të mirë ! “

Më thoni,a kërcasin akoma

Dyert në lagjën time

Nga guri, era e ndera?

A ka mbetur ai njeriu i mire

Për t’më kujtuar mua – Tushin

Siç do ta kujtoj unë atë?

Lido di Dante

Qëndrojë buzë detit

I ulur dhe i mallëngjyer

Në shikimin e tretur

Që asgjëkundi nuk ndalet

E mendja më kthenë

Te Morea e Arbëreshët

Atje larg në JUg të Italisë

Teksa trupi im gjendet në Veri.

Në Lido di Dante

Para meje në plazh

Luajnë gjuhët e botës

Dhe asnjë si e imja

E lashtë shumë e lashtë.

Pranverë në Prishtinë

Kur vinte pranvera në Prishtinë

Lulëbozhurja zgjeronte fletët

Deri tek skaji i fundit i botës,

Gjerë tek fushat akoma të paprekura

Shtegtim mistik nëpër brigje e lugina

E kalërim mbi shpatulla lumenjësh.

KUR VINTE PRANVERA NË PRISHTINË

Kur vinte pranvera në Prishtinë

Era luleve u vinte qëndresë-rebelim

Lumi ëndërronte daljen e fuqishme

Nga aty ku djallëzishtë e kishin mbyllur.

Kur vinte pranvera në Prishtinë

Bashkë me shiun rigonin lotët

Vdekja zëvendësonte jetën

Sepse ajo s’kishte më asnjë vlerë

Vrapohej për të shenjtin emër

Duke ra përmbys me puthje toke

Për të fjetur zgjuar në altar-lirie.

Kur vinte pranvera në Prishtinë

Udha e Blirëve lulëzonte bukur

Por askush s’mirrte aromë

Nga era e kemikalieve kimike

Me prodhime enigmatike

Kishte kohë që…

QËNDRESË

Më merrni trupin s'ma shponi dot.

Engjëll i gjallë jam.

Ma morët fjalën s'ma vrisni dot.

Malet qëndrim më dhanë!

Sy gjaku përnatë më përgjojnë.

Në tokën e përgjakur

Kokë fyçkë më doni.

Mendjen të hollë e kam,

E shqipe më thonë zakon

E tradit të shenjtë kam;

Vdes e ringjallem përherë!

MALLI NGA LARG

Mes dengjesh durimi e shprese

Për tokën e përgjakur

Kujtimi djeg metropoleve

Një kafshatë kërkoj

Çurkajë djersësh

Me padronin më ndajnë,

Copa zemre përnatë

Ngjiten zjarr mallesh

Të tërin të bëjnë

Rrahje zemre

në humnerë bie...

E unë një ditë do të kthehem

I zhuritur nga valë

Kohësh të liga

Me sy të përmalluar

E vaj në zemër sall

Më pritni në pranvërën tonë!

(SHTATOR I VITIT 1993)

TI KE QENË DIKUR FATI IM ( TI A.H.)

Për ditë të kujtoj e dashura ime dhe flokët e tua si të Penelopës

Por unë s'jam Odise edhe pse të prita e të prita

Që dreqin ta vrasësh në kokën tënde!

"O e dashura ime"! Ti dikur ishe " fati im"

Tani më je vep përkujtim dhe secili lot që binte në gotë rakie

Ishte lot i një mjerimi të paqenë Për ish të dashurën time.

Zhurmat e makinave më shqetësojnë dhe ëndërroj

Ditën kur nuk dole kur u ndërpre dikund një buzëqeshje

Për t'filluar një vaj. Dhe kur shikimet tona u ndeshën

Unë mora një ledhatim në shikimin tim

Egoja prej mashkullit Më tha: dëboje të dëbuarën!

E tash, kur po shkruaj nuk ndjej një nostalgji vitesh

Zemra më thotë shkruaje këtë gjë:

"Ti ke qenë dikur fati im

Tani je vetëm përkujtim!

Unë dhe Ti në rrugën tonë

Ku lindëm Unë dhe Ti S'ka më Njeri.

Në rrugën tonë vdiq e kaluara për mua

Dhe për Ty Në rrugën tonë, thanë:

"dasmat dhe vdekjet s'janë më të njejta".

Në rrugën tonë Ku lindi serish " luli i Vocërr"

Jeta humbi çdo kuptim.

Unë dhe Ti pa rrugën tonë

U bëmë si rruga e jonë,

Pa ne të dy. Enigma e Botës Pise!

Po jetoj në botën e injorantëve

Sikur të jetë e krijuar nga një i(e) tillë,

E të bërë pis, me të gjitha llojet e ngjyrave,

Dhe më besoni - ju lutem s'paku njëherë

Kur të vdesë, do të gëzohem shumë

Për të vetmën arsye: se po vdesë!

LUMI I FSHATIT

Nën vapën përcëlluese të diellit

Duke kërkuar hijen e lisave t'gjatë

Një gjethe ra me ngadal e përtim

Para këmbëve të mia të zbathura.

Në një vend të huaj që kurrë su bë i imi

E Që kurrë se pranova si të tillë

Tek po rrija e pija një birrë,

Në ballkonin tim me kolorit lulesh

Nga më të ndryshmet ma kujtoj freskun

Dhe flladin e një fshati shqiptar

Në mes nga lumi Llap i ndarë.

GJEOGRAFI INTERESANTE

Mu kujtua gjeografia interesante, fshatarët kryelartë dhe punëtorë tezat nga më të llojllojta me emrin e lumit ku të ndarë në mes,nga rjedha e ujit dhe ura e drunit mbi të Një palë thonin:" ata të matan rekës" teksa pala tjetër thonin të njëjtën. Po si ata,e si këta, të lindur aty, një gjë dhe një emërtim kishin t'përbashkët: " TANTEN" ku laheshin se aty det ishte e pusat e Balit Metë për t'zënë peshqë me sepet. Një gur rrotullohej natë e ditë e n'hambare sillte bukën e bardhë mullirin e Ymerit e njihnin, të gjithë në Llap por bukuria ime në fëmijëri kishte një emër që se harroj dot: " Sumollar"- kullosa ku hanin bagëtit e " mia."

KËSHTU E DONTE RREGULLI

Kur dëgjoj një zhurmë motori, ku e ku, mendja s'më van te makina me rrota, po te rjedha e ujit që qarkullonte në bashqe e gjithandej binte behari se perimet po robëronin fshatin. E ne barijtë po sa dëgjonim motorët gëzoheshim ngaqë vinte koha e " kulaqit" për një muaj rreshtë flija hanim herë te njëri e herë tek tjetri por si " inxhja ime" asnjëra si bënte. Pastaj vraponim në arë beselekun për t'marrë, se kështu e donte rregulli që ta vënim në mes " tepsie!"

PEISAZH FSHATARAK

Një ditë tek hekurudha ku kishte gurë me bollëk i vunë shtyllat e reja elektrike me tel e siguresa porcelani për t'filluar gara prej snajperisti se cili nga ne kalamajt me guralec do rrëzoj sa më shumë porcelan jo kineze po vendorë. Eh, isha mjeshtër me gurë se dora ime kishte terezi dhe i gjithë fshati e pushteti për çdo ditë pyesnin: " kush është dëmtuesi - vandali që bë luftë me përquesit e rrymes trefazore?" Një ditë që nuk ishte dita ime nuk dola si gjithëherë tek hekurudha dhe taksirati e zuri një me emrin Isaku që të kundronte trenin tek kalonte kur papritmas nga aty të fluturone një thëngjill guri që dhëmbët t'i dëmtonte. kur u muar vesh kjo punë ai për inatë të atyre,që i thynë dhëmbin, preu ca drunjë mali e fshati, e në tokë gdhendi sa vija shkopi dhe askush se kuptoj, se si dhe kur, por në mëngjez aty mbiu një fushë futbolli.

