Asllan Dibrani – Luani: Xhamia e Ibrit dhe rrëshqitja e shtetit laik

XHAMIA E IBRIT DHE RRËSHQITJA E SHTETIT LAIK

I nderuari Albin Kurti,

Me vështirësi po e filloj këtë shkrim. Jo pse nuk kam ç’të them, por sepse e kam të rëndë ta them. Më duhet ta kthej shpinën pas shumë vitesh respekti, mbështetjeje, mbrojtjeje dhe besimi se në ty po ndërtohej një figurë politike që do ta mbronte boshtin kombëtar të Kosovës me dinjitet, kthjelltësi dhe vizion.

Po e them me dhimbje, jo me lehtësi: kam përshtypjen se ke hyrë në një kthesë që nuk të ka hije. Jo sepse po merresh me trashëgiminë, por sepse po jep shenja se po lejon të lakohet rruga primare kombëtare përballë një klime ku islamizmi politik po kërkon hapësirë, peshë dhe legjitimitet.

Xhamia e Ibrit nuk është vetëm restaurim

Esenca e këtij shqetësimi është rindërtimi i Xhamisë së Ibrit në Mitrovicë. Kjo nuk është më vetëm çështje guri, muri a çatie. Kjo është bërë çështje mesazhi politik. Sepse kur një qeveri vendos ta kthejë një akt të tillë në ngjarje me jehonë publike, ai nuk lexohet më vetëm si restaurim objekti, por si sinjal. Dhe në Kosovë, sinjalet që lidhen me fenë, identitetin dhe shtetin nuk janë kurrë të pafajshme. Më 2 maj 2026 u nënshkrua marrëveshja për hartimin dhe zbatimin e projektit të rekonstruktimit të Xhamisë së Ibrit, e ndërtuar më 1777 dhe e djegur më 2 maj 1999.

Marrëveshja me Bashkësinë Islame dhe prania e Naim Tërnavës

Këtu qëndron edhe më fort thelbi i problemit. Nuk kemi të bëjmë vetëm me një rindërtim. Kemi të bëjmë edhe me një memorandum bashkëpunimi për “forcimin e ruajtjes dhe promovimit të trashëgimisë kulturore islame”, të bërë publik po atë ditë, në prani të myftiut Naim Tërnava. Kjo është pikërisht ajo pjesë që e zhvendos çështjen nga administrimi i trashëgimisë te pesha politike e saj. Sepse kur një kryeministër del në një skenë të tillë, bashkë me kreun e Bashkësisë Islame, dhe i jep gjithë kësaj një ton solemn institucional, krijohet përshtypja se shteti po afrohet simbolikisht me një identitet të veçantë fetar, në vend që të ruajë distancën e vet kushtetuese.

Po e them troç: këtu fillon rrëshqitja.

Kosova është republikë qytetare, jo shtet fetar

Kosova, sipas Kushtetutës së saj, është shtet laik dhe neutral në çështjet e besimeve fetare. Po ashtu, ajo siguron ruajtjen dhe mbrojtjen e trashëgimisë së vet kulturore dhe fetare. Kjo do të thotë se shteti ka detyrim të mbrojë trashëgiminë, por pa e shndërruar veten në zëdhënës të një identiteti fetar të veçantë. Kjo është vija e ekuilibrit. Kjo është madhështia e republikës. Kjo është mbrojtja e bashkëjetesës sonë.

Shqiptarët kanë mbijetuar si komb jo duke e ndërtuar shtetin mbi fenë, por duke u ngritur mbi ndarjet fetare. Identiteti ynë i vërtetë ka qenë kombëtar. Pikërisht kjo na ka mbajtur gjallë. Prandaj shqetësimi nuk është kundër fesë si ndërgjegje personale. Shqetësimi është kundër përdorimit politik të saj.

Kur shteti bën sy me minaren

Kur shteti fillon të privilegjojë një trashëgimi të caktuar fetare me zhurmë politike, ndërsa nuk e ruan të njëjtën frymë ekuilibri në qasjen publike, atëherë nuk kemi më vetëm kujdes kulturor. Kemi instrumentalizim.

Mitrovica nuk ka nevojë për zhurmë protokolli. Ka nevojë për siguri, zhvillim, ekonomi, dinjitet qytetar dhe kthim të shpresës. Një shoqëri që po zbrazet për bukën e gojës nuk mbahet me ceremonira simbolike. Ajo mbahet me drejtësi, me vizion dhe me punë.

Naim Tërnava nuk duhet të duket më i përfaqësuar se vetë fryma republikane

Po e them me keqardhje: me këtë qasje krijohet përshtypja se Naim Tërnava po del më i përfaqësuar në këtë histori sesa vetë karakteri laik i shtetit. Kjo është e rëndë. Sepse kryeministri i një republike laike nuk duhet të japë kurrë ndjesinë se po e ngroh politikisht një bosht fetar, sado e paketuar të jetë kjo si trashëgimi, kulturë apo restaurim.

Nuk të ka hije të përulesh pranë njerëzve e rrymave që e shohin identitetin kombëtar shqiptar si diçka që mund të zbehet përballë identitetit fetar. Nuk të ka hije të afrohesh me mendësi që shkollat, universitetet, institucionet e madje edhe çerdhet i shohin si terren ndikimi ideologjik. Nuk të ka hije të krijosh përshtypjen se rruga kombëtare mund të lakohet për një grusht vota.

Kjo nuk është vetëm gabim, por sinjal i rrezikshëm

Gjatë luftës, Serbia është përpjekur ta paraqesë çështjen e Kosovës si konflikt fetar dhe jo si luftë çlirimtare. Pikërisht për këtë arsye, shteti i Kosovës duhet të jetë dyfish i kujdesshëm që të mos japë sinjale që ushqejnë zhvendosjen e identitetit tonë nga boshti kombëtar drejt një leximi fetar. Rindërtimi i Xhamisë së Ibrit, i shoqëruar me marrëveshje e memorandume të tilla, në prani të kreut të Bashkësisë Islame, nuk lexohet më vetëm si restaurim. Lexohet edhe si pozicionim. Dhe ky pozicionim ngjall shqetësim të ligjshëm.

Zhgënjimi im vjen pikërisht sepse kam pritur më shumë prej teje

Po të drejtohem kështu jo si armik, por si njeri që për vite ka besuar se te ti kishte më shumë shtet sesa improvizim, më shumë komb sesa kalkulim, më shumë vetëdije sesa tundim. Pikërisht prandaj kjo kthesë dhemb. Sepse vjen nga një figurë prej së cilës është pritur që të ruajë busullën kur të tjerët humbin orientimin.

Fjala e fundit

Xhamia e Ibrit nuk është më vetëm objekt restaurimi. Me mënyrën si u vendos në qendër të skenës publike, bashkë me marrëveshjen me Bashkësinë Islame, me memorandumin për trashëgiminë kulturore islame dhe me praninë e Naim Tërnavës, ajo është kthyer në provë politike për karakterin laik të republikës. Faktet publike për këto marrëveshje dhe për rolin e Tërnavës në ceremoni janë bërë të ditura nga media dhe Zyra e Kryeministrit.

Dhe në këtë provë, shqetësimi është i thellë.