TRIMAT E LIRISË

Ishin kohëra të mira verës kur unë Prishtinalia shkoja te daja e fshatarët më thumbonin kur thonin: " ah erdhë ky pajtongjia" E unë turr e vrap te kumbullat e Ademit ku Mani na vështronte si një pitbull. Por ne sërish s'hiqnim dorë se duarthatë s'ktheheshim dot, me barkun e fryrë plot si shtatzana numeronim pastaj kokrrat e kumbullave që s'i kishim vjedhur por i kishim marrë. Sot kur e kujtoj këtë gjë e them, " çdo gjë që bënim ishte e bukur se fëmij kapriçoz ishim pa çka se herë herë asgjë s'kishim? Na mjaftonte një diell, qiell i kaltër që botën në pëllëmbë të kishim. Pastaj turr e vrap te dru thana e zgjedhim shkopin për ta bërë lojën jo atë të Skenderbeut me shtatë thupra por për lojën tonë të Pitpidakut nga e cila asnjëherë s'dilja humbës. (vazhdon sepse edhe kujtimet ecin e s'prajnë) Promotheu i Ballkanit! (E shkruar aty për aty, kur mora lajmin, që Heroi i Kombit Fadil Vata, ndërroi jetë) Sëmundje e rëndë të kaploi or shokë Pis sëmundje e këtij shekulli vuajtjet dhe mundimet e burgjeve shovene i përballoje me deshirën e pavdeksis. Ah, sëmundje t'i pjellë e djallit Kush të solli në trupin e Fadilit? Burgu! O burgu ajo kazamat e dreqit llogor fashist i Pozharevcit. Në krahasim, u bëre si Promotheu antik të cilit i frikoheshin perendit, E ty të patën frikë perandorit që deshe, vetëm pak zjarrë, pak buk e krypë, e pak dritë për popullin tëndë. E burime të pashtershme Për vegjëlin po se po, Aty ku ti pije ujin me pëllëmbë. Por ti s'ishe mit dhe legjendë ti ishe realitet, jetë, frymezim edhe at'herë kur të morën fjalën Për të të vrarë shkronjat. Kur të morën trupin që të hanin korbat mishin. E ti na thoje: "na qofshin për hajër plagët se zemër, gjoks dhe emër kemi se jemi trima të lirisë".

SHTETI I ZVICRËS

Qyteti Bazel. Ora katrëmdhjetë - viti nëntëdhjetë. Trokiti tek unë një mik i ri Me thirmen" O perendi"! Pushoi së rrahuri zemra e Promotheut të ri! O shokë, pa ejani të vami tek nëna Tahire! Se bijë na ka - e nënë e kemi! Të jemi bashkë, aty ku do prehet trupi n'qetësi Se rrezet e lirisë aty fillojn dhe rriten dhe aty ku prehet trupi i tij Të betohemi për Besa-Besë E për Liri! ( E shkruar më 28 prill të vitit 1990 dhe asnjëherë më e përpunuar...)

FITORJA

Ajo paraqitet e bukur si fytyrë e një gruaje. Edhe kur ka krah engjulli e kurorë ulliri mbi kokë me emrin Nika Olimpike, e admiruar në glob si Viktoria lakuar në të gjitha gjuhët e botës Si bija e Stigës hyjneshës ngadhnjimtare e cila më së miri tingëllon si FITORE!

SIMFONIA E VDEKJES (Kushtuar Viktimave të Otrantos)

Marshi i vdekjes - Ju shoqëronte nga Porti i " Liverpulit" si "Titanik". Që në hapat e parë të nisjes, Nën ekzekutimin e simfonis së pashkruar nga Bethoveni,,, U gjetë një Kompozitor që tha: "U ekzekutua për herë të parë, në pentagramin me 101 vija Komponimi më i ri me titull: " Simfonia e Vdekjes". Spektatorët u identifikuan me: "Lot në sy, ujvarë e pashterur Për një ditë zie Të veshur të githë me rroba prifterinjësh." Ah! TI shtegtar i pambarim Je Pilati simfonik për Otranto-n, Brindizi-n, Vlorë-n, Fier-in! zhytesit u bënë qenje të perendis qiellore! Deti-perendi rebelohej për të ikurit e tij. E, në shenjë proteste jehon zëri O jehon zëri shurdhues i simfonis së vdekjes! Luteshin: amshim për të gjithë... që sarkofagun banim të jetshëm e kanë. Zemrat e thyera - qanin Nuset e veja me fëmijë ndër gjinjë Pranë djepeve të sapo mbaruar që asnjë herë s'do të përkundën e s'do ketë ninulla nënash. Thanë: trishtim- britmë - llahtari Një titanik i Ri në shekullin e njëzet e një... E simfonit e vdekjes ekzekutoheshin pa nota ato ecin, ecin, ecin O ecin dhe gjithnjë janë në Lëvizje... E, unë?... Po po unë çfarë bëjë unë i përhumburi i gjetur? Lutem- O lutem në heshtje Në heshtje O në heshtje Dhe papritmas pëlcas me zërin pushkë- e pushkën zë: " Kurrë mos u ekzekutofshin Simfoni të vdekjës për Popullin tim"! Simfoni të vdekjes për popullin tim"!

PORTRETI I FISHTËS!

Rrin ,mendueshëm,përmbledhtas,në heshtim GJERGJ FISHTA me ëndrrën e Shqipëris së lirë Gjëmon e ofshan plot pezmë kohe E niset me hap marathonomaki, në Tiranë e Prishtinë Për ta mbaruar Lahutën të nisur dikur Të ndërtuar me djersë e gjak shqiptari, E të shkruar mes telave fjalën ; Histori Malësie !. Askush nuk e mori vesh, që ai ishte Vatës Dhe atë botë e gozhduan së qeshuri Kur ai e thurte për bukuri melodin e zanave Flegra-flegra për të „ ngratën“ Arbëri. E sot shpirti i tij udhëton s’bashku me erën Si kënga e poetit, që noton s’bashku me lumenjë E bëhet varkë- se varkë s’kishte asnjëherë Për të ndërtuar Anije fjalësh se gjeneral fjalësh ishte. Dëshmorëve të Jezercit! Eca këmbëzbathur drejt majës së Jezercit t'ja herrë barrin e lavdisë për një epope kohe për trimat e lavdisë shtatë ditë ka java si ngjyrat e ylberit shtatë trimat e jezercit secili planet në vete !

SHUMË SHPEJTË, DO TË JEMI SË BASHKU!

Më të dashurit e mij, Në Kosovë e Shqipëri, Ilirid e Çamëri, Anamal e Kalabri, Preshevë e Arbëri, Edhe ju në Spanjë Zvicër e Gjermani, Amerikë, Argjentinë e Angli, Australi, Kinë e Itali, Ju vëllezrit e motrat e mia, Nga Pellazgia e Iliria: Do kalojë kjo gjëmë: Si dikur moti si Kastrioti Do t‘jemi tok së bashku! Ajo nuk përsëritet dy herë një herë do vdes e mos më qani o njerez të mirë Po caktroni gotat si unë dikur këndoni e lumturoni për paqen e eshtrave të mia. Xhepi në lagjën e Qëndresës! E pyeta një poet e pyeta dikur për muajin e dhembjes së tij? Më tha; Për kallnuarin e ftohtë, sepse deti ngrihet fshehtas. E unë miku i tij ,sinonim krijuesi, tek e lexoja, më shumë nën, se mbi rreshta, Ngrija për herë në agimet mëngjesore Të muajit të ikjeve të mëdha. E poeti vargon fjalët ,që kurrë nuk ngrihen Për një Skënderbe e një Atdhe. Me kryengritësit e bacës Isë që bëri bujë tek ura e Podgoricës. E ku ngrohë flaka e luftëtarit më mirë se në tokën me tepih Bardhën Nga buqetë pushka e Kreshnikes Në duart e Rexhep Malës e Nuhi Berishës. Tek këndonin e luftonin qeshnin e bisedonin: " Na i mbathën këpucët me hekura nga frika se do vrasim roje! Po ne vetëm diell donim Për të pangrohtit e nënës sime. Kush jeni ju , kush? Pyeti robëria. "Jemi gjak i shenjtë - luftëtari e ja themi këngës së liris me mijëra herë për t'vdekur njëherë!" ,,, E poetin e pyeta për Kodrën e Trimave Simbol Qëndrese - për Simbolet e Qëndresës, U bë, tha- Kështjellë e Krujes Për dy vëllezër që u murosen për legjenden e Rozafatit, E të cilët i tejkaluan mitet e secilës legjende të mëhershme! (Cyrih 11.01.16 ora 22:10)

PIKA ZERO E KUVENDIT (Me rastin e ditës së poezis!)

Pa zë e pa koment dëgjojmë folësin e Kuvendit për arsyetimet e pa-arsyeshme Që flet me deputet për një të vërtet të tyre demagogjike gjithnjë duke qeshur si lustraxhiu i qytetit në hyrje të Teatrit. Pikë për pikë poentojnë me saktësi jo pikëtimin e vazhdueshëm për listën e pikave kyçe nga një pikënisje me shenjën O. Unë shprehem shkurt: I kapi gjërat shkurt nga gjatësia e kotit për të nxjerrë kryesoren që të vijë mendimi shkurt e shqip tek një përfundim i shkurt. Pastaj bëj një vijëzim dhe e zgjas te një pikë pas shënimit të nisjes dhe kthimit prapa për të anuluar një paragraf ngaqë u aprovua gabimisht para se të fliste dhe të ngriste dorën folësi i parë i Kuvendit. Edhe unë, e dua një varr!! Toka është një pjesë e vogël e jetës E unë nuk dua të marr përpjetë përrenjtë Si një hymnë në këngën time Sepse dua të kem, edhe unë një varr, dhe kujtohuni për këtë gjë, të gjithë JU kur jeni duke qajtur të vdekurit tuaj! Edhe unë e dua një varr o njerëz të mirë! Kur të kem ditëlindjen time, të më sjellin urimin, Kur biri im të bë diplomimim të më merr bekimin, E vajza nuse t’më bëhet- me velo të bardhë, Këtu është guri i varrit të gjyshit,tu thotë fëmijëve. Po si t’bëhet kjo gjë, kur unë s’kam një varr? Unë ç’faj bëra që u linda tok me grurët Dhe nga asgjëja s‘më tutej syri: Meqë vrasja dhe tortura Vetëm sa imitojn natyrën. Në një anë të medalës, viktimë teksa në anën tjetër privilegj. Po ju pse s’më bëtë një varr ? Ku janë eshtrat më thoni, Mua luftëtarit të robëris dhe shtypjes, I barta ato eshtra, me ideologjin e revolucionit, Për t’kërkuar një cope lirie për JU, Ani pse sot akoma se kam një varr! Një shigjetë mbi mur qëndron, E një tjetër mbi ata që më qëlluan. Mos u dridhëni sepse unë sërish fal Po më kthyet eshtrat që mi morët Sepse ato i do, shoqja, biri, vajza e motra, Që në pashkë dhe Bajram, lule t’hedhin. Sall ma bëni edhe mua një Varr! Sepse unë kam vendos që t’ju fal! Autori duhet ta ushqejë librin që do të thotë që Ai ekziston para tij, mendon, vuan,jeton për të,ka të njëjtin relacion të përparsisë ndaj veprës së tij sikur babai që e ka ndaj të birit( vajzës)... M'ka marrë malli me ja prekë majat edhe një revolucioni n'barikada Vranjevcjane për një Kodër të Trimave për të mbjellë një lulë bozhuri për përmbysjen e qiklopëve kapartjan! Ejani ta bëjmë bashkë Revolucionin!

PRENK CALI ISHTE MERCENAR SERB! LETËR E HAPUR

I nderuari Kryetar ( President) i Republikës së Shqiperisë, shkëlqesia e juaj z. Bajram Begaj, I nderuari Kryeministër i Republikës së Shqipërisë zoti Edvin Rama E nderuara krye kuvendare e Republikës së Shqiperisë zonja Lendita Nikolla, E nderuara Akademi e Shkencave dhe Arteve, Të nderuar historianë, Gjatë Historisë së njerëzimit formacionet shoqërore kanë ndërruar varësishtë nga Lëvizjet Popullore për të ndërruar shoqërinë. Kombi ynë në kapërcyll të shekujve bëri përpjekje bibliane dhe mitike për të mbijetuar, dhe, mbijetuam si komb me gjuhë, simbole, territorë autokton ( të cunguar), traditë dhe histori lavdie nga e kaluara. Formacionet politiko- shoqërore ndërronin ngaqë e reja ishte në luftë me të vjetrën; feudalizmi me skllavo pronarin, kapitalizmi me socializmin komunist sikurse të gjitha këto s‘bashku në luftë me monarkët dhe kishën. Arsyeja përse po u shkruaj nuk është ligjerata ime për rjedhat e njerëzimit nëpër shekuj por për çmendurinë tonë gjithë shqiptare e që është: „ Tradhëtarët, kolaboracionistët, mercenarët i shpallim dhe i dekorojmë si HERO teksa heronjtë, dëshmorët, çlirimtarët si „ tradhëtorë.“ Një çmenduri e tillë ka ndodhur duke i dhënë medalen më të madhe të kombit PREK CALIT një mercenari serb, i cili me forcat serbo- malazeze kishte mësyer okupimin e Shkodrës. Por kush është në të vërtetë PREK CALI? Ne vitin 1912, mercenari Prek Cali mori pjese ne ofensiven serbo- malazeze kunder “turqeve” ne luften e Deçanit dhe pushtimin e Shkodres nga Malazezet. Aty Prek Cali me bashkëfshatarët e tij, me 15000 mijë malazezë dhe 25000 mijë ushtarë serb sulmojnë qytetin e Shkodrës. Sulmi bëhej në emër të „ çlirimit“ të Shkodrës katolike nga „ turqitë“ musliman. Këtu në mbrojtje të Shkodrës shkoj dhe Esat Toptani por që komandant i qytetit u caktua Hasan Rizah Pasha. Shkodra po qëndronte për 183 ditë. Mercenarët e Prek Calit, malazezët dhe serbët po sulmonin dhe Shkodra mbrohej. Shkodra po qëndronte aso kohe si Stalingradi më vonë. Rusia u jep ultimatum malazezëve dhe serbëve që për tre ditë t‘i jep fund luftës dhe marrjes së Shkodrës ngaqë Austro- Hungaria po bënte trysni… Por qëndresa vazhdon, pastaj, vritet Hasan Rizah Pasha( e vrau Esat Pashë Toptani që t‘i kente duart e lira) dhe komandan e merrë Esat Toptani. Ai tradhton dhe merr 80000 lira shpërblim për dorëzimin e Shkodrës. Sa ka marrë Prek Cali me mercenarët e tij, nuk e dimë. Mbas pushtimit fashist te Shqiperise, Prek Cali, ishte një shërbetor besnik, i fashisteve italiane dhe nje mik i ngushte i grupeve çetnike serbe. I nderuari president i Shqiperisë, I nderuari kryeministër E nderuara zonja Nikolla, Arsyeja më e mirë pse prek Calit duhet t‘i hiqet dekorata më e lartë e shtetit janë faktet e më poshtme: Prek Cali ishte mik i ngushte i çetnikeve serbe dhe simbas kujtimeve te serbit Draza Mihalovic, oficeri çetnik serb Rodolf Pehrinek, beri lidhjet e para te komunikimit te grupeve çetnike serbe me Prek Calin dhe me mbrapa Preka ftoj oficerin çetnik, Marko Vuqeleiq, për një takim në Vermosh. Çetniku Marko, e pranoi ftesen e Prek Calit dhe dergoi vellain e tij Tomo te takohej me Preken mbi Vermosh dhe me ndihmën, e Prek Calit, krijoi nje baze çetnikesh në Vermosh. Të gjitha këto gjëra mund të lexohen te „ kujtimet e Drazha Mihajlloviq“ që ishte një kryeçetnik serb. Në ato kujtime më tutje thuhet: Prek Cali ishte bere “pobratim“ me çetnikët;kishte pirë gjakë,me komandantin e çetnikeve, Pavle Durisic dhe me këtë ishin vëllazëruar ( edhe sipas kanunit) me njëri tjetrin. Ne vitin 1939 çetniku Pavle Gjurishiq,ishte transferuar ne Plavë me qëllimin për të krijuar një bazë inteligjente për të vëshguar trupat Naziste që në të ardhmen mund të sulmonin Jugosllavine. Me mbeshtetjen e Prek Calit, çetniku Gjurishiq,formoi një qendër spunazhi në Plavë dhe Guci, ku grupet çetniko-serbe që ishin strehuar në këtë bazë kryenin aktivitete spiunazhi . Simbas kujtimeve të serbit Drazha Mihajlovic, Prek Cali u pagua, me shuma të konsiderushme për shërbimet e tij që ju kishte bërë çetnikeve serb. Në Prill tëvitit 1944, komandanti i çetnikëve serb,raportonte tek Mihajloviqi,se Prek Cali nuk u shqua vetëm për mbështetjën dhe strehimin, që ju kishte afruar çetnikeve në Vermosh, por ai i mbështeti çetniket edhe me trupa ushtarake nga njerzit e tij ne Plave dhe Guci, që morën pjese direkte, në sulmin dhe marjen e Andronovices nga forcat Cetnike. Ne vitin 1944,mercenari Prek Cali, u caktua nga serbi çetnik Pavle Gjurishiq si anëtar, i delegacionit Serb,që do të bisedonte me qeverin shqiptare( Rexhep Mitrovica - Xhafer Deva) për të hapur një rrugë tërheqje drejt Greqise te trupave ushtarake çetniko serbe, që mund të largoheshin nga Jugosllavia mbas fitores se komunisteve. Por Qeveria shqiptare( qeveria renegate) nuk pranon që Prek Cali të përfaqëson serbët por Ata e caktojnë atë, Prek Calin pra, të jetë përfaqësues i tyre te serbët. Për këtë vendim qesharak të qeverisë shqiptare, serbi Pavle Gjurishiq informoi Mihajloviqin dhe të gjithë çetnikët qeshën me te madhe për vendim idiot te qeverisë shqiptare; që e kishte hequr Prek Calin si përfaqësues të delegacionit serbo-çetnik dhe e kishin caktuar,si përfaqësues të qeverisëshqiptare. Simbas çetnikut Rodolf Periniq,Prek Cali ishte dhe nje kundershtar i madhe i shqiptarëve musliman të Kosovës dhe këtë fakt ky serb, e kishte deklaruar hapur duke u shprehur se ai e kishte përdorur Prek Calin, për interesat e Serbis,që të nxiste konflikete mes katolikeve dhe muslimanëve shqiptarë në Veriun e Shqiperise. I nderuari president i Shqipërisë shkëlqesia e juaj Bajram Begaj, I nderuari kryeministër z. Edi Rama, E nderuara kryeparlamentare zonja Lendita Nikolla, Të nderuar akademikë, historian, Lufta Nacional Çlirimtare ishte luftë lavdie! U vranë për çlirimin e Shqiperisë me mijëra jo duke pas ideologji por duke pas në zemër Shqipëri. Nacionalçlirimtarja e çliroi vendin. Pas lufte me vendin udhëhoqën fitimtarët! Tradhtarët ca ikën, ca u dënuan dhe ca tjerë u pushkatuan si mercenari Prek Cali. Kishte edhe gabime s‘do mend. Pas vitit 1990 si kudo edhe në Shqipëri ndërroj sistemi por këtu ndërroj për së mbrapshti! Në emër të luftës ndaj sistemit komunist shkatërruan çdo gjë: fabrikat ( gjoja komuniste),uzinat, plantazhet me ullinjë e portokaj sikurse librin, shkollën, historin; i vranë dëshmorët e kombit sërish, dhe, armiqët e Shqiperis? i bënë heronjë! Në emër të sotshmes rehabilituan mercenarët e së djeshmës! Dekoratat „ Nderi i Kombit“ apo edhe „ Gjergj Kastrioti“ nuk u jepet atyre që kishin vrarë 36 shqiptarë siç bëri Prek Cali ku në mesin e tyre ishin edhe dy femra. Prandaj u bë thirrje zoti kryetar, kryeministër, kryeparlamentarja e Shqiperisë, që t‘i hiqen të gjitha dekoratat Prek Calit, të dhëna pas vitit 2000 dhe të shpallet mercenarë serb, çka në fakt edhe ishte. Me nderime Fatmir Brajshori

KUR FLET REXHEP QOSJA, FLET ME EPOKA DHE PËR EPOKAT!

Rexhep Qosja foli. Ai foli ngaqë Akademia nuk fletë ngaqë ajo, sot, është e kapur nga politika, është bë e politikës dhe heshtë para gabimeve të politikës… Prof Qosja si kalorësi i fundit i Rilindjes sonë Kombëtare (e sot si asnjëherë më parë kemi nevojë sërish për një Rilindje, jo këtë të E. Ramës) megjithëse nga mediumet e politikës është izoluar për kohë të gjatë, kur po i jepet rasti, po e thotë fjalën e tij. Ai foli për dy gjëra: Pranimet në Akademi të akademikëve të rinjë (të rregullt dhe me korrespodenc)dhe shkëmbimin e territoreve me Serbinë dhe atë duke arsyetuar arsyeshëm, sipas meje, për një gjë të tillë… Profesor Qosja me të drejtë konstatonte, që në akademin tonë, dhe, e cila që ma shumë se dy dekada nuk bëri as edhe një botim «epokal të hajrit », është në duar të ca individëve dhe sërish, këta individ janë anëtar të akademisë, si produkt i partisë dhe pushtetit dhe në këtë rast, si produkt i LDK-ës… Profesor Rexhep Qosja, me të drejt shtrojë pyetjen : përse anëtar i akademisë nuk është bërë asnjëherë shkrimtari, prozatori, gazetari, dramaturgu, rrëfimtari Ramiz Kelmendi i cili para do kohësh iku nga kjo botë? Profesor Rexhep Qosja me të drejtë shtrojë pyetjen : përse anëtar i akademis nuk është bërë asnjëherë gjerë më sot prof. Agim Vinca, poeti ynë i mirë, studiuesi, letrari dhe veprimtari i çështjes kombëtare… Profesor Rexhep Qosja me të drejtë shtrojë pyetjën : përse anëtare e Akademis nuk është bërë asnjëherë profesoresha, studijuesja dhe veprimtarja e pajtimeve të gjaqeve Shefkije Islami? Profesor Rexhep Qosja me të drejtë shtrojë pyetjën : përse anëtare e akademis nuk është bërë akoma profesoresha, piktorja akademike Zake Prelvukaj…

Thenja e Rexhep Qosjes aso kohe, për Revolucionin e vonuar demokratik, ishte thenja më e mençur rreth atyre ngjarjeve… Më mirë një fundë Tragjik se sa një Tragjedi e pafundme,,,, Sikur të vazhdohej edhe më tutje me Praktiken berishiane ( sikur të mos ndodhte rebelimi i popullit), pa iu ndalur hovi, Shqiperia akoma do të jetonte dhe frymonte me jë Tragjedi të pafundme!!!! Pra koha i dhA PROF. Qosjes shumë të drejtë… 5. Delarata e Rexhep Qosjes aso kohe në Shqiperi ishte pritur me ovacione ngaqë ai, Rexhep Qosja pra, kishte mbetur zëri i vetëm, shpresa e vetme, shkëndija e vetme, që ngrinte zerin kunder pushtetit policor të Salih Berishës! Ai ka mbetë po ai zë edhe sot e kësaj dite… Deklaraten e tij, u nguten për ta sulmuar, nepermjet klysheve të tyre, ledekecat, të tmerruar që po humbnin pozicionet e krijuara karshi me pushtetin Berishian, që siguronte naften për Serbinë dhe me këtë edhe Benzinen për automjetet e Rugoves,,,Pra, filluan në gazeten ” Rilindja” për Diasporë dhe në ” BOTA SOT” (pronaret bijë të udbes dhe udbashes këtë gjë e dijnë dukagjinasit) të shpifin për Qosjen, të tmerruar dhe panika e frikës që më s’do të ketë Furnizim dhe naftë për Serbinë,,, Në faktë, pas revolucionit të vonuar demokratik, praktika e furnizmit të Serbisë dhe ushtrisë së Millosheviqit, u ndërpre…. Ja çfarë shkruan profesor Rexhep Qosja në një shkrim të tijin që edhe ky sikurse edhe shumë të tjerë, unë i quaj shkrime testamente të profesorit… Rexhep Qosja Nderi i Kombit shqiptarë shkruan: « Nuk ka dyshim se zgjidhja e drejtë, dhe e përhershme, e çështjes shqiptare do të ishte historikisht e rëndësishme jo vetëm për shqiptarët po edhe për krejt Ballkanin – natyrisht në qoftë se do të sendertohej ashtu siç duhet të sendertohet.Sepse, derisa të ekzistojë çështja shqiptare në trajtën dhe me përmbajtjen e sotme, shqiptarët do të jenë të dënuarit e ballkanit ndersa Serbia dhe Maqedonia do të jenë të semurat e Ballkanit. Fqinjët balkanikë dhe faktorët ndërkombëtarë do të duhej të jenë në gjendje që ta kuptojnë padrejtesinë që u është bërë shqiptarëve dhe pabarazinë e tyre në krahasim me popujt e tjerë ballkanikë. Të dhënave të shumta të paraqitura për këtë gjatë shtjellimit të përparmë mund t’u shtohet edhe sa vijon: Në kohën e Krizës Lindore numri i shqiptarëve në Ballkan ishte përafersishtë i njejtë me numrin e grekëve, serbëve a bullgarëve, kurse treva që banonin ata kishte përafersishtë të njëjtën madhësi që kishin trevat që banonin ata – grekët, serbët e bullgarët. Sot, ndërkaq, rreth 7 miljon shqiptarë të ballkanit që si shumicë popullojnë një siperfaqe prej rreth 55-60 mijë kilometra katrorë, janë sovranë mbi 28.565 kilometra katrorë, kurse në pjesën tjetër të trevave që i popullojnë shqiptarët janë sovranë shtetror fqinjët e tyre: serbët, maqedonët dhe malazeztë. Rreth 7 miljon e 500 serbë janë sovranë mbi rreth 140.000 kilometra katrorë; rreth 500 mijë malazez janë sovranë mbi 13.812 kilometra katrorë; rreth 1 miljon e 300 mijë maqedonë janë soranë mbi 130.938 kilometra katrorë. ËSHTË për së tepermi e qartë: interesat e fqinjeve Ballkanikë janë sendertuar dikur në dëm të interesave jetësore të popullit shqiptarë!

Është për së tepërmi e qartë: padrejtsia nën të cilën jeton populli shqiptar në krahasim me popujt fqinjë është aq e madhe, me pasoja aq të mëdha në qenien e tij, sa që ajo duhet t’i shqetesojë edhe ata – fqinjë ballkanikë të popullit shqiptar. Shqiptarët sot mendojnë që interesat e tyre kombëtare duhet të sendertohen duke u ruajtur njëkohesisht edhe interesat e fqinjëve, por edhe fqinjët e shqiptarëve do të duhej të mendonin ashtu: interesat kombëtare duhet të ruhen duke u njohur dhe duke u përmbushur edhe interesat kombëtare të shqiptarëve. E shqiptarët nuk kërkojnë – dhe nuk duhet të kërkojnë më shumë, por as më pak se popujt e tjerë të Ballkanit: prej të tjerëve të njëjtat obligime ndaj barazisë dhe mireqenjes ballkanike, për veten – të drejtën për të qenë, më në fund, të barabartë me ata. Shqiptarët – dua të përsëris, janë tmerresisht të pabarabartë me popujt e tjerë balkanikë, por Ballkanit nuk i duhet, sepse nuk është në interesin e tij të përgjithshëm dhe afatgjatë: populli shqiptarë i thyer në disa shtete dhe, për këtë arsye, i lodur, pambarimisht i varfër, pambarimisht i pakënaqur; populli shqiptarë që jeton me vetëdijen e paknaqesisë, padrejjtsisë që vazhdon t’i bëhet,,, ,,, Ballkanit i duhet populli shqiptar i barabartë me fqinjët e tij të tjerë, i përparuar, i zhviluar, që për këto arsye ndihet i sigurtë në familjen e popujve ballkanikë dhe evropianë. ballkanit i duhet populli shqiptar i BASHKUAR në shtetin e tij siç janë të bashkuar në shtetin e tyre të gjithë popujt e tjerë ballkanikë, populli shqiptar që do të jetë në gjendje të japë kontribut ndërtues në jetën e përbashkët ballkanike dhe evropiane, që do të jetë në gjendje të marrë pjesë në kryerjen e detyrave që para të gjithë popujve shtronë ardhmeria e përbashkët e njer[zimit. Bashkimi i shqiptarëve, padyshim, është e drejtë legjitime dhe demokratike e popullit shqiptarë; e drejtë, mjerisht, shumë e vonuar dhe, mjerisht, ende e penguar, por, siç u bëhet edhe të tjerëve gjithnjë më e qartë, politikisht dhe moralisht e arsyeshme, kurse historikisht e pashmangshme. Bashkimi i shqiptarëve, përgjysmë të ndarë, si deri tani mund të jetë edhe më tej i penguar prej fuqisë, por jo prej drejtsisë. Në përpjekjet për sendertimin e së drejtës së tyre, shqiptarët nuk mund të harrojnë: me të gjithë popujt që jetojnë në Ballkan kanë vetëm një ballkan dhe me të gjithë ata do të jenë fqinjë përgjithmonë. Fqinjët ballkanikë, ndërkaq, nuk do të duhej të harrojnë: Në jetën Historike të popujve ka diçka që është treguar më e fuqishme se çdo fuqi e armatosur – kjo është dëshira e popujve për liri dhe pavarësi!!! ( Në këtë shkrim Testament profesor Qosja boton po ashtu harten e Trojeve natyrore të Shqiptarëve, siç ishin në vitin 1908 dhe se si do të duhej të dukej Shqiperia e bashkuar) . P. S. Ky shkrim Testament i Qosjes, i botuar në librin e tij ” Çështja Shqiptare” për LDK-ën dhe sejmenët e tyre ( lexo dhe kupto; bashkëqeverisësit) ishte kundër koncepteve të tyre, që përputheshin me Konceptin e Beogradit; jo për Bashkimin e Shqiptarëve në një shtetë por për ndarjen e tyre, tani më, në disa shtete të reja të Ballkanit… Fatkeqesishtë koncepti i LDK-ës ( PDK) kundra bashkimit Shqiptarë kishte ngadhnjyer duke i ndërsyer këlyshet e tyre ndajë çdo ideje Kombetare, që do të mundë të vinte nga Qosja, Demaçi, Kadarea, Dedja, Vinca,,,, sikurse që këlyshet kishin bërë punen e padroneve për t’i ndarë shqiptarët në ata të Kosovës, Serbisë ( Lugina e Preshevës)Maqedonisë dhe Malit të Zi; që kishin penguar punen e iniciatives për pajtimin kombetar, natyrishtë ngaqë pajtimi Kombetar për bartesit e politikes serbe tek shqiptarët ( LDK)do të thoshte, jo përqarje por Bashkim. A, Serbia këtë gjë e donte,,, . Pra, gjerë sa shqiptarët më parë ishin të ndarë vetëm në një territor të shtetit Artificial Jugosllavisë, LDK-ja ia kishte arritur me Politiken e Mos – bashkimit Kombetar, t’i ndajë territoret e shqiptarëve nën ish – Jugosllavin, tani më në disa copeza tjera,,, Dhe, duke i demaskuar këta sherbetor të politikes serbe, nën ombrellen udebeske, Profesor Qosja u bë halë në sy, për ta, sikurse edhe intelektual të tjerë të kombit dhe me të edhe Instituti Albanologjik. Është shumë interesante por asnjeri nga Punonjesit e INSTITUTIT ALBANOLOGJIK nuk ishte bashkuar me Rugoven dhe s’kishin vepruar në partin e tij ( hiq Sabri Hamitin si dhenderr i Rugoves që ishte) ngaqë e mbanin mendë atë për diferencimet politike që bënte në Institut!!! Pra, me një fjalë, të githë ata që kundershtonin politiken e tyre( LDK) apo edhe nuk pajtoheshin me ta, menjeherë nguteshin nëpermjet mjeteve të Informimit, t’i njollosnin, shpifnin e çka jo tjeter… Populli duke mos patur mjete tjera të Informimit, i duhej patjeter t’i degjonte shpifjet e LDK-ësë për Ideatorët Kombëtarë dhe bartësit e atyre Ideve. A, me këtë, duke i lëshuar të njejten pllakë Gramofoni, populli ishte pergaditur, të perseriste si papagall ato që u servireshin… Kjo ngjanë në atë që JU ka ndodhë secilit nga ju; ka ndodhë që kur jeni zgjuar në mëngjezë, e keni dëgjuar një këngë, refreni i së ciles të ka mbetë në vesh, dhe tërë diten e ke kenduar… E njejta gjë ishte me Qosjen; duke e anatemuar dhe duke e vë në thumb nepermjet mjeteve të Informimit, që kontrolloheshin nga LDK tentohej që atij t’i ngushtohej rrethi i veprimit… Vet kam qenë me një shok për vizit në stafin e EURO Rilindjes në Tiranë kur Binak kelmendi (e derguan më vonë në Zvicër) Mehmet Emerllahu, Asllan Bajrami e të tjerë flisnin hapur që ” Qosjen e kanë për detyrë ta cenzurojnë dhe të mos ketë mundesi të botimit ngaqë ata që e finansonin botimin e ” Rilindjes” në Tiranë, u kishin urdheruar një gjë të tillë që; Qosjen ta cenzuronin dhe fare të mos e botonin!…. Vet Qosjen kur e kishin pyetur se çka mendon për të githa ato shpifje që shkruheshin nga më të ndytat dhe për atë se pse nuk bë përpjekje për t’i demantuar ishte përgjegj: “Sikur të doja t’i demantoja të gjitha ato që shkruhen për mua do të më nevojiteshin 20 sekretarë personal t’i kem”… Por koha i demantoj dhe ai akoma po qendron tamam si Lis i Vjetër Ilirë! Në faktë, ata që donin për ta ndaluar Qosjen që të mos del me botime, sot vet janë të pabotuar teksa Qosja edhe sot boton sikur më parë!!!! Ai është Kaloresi i Fundit i Rilindjes Kombetare i zgjedhur nga Naimi e Fishta, Noli e Konica,,,, Pse LDK-ja bën gjithçka që ta luftoj Qosjen? Pse kanë frikë? Profesor Rexhep Qosja kishte bërë ” mëkatin” më të madh që s’kishte pranuar të jetë në partin e formuar nga UDB-ja dhe shi për këtë ai paraqiste rrezik për kasken udhëheqëse që militonin aty. Tashti vet një nga themeluesit e LDK-ës, Mehmet Kraja thotë: ” Jusuf Buxhovi e solli një Program në gjuhen serbe të cilin e përkthyem, e përshtatëm dhe e publikuam si program tonin”,,, E, Rexhep Qosjen, të ndritshmin e kombit, deshën ta mashtronin e ta fusnin aty: kanë menduar që kanë të bëjnë me njeriun që rri me sharki, në qajtore qaj me pi,,, S’ka dertë për këtë punë. Asnjeri nuk e sheh që Rexhep Qosja, si mendjendritur po të donte udheheqjen, do ta pranonte Postin e ofruar të Kryeministrit nga ledekecat ( edhe do të bënte miljona si Bukoshi). Por këlyshet partiak akoma nuk e kuptojnë se çka do të thotë të jesh Intelektual, çka do të thotë të jesh AKADEMIK? KËTA NJERËZ MENDOJNË QË, NJERI I MIRË NË POLITIK ËSHTË AI, I cili formon një Parti dhe të cilen e votojn njerzit e thjeshtë. Tashti, njeri politik dhe i politikes mundë të bëhet gjithësecili; edhe hajni, tradhtari, krimineli,shërbetori,ata që u dalin jargët gojes; ata që kanë gunga qafes dhe mbajnë shall, qyrrani e zhugani,,, Pra, mjafton t’i mbledhesh disa lahpera rreth vetes dhe garant do të të zgjedhin; NË MOS ME hatër atëherë me dajak… Mjafton ta kujtoni Kuvendin e LDK-ës të karrikeve dhe pergjigjen e keni në pëllëmbë të dorës. I vetmi Intelektual shqiptar nga Kosova që respektohet në Tiranë dhe që tërë Tirana dridhet nga emri i tij është Rexhep Qosja. Në faktë, ata në Tiranë mendojnë që ne ” kosovarët” sa i perket arsimit dhe fushave tjera të Kultures jemi pak më mbrapa por kur u permend Rexhep Qosjen, vik ngriten në këmbë… Flasim për Albanologet, profesoret,,, e jo për politiken ngaqë e pamë më lartë që në politik ka vendë edhe për LAHPERËT! Këta njerez në njeren anë ( janë të shkolluar këta për këto punë dhe s’mund të harrojnë zanatin) thonë :” Qosja është intelektual i zoti por nuk din me i grah Aeroplanit”… Të bje me lexuar këso budallaqesh me bollëk gjithandej,,, Kur u thua që ai edhe Aeroplanit din me i grah këta të dalin e të thonë ” Po e dim që din por ai e ka një të keqe sepse s’ka shkuar në hënë”… Ti pastaj u argumenton që ” Qosja edhe në Hënë ka shkuar” teksa Njerzit e thjeshtë dhe pa e vënë gishtin në kokë të thonë:” Po e dim që ka shkuar në hënë por se ka vë Flamurin. Po e ka vë Flamurin, u thue ti, teksa keta serish të thonë: ” Po e dim që e ka vë edhe Flamurin por se ka vënë ata të Rugoves por të Ismail Qemalit. E na jemi kunder Flamurit të Ismail Qemalit,,, E mos qesh me budallakit e këtyre njerezve! Me një fjalë, këtyre ua kanë pergaditur trurin dhe kokat me kohë; ua kanë shlyer dhe i kanë pajisur me urrejtje ndajë çdo gjëje Kombetare… Për ta sukses është vetem nese bëhesh, njeri i politikes; për ta i mirë si politikan është Lutfi Haziri që tërë kohen e ka kaluar në kafe të Muzikes; për ta është i mirë Haraqija; për ta është i mirë edhe Milosheviqi sepse atë e ka votuar populli. Pra, edhe disa intelektual të Serbisë që nuk pajtoheshin me politiken e Millosheviqit, i njollosnin në shtypin e tyre teksa po keshtu kelyshet dhe sherbetoret e politikes mbronin ” Millosheviqin sepse e ka votuar dikush”… E votat fitohen në mënyra të ndryshme… Këta njerez të thjeshtë është lehtë t’i manipulosh ngaqë propaganda partiake këtë qëllim e ka; ushqimin e njerezve të thjeshtë me thashetheme dhe të paverteta ngaqë janë objekti më i lehtë për t’i manipuluar.

Tani do të shikoni që, Politika do të dal për zgjedhje me kerkue voten të thjeshtëve, do shkojnë në çdo mahallë por jo edhe në Universitet, Institut sepse këtyre s’kanë se çka t’u ofrojnë dhe ti mashtrojnë,,, Edhe tani jam i bindur që, sikur fushata kundër Qosjes të kishte filluar në shtyp, televizion dhe kuloareve të qarshisë, do të kishin sukses Faqezinjtë per ta larguar nga Institucioni para disa viteve me atë Hasanin e Hasanëve të Sinanëve ngaqë Njeriun e thjeshtë dhe të pa-arsimuar, e lakon si të duash… Por keta gabuan ngaqë deshen ta godasin mbrenda Institucionit, për me qenë Goditja më e dhembshme dhe më Fatale, nga i cili ka buruar dija Kombetare: dhe aty ku s’ka analfabetë politika dhe propaganda e ka veshtirë me ngadhnjyer. Në Institut të githë profesoret u solidarizuan me nderin e Kombit dhe fundi dihet; Humbi Politika fitoi Intelegjenca. E politika nuk e do intelegjencën e pastër dhe jo servile… Prandaj gjithmonë politika ngadhnjenë tek Njerzit e thjeshtë ngaqë atyre u premtojn gjera të paqena dhe mos ekzistente dhe duke qenë të pa-arsimuar mashtrohen… Për shembull për këta njerëzit e thjeshtë dhe këlyshet e rugoves, i mirë është edhe Sadam Huseini sepse ani pse ka qenë, hajn i Bagdadit në rini, s’ka dertë sepse atë e kanë votuar njerzit, ka bë parti e qe besa u bë president. Por, per keta njerzit e thjesht që manipulohen nga partitë. Liderët e tyre dhe portalet e liderëve, të githë ata intelektual irakianë dhe shkrimtarë që kritikonin atë regjim nuk ishin të mirë, s’mirrnin vesh nga politika sepse e kanë kritikuar presidentin.. Për keta Njerzit e thjeshtë të, të gjithë Nobelistet Amerikanë s’janë gjë sikurse që s’marrin vesh nga Politika ( Një Nobelist s’merr vesh nga Politika) sepse po të kuptonin politiken, populli kishte me i zgjedh ata presidenta dhe jo Bushin, Obamën apo edhe Trampin, dhe të tjerët… Këta Njerez nuk e kuptojnë që në Politikë, i sinçerti, i drejti, kombetari, sakrifikuesi, intelektuali, pak kanë shansë apo kurrfare ngaqë në politikë sukses mundë të ketë vetëm; i poshtri, i pa drejti,langaraqi, i pafytyri,,, Përshembull sikur i. rugova të ishte fytyrë, pa hy në shkaqet e takimit dhe qeshjes së tij me millosheviqin, në kohen kur në Kosovë vriteshin femijet, ai vet do të duhej t’i drejtohej popullit, duke i kerkuar falje dhe duke proklamuar terheqjen nga jeta publike me arsytimin që ” ndergjegja s’ma lejon këtë gjë”… Por , ai smund ta bënte këtë gjë ngaqë në politik mundet me qenë i suukseshëm vetëm i pa ftyri! Prandaj, njerzit e thjeshtë me të cilët kanë manipuluar, kohë të gjatë, s’kuptojnë që; s’mundet asnjeri të jetë letrarë i mirë ( sidomos jo letrarë i mirë), Historian, akademik dhe të mos e kuptoj politikën e sidomos të mos i kritikoj bartesit e politikës. Këta se kuptojnë këtë gjë ngaqë kanë qenë të destinuar që të jenë sherbetor çfarë kanë mbetë edhe sot! Budallakia më e madhe që Njeriu mundë të thotë është: Ai është intelektual i mirë por jo politikan! A se dijnë që Intelektuali nuk është sherbetor dhe kelysh partiak por kritikues i partive dhe kelyshve të tyre. E kelyshet këtë gjë se kuptojnë! Për atë arsye u thonë këlysh e jo Intelektual! Unë kam krijuar bindjen që këta që shkruajnë budallallaqe asë vet s’janë të vetëdijshëm se çka shkruajnë.. Shiko se çfarë budallakie shkruan njëri duke thënë që ” lehtë është të shkruash dhe të sjellesh ide por si të realizosh ato”… Idetë i sjellin ata që i kanë ato; edhe ligjet e secilit shtetë janë ide e një grup njerëzish dhe jo e një tërësie kolektive…

Homeri si verbër, e ka bërë tërë botën të angazhohet edhe sot e kësaj dite, për ta gjetur saktesishtë se ku gjendet Troja. A ndoshta ajo s’ka ekzistuar asë edhe një herë. Pjellë e shkrimtarit! Por asnjeri i budallavt nuk doli me thënë, lëreni se ato janë vetëm ide ” apo edhe ” pse s’ka kallxue ai vet se” qysh me e gjet Trojen”… Këtu jam i bindur që këta të hipnotizuarit dhe trushpërlaresit e lëdëkës dhe të pakurrizorit të tyre ibrahim rugova( me t’vogël se nuk e meriton me të madhe të shkruhet emër dhe mbiemëri) nuk mund të lirohen nga ushqimi i tyre, qysh si fëmij kundër çdo gjëje shqiptare. Këta që shkruajnë anti Qosjes janë ata të cilët jam i bindur që kurrë ne jetën e tyre, s’kanë hyrë njëherë në lokalet e Institutit Albanologjik përpos ndoshta atherë kur kanë qenë të uniformuar apo në rroba civile e me toki-voki të fshehur. Nuk ka asë edhe një shqiptarë i vetëm, asë edhe një që ka hyrë në Institutin Albanologjik dhe që s’ka dashur që bile një herë, vetëm një herë të takonte Profesor Qosjen. Të gjithë miqët e Librit shqip, ama të gjithë, asë edhe një herë nuk do ta thonë e shkruajnë,a s ë më të voglen fjalë kundër profesor Qosjes. Të vetmit që ai u zinte rrrugen ishin; serbet, bijtë e shkinave,spiunët, tradhtarët, melezet, magjupët, kopilet të rritur në manastire serbe ngaqë edhe vetë nëna i kishte hudhur në kantë berllogu, rugovistet si personifikim i të gjithë atyre tjerave…. Çdo pushtet që mëton të qëndrojë sa më gjatë gjënë e parë që bënë është;joshjen e intelektualëve seriozë për t’i bërë pjesë të tyre dhe në momentin, kur s’do t’ja arrijnë kësaj, do të fillojnë, shpifjen dhe njollosjen e tyre. Një fat të tillë e kishte përjetuar edhe vet Qosja, të cilin pasi që s’munden ta joshnin me ofiqe, shërbëtoret të lindur si të tillë,çfarë ishte i. rugova, filluan linqimin e tij publik. Por e njejta gjë, i kishte ndodhë shumë kohë më herët, vet Ismail Qemalit. Megjithëse ishte babai i pavarsis së Shqiperisë, ai duke qenë i sinqertë, i menqur dhe i urtë, u detyrua që mbrenda 14 muajsh, ta lëshoj qeverinë, madje-madje edhe vet SHQIPERINË, për t’jua lëshuar vendin ayre që dinin të bënin politikë. Pra, aso kohe vetëm 14 muaj pas pavarsis, populli i shkojë pas Esad Pash Toptanit, përzuri plakun e Vlorës dhe njohu qeverin kuislinge të Durëesit. E njejta gjë ndodhi gjatë viteve të 90-ta. Pra siq e shohim për të përcaktuar vleren e një njeriu nuk qenka dominante të jesh i përkrahur politikisht por si vepron politikisht. Gjatë viteve të 90-ta, u tentua të bëhej linqimi publik i Rexhep Qosjes ( Ismail Qemalit) nga sherbetoret dhe kelyshet e I. Rugovës ( Esad pash Toptanit). Toptanistët ishin shkuar aqë largë sa që, i kishin ndaluar edhe kthimin Plakut të Vlorës në Atdhe teksa me propaganden e tij, te fshatarsia, Esad Pasha kishte arritur t’i binde fshatarsin, që ai ishte njeriu i duhur për ta.

E njejta gjë ndodhi me I. Rugoven, i cili së pari eliminoi me shpifje dhe shantazhime, ajken e kombit dhe për me qenë çudia më e madhe, ai s’arriti ta ketë asë edhe një njeri nga Instituti Albanologjik në Partin e tij dhe afër vetes perpos ata të cilët ia kishte preferuar UDB-a serbe. Tashti edhe fati i Rexhep Qosjes është i përcaktuar që të përfundoj si Ismail Qemali teksa mungonte vetëm një fije floku që i. rugova të përfundonte si Esad Pashë Toptani. Në faktë, këtu e kemi fjalën për fundin e tij që do të ishte i njejtë me atë të para-ardhesit të tij por perendia u kujdes që fundi i tij të jetë i atillë çfarë ishte…. Pra, për atë se çfarë thonë për Qosjen në politikë s’ka fort peshë ngaqë të njejtën gjë e kishin thënë për Ismail Qemalin; i mençur po, i urtë patriot por në politikë askushi”! Natyrishtë ngaqë Esad pashë Toptani afër vete kishte mbledhë, kopuk e dallkauk nga më të ndryshmit me kombesi heterogjene porsi serbofili i deshmuar praktikisht I.Rugova! Rexhep Qosja ishte dhe është një intelektual i fuqishëm. Zëri i tij është zëri i ndërgjegjes së shqetësuar kombëtare. Ai me dinjitet të pazakontë demaskonte fillozofinë fashizoide të pacifizmit nën serbi dhe vampirizmin politik të shovenëve, në periudha të ndryshme, që i trembeshin me tmerr lirisë dhe të drejtave të kombit shqiptarë, ashtu si Drakulla, që i trembet dritës. Drakula ishte besoj që e dini se kush( edhe ngjante nga fundi i jetës së tij në kusheririrn e tij nga Transilvania) ndersa Drita së cilës i frikohej që do ta pengonte në krimet e tij, ishte vet Rexhep Qosja. Rexhep Qsja asnjëherë nuk ka bërë një retorikë të instrumentalizuar nga shteti, nga politika e ditës, e interesave, ai nuk u bë asnjëherë ( dhe as sot) prestigjator i bujshëm i iluzioneve politike. Përkundrazi, Ai Rexhep Qsja pra, shpallte kudo të vërtetën, me guxim pa u frikësuar, ashtu siç dinte të demaskonte monstruizitetet, terrorin psiqik, dhunën verbale, tërë regjisurat e sofistifikuara të skenarëve të përgjakshëm dhe të llahtarshëm antishqiptarë. Rexhep Qosja nuk frikohej nga pasojat. Nuk i interesonte fati i vet vetjak! Prej kohesh ai nuk mendon dhe vepron si një individ, por si një ndërgjegje kombëtare!

Veprimet e tija, porosit e tija bënë që rinia si kategoria më vitale e kombit, ta hudhë pacivizmin rugovian në wecet publike dhe të nisen të vetmuar për të formuar ushtrin për ta fituar lirinë! Për ta sfiduar roberinë me skenar rugovian! Tek Qosja, mbijetuan fjalët e Naimit, Ismail Qemalit. Testamentin e vetëm të shkruar nga ai, çështja Kombëtare e Unifikuar! Rexhep Qosjes i kërkuan të heshtë. Rugovistët në Kosovë berishianët në Shqiperi si dy produkte made in serbia! Rexhep Qosja nuk di të heshtë! Heshtja për të është statusi i skllaverisë mendore, që është skllaveria më e keqe nga të gjitha skllaveritë. Këtë gjë nuk e dinë rugovistët. Ata nuk e dinë që të jesh në burgë për mendimin e lirë të shprehur nuk do të thotë të jesh skllavë! Skllavë dhe i roberuar i perjetshem është ai që nuk guxon ta thotë fjalën e tij, mendimin e tij,,, Skllaveri do të thoshte të shkoje pas rugovizmit që tekefundit na la mbrapa mjaftë dokumente të shkruara dhe të faktuara për një baskëpunim me armikun. Qosja, ky korifei i intelegjences shqiptare, me kohë kishte dëshmuar që, kombi është mbi partitë dhe jo partitë mbi kombin, se demokracia është dimension Human, pajtim e bashkim Kombetar, kundër të cilit luftonin rugovistët. Ata si dje ashtu edhe sot i frikohen çdo bashkimi të mendimit KOMBËTAR. DO TË BEËHEMI TË GJITHË STUDENTË! E di që keni kaluar së bashku rrugën e njejtë me mua ngaqë unë kam kaluar rrugën tuaj. Libri shqip, fjala shqipe, shkolla shqipe ka qenë gjithnjë në shenjestër të armiqëve të shqiptarëve; pa qofshin ata turk pa din e iman, grekë serbë e çka jo tjetër. Për shkollën shqipe ishin sakrifikuar shumë njerëz; të thjeshtë, mësues, nxënës! Ne në Kosovë, veçanarisht Ne në Kosovë, kemi ëndërruar që të jemi një ditë të lirë, për ta shkruar gjuhën e perendis, të lirë dhe ashtu siç duam ne. Kam qenë fëmij, fare i vogël kur, studentë banonin në shtepin tonë ( e ndanim me ta së bashku), familjarë si nga ana e babait po ashtu edhe e nënës. Kur ktheheshin nga ligjeratat, babai ulej me ta dhe fillonin bisedat e tyre për Dervish Rozhajen, Gazmend Zajmin, Rexhep Qosjen ( ka kryer studimet universitare dhe post universitare në Prishtinë dhe jo siç janë munduar të shpifin në këtë forum për mbrojtje doktorature kushe di se ku)Ali Hadrin. Si nëpër mjegull më kujtohet kur u mora inatë, tezakëve dhe babait ngaqë i dëgjova që do të dilnin në Kineman e qytetit, për të parë Filmin për Skënderbeun. S’më morën sepse isha kalama,,, Ëndërroja ditën që do të vinte të bëhesha porsi ata; student!

Si fëmij kur më pyesnin përgjigjesha që do të bëhem kur të rritem student. I tërë qyteti fliste për demonstraten e tyre, për atë që ja dolën të fitonin Flamurin, së shpejti Universitetin. ishin hero të gjallë në sytë e një fëmije! Studentët, normalistët dhe githë ata që luftonin për ta shkatrruar Jugoslavin dhe bartesit shqip-foles të asaj krijese të flliqur! S’ka pas asë më herët dhe asë më vonë krijesë më neveritëse se që ishte ajo! Libri ishte hISTORI NË VETE. Librat e parë që i kisha në duar si fëmijë ishin biografit e Ismail Qemalit dhe Isë Boletinit( botimet e para të cilat edhe sot i ruaj) nga i njejti autor; Skënder Luarasi I degjoja më të vjeterit tek flisnin se si ka qenë e ndaluar të flitej për Naimin, Çajupin, Migjenin. A, poezia e parë që kisha dëgjuar nga ndonjeri ishte një djalë tezeje që studionte gjuhën dhe letersinë ( viti 1971) dhe atë për Naim Frasherin që e kiishte shkruar Çajupi. Me kilometra patëm bërë udhë për të parë një botim për Aleksandër Moisiun. Ishte gëzim i madh kur e morëm nga Shqiperia ( 1971) librin e Ajet Haxhiut për ” Hasan Prishtinën” Gjyshja e kujtonte atë dhe mirë bile,,, Librat ishin të paktë dhe kush munde i kapte i pari dhe të tjeret mbeteshin me shpresë që do t’i huazojnë; por kishte edhe nga ata që me xhelozi donin t’i mbanin për vete. Me kalimin e kohës shtoheshin botimet që dilnin nga Instituti Albanologjik ( shkencore) si dhe rritej Universiteti i Kosovës ( kështu quhej gjerë në vitin 1989) dhe bashkë me të rriteshin edhe armiqtë e Librit shqipë si dhe të Institucioneve shkencore shqiptare. Se nuk kanë jetuar me librin shqip besoj që i vëreni nga pyetjet që bëjnë! Për këta armiqë s’paraqet gjë Historiografia e shqiptarëve, letersia shqiptare ngaqë me gjuhën e Kolë Shirokes janë munduar për vite të paraqesin, sikur kemi të bëjmë me dy kombe dhe dy gjuhë, Në faktë gjerë dikund ka pas të Drejtë Kolë Shiroka ngaqë të tillët përnjëmend janë të një kombi tjetër por jo pjestarë të kombit shqiptarë.

Gjuhen shqipe mundë ta flasë dhe shkruaj edhe ai që nuk është i tillë: psh ai Ivanoviqi i Mitrovices flet dhe shkruan shqip. Natyrisht që atij i pengon Qosja dhe Instituti Albanologjik i cili jo vetëm ndajë këlysheve serbë në Kosovë por edhe ndajë një shteti me propagandë të hatashme Gebelsiane ia kishte arritë të dal si fitimtar. JU më së miri e dini se nëpër çfarë peripetish kanë kaluar shqiptarët për t’u bërë me shkollë. E njohë nënën e një Mjeku shumë të njohur llapjan e cila dilte fshat më fshat, për të kërkuar bukën teksa djalin e kishte derguar, për t’u shkolluar. Ai jo që ishte shkolluar por edhe ishte bërë mjekë në zë… Besoj që Ju e dini dhe këtë gjë e keni treguar me shkrimet e juaja se cilët ishin ata të cilët turreshin ndajë profesorëve të Universitetit të Kosovës? Besoj që e dini se cilët ishin ata që turreshin kundër Librave shqipe? Besoj se e dini se cilët ishin ata që akuzonin profesoret e Universitetit të Kosovës për ” indoktrinimin” e rinisë studentore? Besoj që e dini se cilët ishin ata që në TV Beogradin, në emisionet e tyre shovene paraqisnin shtepin e Qosjes duke thënë këtu jeton Profesori irredentist që” indoktrinon” rininë me nacionalizëm? Besoj që e dini se cilët ishin ata që bënin diferencimet? Besoj që të gjitha këto i dini sikur që besoj që e dini se cilet ishin ata të cilët i bënin ato gjëra; janë po të njejtit që sot sulmojnë akoma Rexhep Qosjen ngaqë të tërbuar që s’ja dolen ta mposhtin atë dhe Institucionin e tyre, akoma vazhdojnë me planin e tyre sipas mësimeve të Qubrilloviqit; janë të njejtit të cilët që shumë kohë ia kanë mësyer librit shqip për ta vrarë,… Rexhep Qosja është baba i letersisë e sidomos i Historis së letersisë Shqiptare,,, Rexhep Qosja është zëri ynë! Rexhep Qosja është kalorësi i Rilindjes sonë Kombëtare! Rexhep Qosja është Rexhep Qosja! Kaq, mjafton! Që të jesh Institucion në vete! P.S. Presidentët janë për t’u sharë. Një Gjerman, poet-shkrimtar e kishte botuar një vjershë me titull ” Muti” dhe e fillonte keshtu:   Me këtë emër së pari u drejtohemi Presidentëve, sepse janë të parët që na kujtohen…. Në shumë shtete demokratike bëjnë lojra të ndryshme me figuren e presidentit; ka nga ato që e vënë një fotografi të tij dhe njerzia argetohen… Ta zëmë në Amerik bëhen edhe Filma në të cilët Plaçkitsit vëjnë maska me fytyrë presidentesh… Por asnjëherë nuk tallen me Intelektualët, shkencetaret, Akademin e tyre… Tekefundit ajo Poezia e Gjermanit më së miri do t’i shkonte presidentit mik të Millosheviqit që kishte qejf të fliste në emër të shqiptarëve të Kosovës dhe presidentëve tjerë të ardhur pas tij…